Το παράδοξο της “άμεσης εκλογής” αρχηγού κόμματος από το λαό κι όχι από το κόμμα του... κατασκευάστηκε στα “εργαστήρια” πέραν του Ατλαντικού!

Του Νίκου Κλειτσίκα

«Δεν είναι απαραίτητο να είμαστε πολλοί.
Τριάντα χιλιάδες μέλη του Ρωσικού ΚΚ ήταν... αρκετά για να οδηγήσουν την επανάσταση στη νίκη, επειδή αυτό το κόμμα ήταν ομοιογενές, ήξερε τι ήθελε»
Αντόνιο Γκράμσι, 27 Νοέμβρη 1920, εφημερίδα "L'Avanti"

Όταν ο Τζων Ντιούι, ίσως ο σημαντικότερος προοδευτικός διανοούμενος των ΗΠΑ, υποστήριζε το 1927 ότι «οι ασθένειες της δημοκρατίας μπορούν να θεραπευτούν μόνον με περισσότερη δημοκρατία», θα έμενε έκθαμβος από το πως οι ελίτ, το κεφάλαιο θα εφεύρε την λεγόμενη “άμεση εκλογή από το λαό” αρχηγών πολιτικών κομμάτων και μάλιστα με προοδευτικό, αριστερό παρελθόν και πορεία.
Έχουμε το παράδοξο της “άμεσης εκλογής ηγέτη” ενός πολιτικού κόμματος με δική του ιδεολογία κι οργανωτική δομή από το φάσμα ψηφοφόρων όλων των κομμάτων, αριστερών και δεξιών κι όχι από την οργάνωση του κόμματος, τα μέλη και τα στελέχη που έχουν στρατευτεί ιδεολογικά σ' αυτό το κόμμα.
Έχουμε το παράδοξο, ακόμη και στις συνθήκες αστικής δημοκρατίας, να εκλέγονται οι αρχηγοί κομμάτων με διαφορετικό πρόγραμμα από το ίδιο “εκλογικό” σώμα και να έχουν πλέον θεατρικό ρόλο άσκησης πολιτικής: πρωθυπουργός ενός κόμματος κι αρχηγοί κομμάτων αντιπολίτευσης.
Το παράδοξο με την εκλογή αρχηγού κόμματος από το λαό συνίσταται στη νίκη του κεφαλαίου με σαφή άμεση παρέμβαση στη φύση ενός κόμματος. Δηλαδή, το κόμμα πλανάται και η ασθένεια θεωρείται λανθασμένα ως θεραπεία.

Πώς να αναγνωρίσετε και να ξεσκεπάσετε έναν δημαγωγό – Οι συμβουλές του Αριστοτέλη

Ο έπαινος, οι φιλοφρονήσεις, οι υποσχέσεις, τα δώρα, είναι τα όπλα με τα οποία μπορεί ένας πονηρός άνθρωπος να σας εξαπατήσει και να σας οδηγήσει εκεί που δεν θέλετε πραγματικά να πάτε. Όλοι έχουμε συναντήσει τέτοιους ανθρώπους, ειδικά πολιτικούς, που αγωνίζονται να μας πείσουν πως είναι φίλοι μας και θα εργαστούν για το καλό μας, αρκεί να τους εμπιστευτούμε. Στην πραγματικότητα, πολλοί από αυτούς, θέλουν απλώς να αρπάξουν την εξουσία για δικό τους όφελος. Σήμερα τους λέμε λαϊκιστές, στην αρχαία Ελλάδα τους έλεγαν κόλακες και δημαγωγούς.

Οι συμβουλές του Αριστοτέλη

Η τέχνη της πειθούς είναι αρχαιότατη και οι πολιτικοί την γνωρίζουν πολύ καλά, σε αντίθεση με τους περισσότερους απλούς πολίτες. Οι οποίοι είτε δεν γνωρίζουν αυτές τις τεχνικές είτε δεν είναι σε θέση να αντισταθούν στη γοητεία τους. Αν δώσουμε όμως προσοχή στις βασικές αρχές αυτής της τέχνης, που παραμένει ίδια εδώ και χιλιετίες, τότε θα ισχυροποιήσουμε τη θέση μας και δεν θα πέφτουμε τόσο εύκολα στην παγίδα τους.

Στο έργο του «Ρητορική», ο Αριστοτέλης δίνει συμβουλές στους ρήτορες, σε εκείνους που προσπαθούν να πείσουν το κοινό τους να πράξει ή να μην πράξει κάτι. Αν και προειδοποιεί με σαφήνεια πως το κίνητρο του ρήτορα θα πρέπει να είναι η καθοδήγηση του ακροατηρίου σε αποφάσεις που θα το ωφελήσουν, οι συμβουλές αυτές χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα ως τεχνικές εξαπάτησης. Εμείς μπορούμε να τις δούμε από τη δική μας θέση, να τις διασκευάσουμε, εργαλεία για τη δική μας προστασία.

Ο λαϊκισμός των αντιλαϊκιστών

Του Κώστα Μελά

Μια από τις βασικές έννοιες, μέσω της οποίας επιχειρείται να επεξηγηθούν οι σημερινές πολιτικές εξελίξεις, είναι ο λαϊκισμός. Γνωστή ως έννοια, φορτισμένη κυρίως με αρνητικές συνδηλώσεις, είναι πολυχρησιμοποιημένη κυρίως από τις πολιτικές ελίτ. Αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνηση, την χρησιμοποιούν κατά κόρον ενάντια  στις προτάσεις και στις απόψεις των αντιπολιτευόμενων, οι οποίοι αγωνίζονται να αποτελέσουν την ερχόμενη κυβέρνηση.

Οι τελευταίοι, όταν κερδίσουν τις εκλογές και γίνουν κυβέρνηση, χρησιμοποιούν την ίδια έννοια του λαϊκισμού εναντίον των πολιτικών τους αντιπάλων, ακριβώς όπως και οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Στο πλαίσιο του πολιτικού ανταγωνισμού, μεταξύ αντιπάλων αρχηγεσιών, κάθε συνάρθρωση “λαϊκών” αιτημάτων θα καταγγέλλεται, από τους κατέχοντας συγκυριακά την κυβέρνηση, σαν λαϊκίστικα. Ό,τι είναι για το έναν λαϊκό είναι για τον άλλον λαϊκίστικο και αντίστροφα. Πάντοτε ο λαϊκισμός είναι ο λαϊκισμός του άλλου.

Έτσι, ο λαϊκισμός είναι μια έννοια αρνητικά φορτισμένη. Δεν υπάρχει κανένας είτε πολιτικός, είτε διανοούμενος, που να έχει αποδεχτεί τον τίτλο του λαϊκιστή. Η έννοια του λαϊκισμού είναι συνυφασμένη, in senso lato, με την έννοια της ισότητας. Δεν μπορεί να υπάρξει η έννοια του λαϊκισμού, χωρίς άμεση αναφορά στην έννοια της ισότητας.

Λαϊκισμός είναι ο λαϊκισμός του άλλου – Εγγενής ο λαϊκισμός στη μαζικοδημοκρατία

Του Κώστα Μελά

Ο λαϊκισμός είναι βασική έννοια, μέσω της οποίας επιχειρείται να επε­ξηγηθούν οι σημερινές πολιτικές εξελίξεις. Είναι γνωστή ως έννοια, φορτισμένη κυρίως με αρνητι­κές συνδηλώσεις, πολυχρησιμοποιημένη κυρίως από τις πολιτικές ελίτ, οι οποίες, αναλαμβάνοντας την κυβέρνηση της χώρας, τη χρη­σιμοποιούν κατά κόρον ενάντια στις προτάσεις και στις απόψεις των αντιπολιτευόμενων πολιτικών ελίτ.

Η αξιωματική αντιπολίτευση, όταν κερδίσει τις εκλογές και γίνει κυβέρνηση, χρησιμοποιεί με τη σειρά της την έννοια του λαϊκισμού εναντίον των πολιτικών της αντιπάλων, ακριβώς όπως και οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Στο πλαίσιο του πολιτικού αντα­γωνισμού, μεταξύ αντιπάλων αρχηγεσιών, κάθε συνάρθρωση "λαϊ­κών" αιτημάτων θα καταγγέλλεται από τους εκάστοτε κατέχοντες την κυβερνητική εξουσία σαν "λαϊκίστικη". Ό,τι είναι για τον έναν "λαϊκό" για τον άλλον είναι "λαϊκίστικο" και αντίστροφα. Πάντοτε ο λαϊκισμός είναι ο λαϊκισμός του άλλου.

Η έννοια του λαϊκισμού είναι συνυφασμένη, in senso lato, με την έννοια της ισότητας. Δεν μπορεί να υπάρξει η έννοια του λαϊκισμού χωρίς άμεση αναφορά στην έννοια της ισότητας. Ισότητα που σαφέ­στατα δεν δύναται ποτέ να πραγματωθεί, αλλά, ως έννοια, έχει τρομερή δύναμη στο ιδεολογικό και συμβολικό επίπεδο. Λαϊκισμός είναι ο τρόπος, με τον οποίο γεφυρώνεται προσωρινά η αντίφαση ανάμεσα στην αρχή της γενικής ισότητας και στην (προσωρινή) εξουσία μιας ελίτ στις συνθήκες της μαζικοδημοκρατικής πολιτικής.

Ενώ οι πολιτικές αρχηγεσίες θα ήθελαν να διατηρήσουν για τον εαυτό τους το μονοπώλιο των αποφάσεων, υποχρεώνονται να αποδε­χτούν ορισμένες διαδεδομένες ιδέες, ή προκαταλήψεις που κολακεύ­ουν τις μάζες. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα και να αποδέχονται στην πρά­ξη διάφορα αιτήματα που συνδέονται με τις παραπάνω ιδέες και τα προβάλλουν διάφορες επαγγελματικές ή συντεχνιακές ομάδες.