Κρυφό σχολειό - θρύλος, μύθος ή πραγματικότητα;

Του Γιώργου Ηλ. Τσιτσιμπή

Διανύουμε ένα επετειακό έτος, αφού συμπληρώνονται 200 χρόνια από την εθνεγερσία του 1821.

Βέβαια η συγκυρία δεν ευνοεί τις εκδηλώσεις όπως τις φανταζόμασταν γι’ αυτή την ιστορική στιγμή, αλλά ίσως να είναι και μια προστασία για τα όσα θα μας συνέβαιναν από τους σχεδιασμούς της περιβόητης επιτροπής της επικεφαλής Γιάννας Αγγελοπούλου, αφού για την επιτροπή η Επανάσταση ήταν απλά φιλελεύθερη και όχι εθνικοαπελευθερωτική. Αρκετά μέλη της είναι φορείς αναθεωρητικών απόψεων όπως της ασυνέχειας του έθνους, της δημιουργίας του έθνους από το κράτος (και όχι το αντίστροφο), της αρνητικής στάσης της Εκκλησίας και άλλων. Με διαδικτυακές κυρίως εκδηλώσεις, φαίνεται, πως οι δύο σχολές ιστορικής σκέψης, του εθνομηδενισμού από τη μια και του εθνοκεντρισμού από την άλλη, θα έχουν, ευτυχώς, περίπου ίσες ευκαιρίες προβολής και προβληματισμού γύρω από το μεγάλο θέμα: «ποιοι επαναστάτησαν, γιατί επαναστάτησαν και τι κάνουμε σήμερα».

Το ρεύμα του εθνομηδενισμού αναπτύχθηκε κυρίως από το ’90 και μετά, κυριαρχώντας στην ελίτ και σε πανεπιστημιακές σχολές. Είναι οι ίδιοι που θεωρούν τον Πατροκοσμά τον Αιτωλό «σκοταδιστή», τον δε Ρήγα θα τον ήθελαν μάλλον «Γάλλο διαφωτιστή» και όχι Έλληνα λόγιο επαναστάτη που πατούσε γερά στην παράδοση και στην ιστορία του τόπου, με πίστη στον Θεό και επιρροές απ’ τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό.

Το κρυφό σχολειό, αποτελεί μια πτυχή αυτής της οπτικής για την αυτογνωσία μας. Πέρασε όλες τις φάσεις που αναγράφονται στον τίτλο του άρθρου, του θρύλου, του μύθου και της πραγματικότητας. Γαλουχηθήκαμε με τον θρύλο του, ως ένα ιστορικό γεγονός που κάποιες φορές τα χαρακτηριστικά του γιγαντώθηκαν. Περάσαμε μετά στο μύθο. Όλα διαψεύσθηκαν. Δεν υπήρχε καν λόγος για κρυφό σχολειό στην τουρκοκρατία, μας είπαν, αφού Έλληνες και Τούρκοι ζούσαμε αγαπημένοι. Και τέλος, κάποιοι ερευνητές μας προσγείωσαν στην πραγματικότητα, αφού μέσα από πηγές, απέδειξαν την ύπαρξή του.

Το (ανύπαρκτο) κρυφό σχολειό

Του Κωστή Παπαγιώργη

Σήκωσε το λάβαρο ο Παλαιών Πατρών Γερμανός; Υπήρξε ή δεν υπήρξε το κρυφό σχολειό; Σύνολο το Έθνος διερωτάται και αναμένει απάντηση για να δει τι θα κάνει. Οι ιστορικοί –με γλωσσοδέτη και συγκαταβατική γενικολογία–, οι παπάδες –πάντα στο κάτω παραθύρι και φωνή από τα βάθη του 19ου αι.–, οι παρατρεχάμενοι με άρες μάρες κουκουνάρες.

Όποιος πλήρωνε, είχε σχολείο. Απλώς το σχολείο, φανερό πάντα, δεν ήταν είδος πρώτης ανάγκης. Επειδή λοιπόν τα λίγα κολλυβογράμματα τα ήξεραν οι ιερείς, εύκολα ταυτίστηκε η εκκλησία και το μοναστήρι με το σχολειό.

Πέρα από την προφανή παρωδία, είναι βέβαιο ότι τα 9/10 του πληθυσμού γνωρίζουν για το ’21 ό,τι έμαθαν στο δημοτικό και στο λύκειο. Τότε παραδίδονται τα μεγάλα «ιστορικά» διδάγματα, οπότε, ό,τι εγκολπωθεί ο μαθητής ή ο έφηβος, το κρατάει ισοβίως. Ξεχνιέται μήπως το συγκινητικό ποιημάτιο: «Απ’ έξω μαυροφόρα απελπισιά / πυκνής σκλαβιάς χειροπιαστό σκοτάδι / και μέσα στη θολόκλειστη εκκλησιά / την εκκλησιά που παίρνει κάθε βράδυ / την όψη του σχολειού[…]»;

Οι διακεκαυμένες αλήθειες ενός «μύθου»

Του Γιώργου Βιδάλη

«Το πρώτο βήμα για να εξοντώσεις ένα έθνος, είναι να διαγράψεις τη μνήμη του. Να καταστρέψεις τα βιβλία του, την κουλτούρα του, την ιστορία του. Μετά να βάλεις κάποιον να γράψει νέα βιβλία, να κατασκευάσει μια νέα παιδεία, να επινοήσει μια νέα ιστορία. Δεν θα χρειαστεί πολύς καιρός για να αρχίσει αυτό το έθνος να ξεχνά ποιο είναι και ποιο ήταν».
Μίλαν Κούντερα 

Τα τελευταία είκοσι χρόνια διάφοροι επιστήμονες, ιστορικοί, φιλόλογοι, δημοσιογράφοι, με βιβλία ή άρθρα τους, προσπαθούν να αναθεωρήσουν και να «εκσυγχρονίσουν» την ελληνική ιστορία για το καλό μας. Κάτι χρήσιμο εφ' όσον χρησιμοποιούν νέες πηγές που φωτίζουν το παρελθόν. Συνήθως όμως επιχειρούν τη διαστρέβλωση και αποσιώπηση της ιστορικής αλήθειας (από το... συνωστισμό της Σμύρνης, διά χειρός Μαρίας Ρεπούση, έως τις... απωθούμενες Σουλιώτισσες στην άκρη του γκρεμού του Ζαλόγγου, διά χειρός Βάσως Ψιμούλη).
Κορυφαίο παράδειγμα συστηματικής αποδόμησης, το Κρυφό Σχολειό που θεωρείται σήμερα... μύθος, με την αγαστή συνεργασία των ΜΜΕ. Περιληπτικά τα επιχειρήματα της «σχολής» αυτής: Δεν υπήρξε η ανάγκη του, αφού ποτέ δεν διώχτηκε η παιδεία των υπόδουλων Ελλήνων. Δεν υπάρχουν σχετικές πηγές. Η Εκκλησία το χρησιμοποίησε για να θεωρείται ευεργέτιδα του έθνους. Η ενδελεχής μελέτη του Γιώργου Κεκαυμένου «Το Κρυφό Σχολειό - το χρονικό μιας ιστορίας» (κυκλοφόρησε τον περασμένο Δεκέμβριο από τις «Εναλλακτικές Εκδόσεις») διαθέτει: