O διαταραγμένος Αμερικανός Προτεστάντης (Από τον παρανοικό Αντι-Ρωσισμό στην Αντι-Κινεζική Ψύχωση και από εκεί στην Αντι-Ιρανική Σχιζοφρένεια)

Του Ηλία Παπαναστασίου

Σύντομη εισαγωγή για τον Περσικό Πολιτισμό  

Η Περσία έγινε η κοιτίδα ενός από τους λίγους μεγάλους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στην καρδιά της ίδιας της Ασίας».

Πρώτοι οι Πέρσες έκαναν γνωστή σε όλο τον κόσμο την ύπαρξη του επίγειου παραδείσου κυρίως μέσω με των επιβλητικών κήπων, με αποκορύφωμα τους Κήπους της Βαβυλώνας, ένα από τα επτά θαύματα του κόσμου.

Ο πλούτος της Μεσοποταμίας είχε εν πολλοίς να κάνει με την αξιοθαύμαστη εκ μέρους των Περσών ανάπτυξη των τεχνικών της άρδευσης που εφαρμόστηκε, για πρώτη φορά, σε ερημικές περιοχές του υψιπέδου, μεταφέροντας νερό από πολύ μακρινές αποστάσεις (η περσική επινόηση αφορούσε στις υδρομαστευτικές στοές, γνωστές ως Κανάτ, που αναπτύχθηκαν και τελειοποιήθηκαν από τον 10ο έως τον 8ο αιώνα).

Γνωστή είναι και η επίδραση των περσικών ποιητικών κειμένων αλλά και των θρησκευτικών αντιλήψεων που έκαναν τους ανθρώπους της Ευρώπης και τον Νίτσε να γράψουν το Τάδε έφη Ζαρατούστρα, ξεδιπλώνοντας την καταλυτική επίδραση που άσκησε ο ζωροαστρισμός, η θρησκεία των αρχαίων Περσών, στο σύνολο της σύγχρονης σκέψης.

Θεός του ζωροαστρικού σύμπαντος, το οποίο μοιράζεται στο καλό πνεύμα (Σπέντα Μαϊνιού) και στο κακό (Άνγκρα Μαϊνιού) είναι ο Ωρομάσδης, ο οποίος υποτίθεται πως έδινε την εντολή στον Βασιλέα των Βασιλέων, Σαχανσάχ, και στους Αχαιμενίδες.

Ακόμα και σήμερα, αν αναλύσει κανείς βιβλία επιστημονικής φαντασίας, μέχρι και το Star Wars, θα δει αναφορές στις παλιές ζωροαστρικές θεωρίες. Κλείνουμε την παρένθεση για τον Περσικό Πολτισμό με μια συγκλονιστική υπενθύμιση

Η Χριστιανική απέχθεια για τον καπιταλιστικό τόκο

Εδώ θα δείξουμε το μέγεθος της άγνοιας που έχουν οι εχθροί του Χριστιανισμού, όταν συγχέουν τον κίβδηλο "χριστιανισμό" της Δύσης, με τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό της Ανατολής, ο οποίος υπήρξε πάντοτε αντιεξουσιαστικός. Γιατί μόνο ένας εντελώς αμαθής ή ψεύτης, είναι δυνατόν να κατηγορήσει την κατ' εξοχήν αντικαπιταλιστική πίστη για... Καπιταλισμό!

Η Χριστιανική απέχθεια για τον καπιταλιστικό τόκο Έχουν ισχυριστεί ότι ο Χριστιανισμός είναι το θεμέλιο του καπιταλισμού. Και αυτός ο ισχυρισμός των ιθαγενών αντιχριστιανών δεν είναι προϊόν της σκέψης του εγκεφάλου τους αλλά αντιγραφή ξένων θεωριών των Δυτικών. Στη Δύση (Αμερική-Δ. Ευρώπη) κυρίαρχη εκδοχή του Χριστιανισμού είναι ο Προτεσταντισμός. Αυτός πράγματι βοήθησε στην ανάπτυξή του επιτρέποντας τον δανεισμό με τόκο, αλλά αυτός είναι αίρεση. Ωστόσο οι αντιχριστιανοί, μη Χριστιανοί Νεοέλληνες, που κακοαντιγράφουν ό,τι ανιστόρητο δυτικό βιβλίο βρουν μπροστά τους και δεν ξέρουν που παν τα τέσσερα όσον αφορά την Ορθοδοξία, θα έπρεπε να είναι πιο προσεκτικοί προτού αποκαλέσουν «δεκανίκια του καπιταλισμού» τον Χριστιανισμό. Ως γνωστόν ο καπιταλισμός στηρίζεται στη συσσώρευση πλούτου και στον δανεισμό με τόκο. Η Ορθοδοξία όμως δια των Πατέρων της αποτρέπει αυστηρά τον δανεισμό με τόκο και συνιστά την αποφυγή του δανεισμού, ενώ ιδανικό της έχει την κοινοκτημοσύνη και την έλλειψη ατομικής ιδιοκτησίας (το οποίο πραγματώνεται, στο μέτρο του δυνατού, στον ορθόδοξο μοναχισμό). Δεκάδες είναι τα κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας κατά του τόκου και του δανεισμού.

«Κορωνο-ευρωομόλογο»: Στα χνάρια του Λούθηρου;

«Ο αγώνας του Χίτλερ και η διδασκαλία του Λούθηρου (είναι) η καλή άμυνα του γερμανικού λαού.»

Του Βασίλη Στοϊλόπουλου 

Ακόμα και σε μια δύσκολη περίοδο, όπως αυτή της πανδημίας του κορωνοϊού, οι Γερμανοί επιμένουν «ευλαβικά» στην αυστηρή δημοσιονομική πολιτική και θεωρούν την ιδέα του «Κορωνο-ευρωομολόγου» σαν «συζήτηση-φάντασμα», προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση ακόμα και του κου Μητσοτάκη. Είναι όμως μόνο ο περιβόητος γερμανικός «οικονομικός εθνικισμός» που σαρώνει την «γερμανική» Ευρώπη ο μοναδικός λόγος που η προτεστάντισσα (στη νοοτροπία) και κόρη πάστορα κα Μέρκελ προκαλεί με τις εμμονές της το μένος Ιταλών, Ισπανών, Γάλλων, Ελλήνων και πολλών άλλων Ευρωπαίων;

Υπάρχει και μια ακόμη παράμετρος που ενδεχομένως να είναι εξίσου σημαντική με την οικονομία και τους – υπό κατάρρευση – μηχανισμούς της οικονομίας της αγοράς. Ο γερμανικός προτεσταντισμός και ο ιδρυτής του Μάρτιν Λούθηρος, «ο προφήτης των Γερμανών» όπως ο ίδιος αποκάλεσε τον εαυτό του. Για την πλειοψηφία του γερμανικού λαού ο Λούθηρος, ο «αρνητής της ελεύθερης βούλησης», είναι ότι η Ζαν Νταρκ για τους Γάλλους ή ο Φραγκίσκος της Ασίζης για τους Ιταλούς.

Προτεσταντισμός και Καπιταλισμός: τι είπε στ’ αλήθεια ο Weber

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Μια από τις πρώτες διαφωνίες στην κοινωνιολογία, που άρχισε με τον Marx και συνεχίστηκε με τον Max Weber, αφορούσε το πρόβλημα της προέλευσης του καπιταλισμού. Μετά τον Weber, η διαμάχη έλαβε έναν νέο χαρακτήρα και στράφηκε στην αναζήτηση του ρόλου που διαδραμάτισαν οι θρησκευτικές παραδόσεις για τον πρώιμο καπιταλισμό. Μάλιστα, η προβληματική του ξεπέρασε το μονόπλευρο ντετερμινισμό του Marx διευρύνοντας σημαντικά τους ορίζοντες και την κατανόησή μας όσον αφορά τη σχέση των θρησκειών με τους οικονομικούς παράγοντες. Το έργο του Max Weber Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του Καπιταλισμού (Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus, 1904-1905), που δημοσιεύθηκε αρχικά με τη μορφή δύο άρθρων στο Archuv fur Sozialwissenschaft und Sozialpolitik, αποτελώντας την πρώτη μελέτη στο έργο του Gesammte Aufsatze zur Religionsoziogologie, ξεπέρασε γρήγορα το στενό κύκλο των ειδικών και απέκτησε δημοσιότητα σπάνια για επιστημονικό κείμενο. Αρκεί να θυμηθούμε πως πριν από μερικά χρόνια, γνωστή εφημερίδα προσέφερε το συγκεκριμένο βιβλίο στο πλαίσιο της εκδοτικής της προσφοράς «Βιβλία που άλλαξαν τον κόσμο», από κοινού με έργα όπως η Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση του Freud και το Κομουνιστικό μανιφέστο του Marx.

Γιατί είναι ιδεοληψία ο διαχωρισμός Κράτους-Εκκλησίας

Του Κώστα Γρίβα

Η πρόσφατη συμφωνία Αρχιεπισκόπου-Πρωθυπουργού αναφορικά με τους «διακριτούς ρόλους» Κράτους-Εκκλησίας και οι αντιδράσεις που προέκυψαν εν συνεχεία, έφεραν ξανά στο προσκήνιο το θέμα του περιβόητου «διαχωρισμού Κράτους και Εκκλησίας». Ο εν λόγω στόχος επιδιώκεται από τις ελληνικές ελίτ εδώ και πολύ καιρό, αποτελώντας ένα είδος ιερού δισκοπότηρου για τον «εκσυγχρονισμό» και «εξευρωπαϊσμό» της χώρας.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα. Ότι δηλαδή δεν στοχεύει να επιλύσει κάποια υπαρκτή δυσλειτουργία της ελληνικής κοινωνίας, αλλά γιατί «αυτό είναι το σωστό». Και είναι το σωστό γιατί «έτσι έκαναν οι Ευρωπαίοι». Άρα, έτσι πρέπει να κάνουμε και εμείς. Τελεία και παύλα. Στην πραγματικότητα, όμως, ο διαχωρισμός εκκλησιαστικής και πολιτικής εξουσίας προέκυψε για συγκεκριμένους λόγους στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίοι δεν ισχύουν στην περίπτωση της Ελλάδας.

Συγκεκριμένα, τα καθολικά ευρωπαϊκά κράτη όφειλαν να διαχωρίσουν την πολιτική εξουσία από αυτήν του Πάπα, γιατί μόνο έτσι θα γίνονταν Κράτη, δεδομένης της πολιτικής ισχύος του Βατικανού. Η καθολική Ισπανία δεν θα μπορούσε να προωθεί τις εθνικές της στρατηγικές έναντι της ανταγωνιστικής (αλλά επίσης καθολικής) Γαλλίας και το αντίστροφο, αν και στις δύο χώρες η πολιτική εξουσία ήταν συνδεδεμένη με τη θρησκευτική εξουσία, δηλαδή με τον Πάπα.

Viva la Reformation!

Του Βασίλη Στοϊλόπουλου 

Πεντακόσια χρόνια ακριβώς πέρασαν από την ημέρα της θυροκόλλησης στην εξώπορτα του Μητροπολιτικού Ναού του Βίττενμπεργκ των 95 θέσεων του Λούθηρου. Μια κοσμοϊστορική πράξη, που λειτουργώντας σαν «καταλύτης», αντί να σταθεροποιήσει, στη βάση της ηθικής, τα κακώς κείμενα του Καθολικισμού, όπως αποσκοπούσε ο συγγραφέας τους «Doctor Τheologiae», προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις, με αποτέλεσμα τη «διάβρωση» της ενότητας και του θρησκευτικού δογματισμού της Δυτικής Εκκλησίας αλλά και την υπονόμευση του παπικού αυταρχισμού και του ηθικού του μονοπωλίου. Επιπλέον, καθώς η μεσαιωνική σχέση μεταξύ κυριαρχίας και ηθικής διαλύθηκε, αναδείχτηκαν σταδιακά πρωτόγνωρες πολιτικές ελευθερίες, στη βάση της ανυπακοής και της αντίστασης, ενώ ασύλληπτες διαστάσεις, ως προς την απολυτότητά τους και την βιαιότητά τους, γνώρισαν οι σύγχρονοι πόλεμοι. Συγχρόνως όμως, «ο Προτεσταντισμός έπαιξε σημαντικό ρόλο στην δημιουργία της αστικής αυτογνωσίας», καθώς ο άνθρωπος, «ως ενεργών υποκείμενο, απέκτησε, σταδιακά, την υπευθυνότητα για το πεπρωμένο του», που προηγουμένως ήταν υπόθεση της εκκλησίας.

Η προτεσταντική αντίληψη για την εργασία και ο Βέγγος

Του Βασίλη Καραποστόλη 

Να παράγετε περισσότερα! Να παράγετε ταχύτερα! Η εντολή από τον Βορρά φέρει μέσα της όλη τη βεβαιότητα του εντολέως σχετικά με το τι είδους άνθρωποι είναι αυτοί προς τους οποίους απευθύνεται. Δείχνουν, πράγματι, ράθυμοι και φυγόπονοι οι Νότιοι στα μάτια εκείνων που βιάζονται πολύ να έχουν οφέλη από την εργασία τους. Αλλά τα οφέλη που θέλουν να αποκομίσουν οι Βόρειοι δεν είναι ακριβώς τα ίδια μ’ εκείνα που θέλουν οι Νότιοι. Και εκεί είναι το πρόβλημα.

Για τον Γερμανό και τον Ολλανδό το βασικό προσωπικό του επίτευγμα είναι το προϊόν της εργασίας του. Για τον άνθρωπο της Μεσογείου είναι η πράξη του. Θέλει περισσότερο να πράττει, παρά να παράγει. Θέλει να έχει την ικανοποίηση ότι είναι αυτός που ρυθμίζει τη σχέση του με την αδρανή ύλη, αντί να ικανοποιείται με το να υπακούει στην ύλη ώστε να μπορεί να τη δαμάσει στη συνέχεια.

Βαθιές διαφορές στο πνεύμα, στις στάσεις των λαών. Είναι βαθιές οι διαφορές, αλλά σήμερα που όλα θεωρείται ότι πρέπει επειγόντως να μπουν σε εύχρηστες φόρμουλες, οι διακρίσεις στα ήθη ξεχνιούνται, παραμερίζονται, εγκαταλείπονται για να ασχοληθούν μ’ αυτές οι ιστορικοί και οι φιλόσοφοι – όχι όμως και οι αγέρωχοι μηχανοδηγοί της Ευρώπης.

Δεν υπάρχει δρ Σόιμπλε. Υπάρχει γερμανική νοοτροπία

Του Γιώργου Παπαδόπουλου- Τετράδη

Ίσως ο πιο μισητός άνθρωπος στην Ελλάδα να μην είναι κανένας Έλληνας από εκείνους που κατέστρεψαν μέχρι εδώ τη χώρα. Είναι Γερμανός. Κατά πάσα πιθανότητα ο δρ Σόιμπλε. Παρ όλα αυτά, οι Έλληνες που μισούν τον δρ Σόιμπλε δεν ξέρουν ότι στην πραγματικότητα δεν μισούν τον Γερμανό υπουργό. Μισούν τον μέσο Γερμανό!
Για να αντιμετωπίσεις με επιτυχία τον αντίπαλό σου πρέπει να ξέρεις ποιος είναι. Αν δεν ξέρεις, βαράς στον αέρα και ο πιο δυνατός κερδίζει. Επειδή στην περίπτωσή μας ο πιο δυνατός είναι η Γερμανία, ο μόνος τρόπος για να κερδίσει η Ελλάδα και στη χειρότερη περίπτωση να μη χάσει είναι η ευφυϊα.
Οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν έχουν κάνει καν τον κόπο να αποκρυπτογραφήσουν αυτούς που είναι απέναντί τους. Δηλαδή τη γερμανική νοοτροπία. Το αποτέλεσμα είναι να μεταφέρουν και στο λαό αυτή τους την αμάθεια.
Και δεν έχουν κάνει καν τον κόπο να πουν στο λαό το εύλογο: Ότι οι Γερμανοί δουλεύουν για τα δικά τους συμφέροντα και όχι για τα ελληνικά! Για τα ελληνικά (θα ‘πρεπε να) δουλεύουν οι Έλληνες. Αντίθετα, εδώ επικρατεί μια νοοτροπία απαίτησης ο δρ Σόιμπλε και η φράου Μέρκελ να μη βλάπτουν τα ελληνικά συμφέροντα! Κι αυτή, όσο κι αν ακούγεται περίεργο, εδράζεται στον τρόπο που μεγαλώνουν οι δυο λαοί.

Πως ο προτεσταντικός πουριτανισμός εκφράζεται σήμερα ως φασιστική ολοκλήρωση και επίθεση στην Ορθοδοξία και το Έθνος μας.

Του Σταύρου Κατσούλη
 

Το παρόν άρθρο απευθύνεται σε πιστούς Ορθόδοξους Χριστιανούς κλήρο και λαό, και σε οποιονδήποτε άλλο μπορεί να αντιμετωπίσει μια άποψη, χωρίς ιδεοληψίες.

Είναι πειρασμός σήμερα να αναγάγει κανείς την σημερινή κατάσταση εκφασισμού των κοινωνιών σε ιδεολογικές καταβολές ή να την δει με ταξικά κριτήρια. Όμως εάν κανείς γνωρίζει λίγο από τον "χριστιανισμό" της δύσης, θα έπρεπε να γνωρίζει ότι η όλη κατάσταση πηγάζει εξ ίσου και από την διαστροφή του Χριστιανισμού την οποία ακολουθούν και εδώ μιλάμε συγκεκριμένα για τον κλασσικό προτεσταντισμό και τον πουριτανισμό που έρχεται αναγκαστικά μαζί του. Οι προτεστάντες, δούλευαν και δουλεύουν μέχρι σήμερα, έτσι ώστε να αποδεικνύεται ότι ο λόγος που έχουν τα αγαθά που έχουν, και να δείχνουν ότι τα δικαιούνται λόγω ακριβώς της ζωής που ζούν. 

Η θεωρία τους, μεταξύ των άλλων γνωστών λέει έμμεσα πλην σαφώς : Όταν κάποιος έχει χρήματα και άλλα αγαθά, σημαίνει γι αυτούς υποσυνείδητα ότι το αξίζουν. Αυτό οδηγεί στην ασυνείδητη υπόληψη των πλουσίων, των καλοντυμένων, των φανερά "άνετων" οικονομικά, ότι για να είναι σε αυτήν την κατάσταση, τότε προφανώς, είναι και ηθικοί άνθρωποι γιατί ζουν μια σωστή ζωή. Είναι δηλαδή μια έκδοση της ιδέας ότι το εξωτερικό περίβλημα, είναι ταυτόσημο με την εσωτερική ουσία. 

Η Προτεσταντική ηθική στο πλευρό των μεταναστών!

Ο κ.Ούλριχ Γκρίλο, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Γερμανικών Βιομηχανιών (BDI) δηλωσε πριν λίγο καιρό μεταξύ άλλων:

 

{..}Είμαστε εδώ και καιρό μια χώρα μετανάστευσης και πρέπει να παραμείνουμε{..}

{..}Ως χώρα που ευημερεί και επίσης από χριστιανική αγάπη για τον πλησίον, η χώρα μας θα πρέπει να μπορέσει να υποδεχθεί περισσότερους μετανάστες{..}

{...}Η Γερμανία, ο πληθυσμός της οποίας γερνάει, έχει ανάγκη από ξένους εξειδικευμένους εργάτες....Εξαιτίας της δημογραφικής εξέλιξης, με τη μετανάστευση διασφαλίζουμε την ανάπτυξη και την ευημερία{..}

Για την περίπτωση της Ελλάδας είχε δηλώσει ο φιλάνθρωπος κύριος: 

Τι είναι ο προτεσταντισμός;

Του Λέανδρου Πολενάκη

Τι είναι ο προτεσταντισμός, αυτή η σχεδόν άγνωστη σε εμάς εκδοχή του χριστιανισμού; Ο μέγας Ροΐδης το είχε αποτυπώσει καίρια σε έναν αφορισμό του: «ένας χριστιανισμός χωρίς Χριστό, όπως λέμε σκορδαλιά χωρίς σκόρδο!».
Ο σπουδαίος κοινωνιολόγος Μαξ Βέμπερ, στο βιβλίο του «Προτεσταντική ηθική και καπιταλισμός», ανάγει τις ρίζες του καπιταλισμού στον προτεσταντισμό και στις αξίες που ανέδειξε ως κυρίαρχες: την αυστηρή πειθαρχία σε «νόρμες», την τυφλή υπακοή και την ορθολογική οργάνωση της οικονομίας.

Όλα τα πιο πάνω, οι υλικοτεχνικές δομές και το καθεστώς ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, δεν είναι παρά μόνον το ορατό σώμα του καπιταλισμού, το corpus του. Υπάρχει και η αόρατη ψυχή του, η διάνοια ή anima, που πηγάζει, επίσης, από την προτεσταντική ηθική. Ιδιαίτερα στη σκληρή, καλβινιστική εκδοχή του, ο προτεσταντισμός επαγγέλλεται το ακριβώς αντίθετο του ευαγγελικού «μη θησαυρίζετε θησαυρούς επί της γης». Θεωρεί τη συγκέντρωση πλούτου ως απόδειξη ευσέβειας και πίστης! Κηρύσσει τη συσσώρευση του πλούτου, έχοντας κατασκευάσει έναν ανάλογο «Θεό», που «ευχαριστείται όταν ακούει τον ήχο χρυσών νομισμάτων». Στις χώρες όπου επικρατεί, σήμερα ακόμη, το καλβινιστικό δόγμα, και «συμπτωματικά» συμβαίνει να είναι οι μήτρες του σύγχρονου, ασύδοτου καπιταλισμού, ο προτεσταντισμός ταυτίζει την οικονομική αδυναμία του ανθρώπου με «πτώση» του στην αμαρτία! Θεωρεί την πτώχευση ως το πλέον θανάσιμο αμάρτημα, που όχι μόνο επιφέρει κοινωνικό αποκλεισμό και ατίμωση του πτωχού, αλλά ισοδυναμεί, επί πλέον, με προσβολή του Θεού! Ρίχνει, έτσι, αδιακρίτως τους φτωχούς στον «Καιάδα» και θεωρεί ως «εκλεκτούς του θεού», προορισμένους να σωθούν την «ημέρα της κρίσεως», αδιακρίτως τους πλούσιους! Αυτός είναι ο προτεσταντισμός.

Προτεσταντισμός και Καπιταλισμός

Του Απόστολου Διαμαντή

Καθηγητή Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

Εφόσον ο προτεστάντης πιστεύει στη θεία χάρη που θα επιλέξει αυτόν που θα σωθεί, αλλά και στον προορισμό, είναι σαφές πως η κοινωνική του ζωή θα πρέπει να είναι εναρμονισμένη με την πίστη του.

Λέει η Βίβλος: «είδες άνθρωπον επιτήδειον εις τα έργα αυτού; Αυτός θέλει εμφανισθεί ενώπιον βασιλέων». Και η Βίβλος είναι το μόνο κείμενο που δέχεται ως αυθεντία ο προτεστάντης. Η απόκτηση χρήματος, στο παρόν κοινωνικό σύστημα του καπιταλισμού, είναι ακριβώς το μέτρο της επιτήδευσης στα κοινωνικά μας έργα. 

Επομένως η επιδίωξη του κέρδους, το οποίο είναι η βάση της καπιταλιστικής λογικής, είναι και η καρδιά της προτεσταντικής ηθικής.

Το καθήκον είναι ένα χρέος που αισθάνεται το άτομο, απέναντι στο επάγγελμά του, αλλά και απέναντι στον Θεό, στη διαδικασία του προορισμού και της απόκτησης της Θείας Χάριτος Όπως ο Θεός επιλέγει τον καλό χριστιανό για να τον σώσει, έτσι και ο καπιταλιστής βιομήχανος επιλέγει τον σωστό εργάτη, για να τον προσλάβει. Ποιος επιλέγει τον Βιομήχανο; Η αγορά. Θα πρέπει επομένως όλοι να κάνουν το καθήκον τους, απέναντι στο υπάρχον σύστημα: ο εργάτης να είναι σωστός και εργατικός, ώστε να μην βρεθεί άνεργος, ο βιομήχανος να συμμορφώνεται με τους κανόνες της αγοράς, ώστε να μην βρεθεί εκτός της και όλοι μαζί, σαν καλοί προτεστάντες να είναι πιστοί στα καθήκοντά τους, ώστε να μην βρεθούν εκτός της θείας χάριτος.