Ευρωπαϊστές χαμένοι στο διάστημα

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Αν το καλοσκεφτείς έχει πλάκα. Και θα έπρεπε πράγματι να κάνουμε πλάκα, αν αυτό που συμβαίνει στην κατακερματισμένη «ενιαία ευρωπαϊκή αγορά» δεν μεταφραζόταν σε μελλοντική οικονομική οδύνη για τις υποτελείς τάξεις της Ε.Ε. Οι πολιτικές και επιχειρηματικές ηγεσίες ξαφνικά ξύπνησαν από τον λήθαργο της αλαζονείας και της αυτάρκειας. Και αναγνωρίζουν ότι η Ε.Ε., αντί για πιο ανοιχτή και ανταγωνιστική οικονομία στον κόσμο που ήθελε να γίνει, εξελίσσεται σε παρηκμασμένη περιφέρεια του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού.

Ακούγοντας τις ιερεμιάδες του Εμ. Μακρόν, του Σαρλ Μισέλ, του Ολαφ Σολτς, ή διαβάζοντας το ευρωπαϊκό μανιφέστο του δικού μας ΣΕΒ, που ξαφνικά ανακάλυψε την ανάγκη «επαναβιομηχάνισης» της Ευρώπης, αναρωτιέται κανείς αν όλοι τους μόλις προσγειώθηκαν στη Γη έπειτα από ένα τουλάχιστον 30ετές ταξίδι στο διάστημα. Ανακαλύπτουν ότι όσο έλειπαν αυτοί, lost in space, η Ε.Ε. έχει αποτύχει σε όλους τους μεγαλεπήβολους στόχους της και μένει πίσω σε ανταγωνιστικότητα, παραγωγικότητα, καινοτομία, αναπτυξιακή ικμάδα, ικανότητα να δημιουργεί θέσεις εργασίας, να προσελκύει παραγωγικά κεφάλαια, να στηρίζει το εισόδημα των κατοίκων της.

Η Ευρώπη χάνει στον πρωτογενή τομέα, δρέποντας τους καρπούς μιας τιμωρητικής προς τους αγρότες αναδιάρθρωσης, χάνει στον δευτερογενή τομέα έχοντας για δεκαετίες πριμοδοτήσει τη μετεγκατάσταση της μεγάλης βιομηχανικής παραγωγής σε άλλες ηπείρους, χάνει ακόμη και στον τριτογενή τομέα. Αν και έχει μετατραπεί σε οικονομία υπηρεσιών και κατανάλωσης εισαγόμενων αγαθών, αδυνατεί να ελέγξει τη φυγή των κερδοσκοπικών κεφαλαίων που κάνουν στην Ευρώπη και τις αρπαχτές τους πριν καταλήξουν σε φοροκαταφύγια όπου γης.

Άτεχνη ανοησία

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου (ΚΙΜΠΙ)

Ομολογώ τη θεμελιώδη άγνοιά μου στην ψηφιακή τεχνολογία. Και παρότι είμαι, όπως όλοι μας, εκών άκων χρήστης μερικών από τις αναρίθμητες εφαρμογές και εκδοχές της τεχνητής νοημοσύνης, η δυνατότητα κατανόησής της παραμένει στο επίπεδο της φυσικής ανοησίας. Μπορεί αυτό να είναι ψιλο-υπερβολή για να υπηρετηθεί το σχήμα λόγου (τεχνητή νοημοσύνη>< φυσική ανοησία), αλλά μερικές φορές αισθάνομαι πραγματικά χαζός και πιθανότατα θα παραμείνω για τις επόμενες λίγες δεκαετίες του βίου μου, καθώς η AI (Artificial Intelligence) και τα ρομπότ θα εξελίσσονται αλματωδώς, αλλά ο δικός μου νους θα μένει καθηλωμένος στα πενιχρά κεκτημένα της αναλογικής εποχής.

Με παρηγορεί, ωστόσο, η ιδέα ότι τα επιτεύγματα του γενναίου νέου κόσμου για τα οποία επαίρονται οι πολυεθνικές της τεχνητής νοημοσύνης προέρχονται από ανθρώπους της γενιάς μου και λίγο μικρότερους. Οι ιδιοκτήτες της Google είναι ήδη πενηντάρηδες, ο Μπέζος κοντεύει τα 60 και ο Γκέιτς είναι ήδη 67. Ακόμη πιο παρηγορητικό είναι πως αρκετοί συνομήλικοι φίλοι που δεν είχαν αλλεργία στα μαθηματικά, τη φυσική και τις λεγόμενες θετικές επιστήμες δεν έχουν καμιά αμηχανία και κανένα μεταφυσικό δέος απέναντι στα μηχανήματα του διαβόλου, τους αλγόριθμους και τα ρομπότ. Κι αν χρειαστεί, θα βάλουν ένα χέρι βοήθειας.

Ίσως η πιο αισιόδοξη και θετική είδηση των τελευταίων ημερών για το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης είναι ότι το Bard της Google έκανε λάθος. Αδιάφορο αν η εταιρεία έχασε μετά 100 δισ. δολάρια χρηματιστηριακή αξία, μην ανησυχείτε, σε δυο βδομάδες μπορεί να την ανακτήσει γιατί, ανεξάρτητα από τις γκάφες της τεχνητής νοημοσύνης, η αγελαία κερδοσκοπική ανοησία της αγοράς είναι αήττητη. Η είδηση ότι το Bard όπως και το ChatGPT κάνουν λάθη είναι αισιόδοξη γιατί μας θυμίζει πως είναι ανθρώπινες κατασκευές. Οι μηχανές μπορούν να είναι τόσο σοφές, τόσο έξυπνες, αλλά και τόσο χαζές και τόσο άσχετες όσο τα δισεκατομμύρια ανθρώπων των οποίων τη γνώση και την άγνοια ενσωματώνουν. Οι πληροφορίες που διαχειρίζονται και επεξεργάζονται τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης της Google ή της Microsoft είναι οι πληροφορίες που εμείς διαθέτουμε και εισάγουμε στην τεράστια ψηφιακή δεξαμενή δεδομένων της ανθρωπότητας. Αλλά, μαζί με τις τεκμηριωμένες, επιστημονικά διασταυρωμένες πληροφορίες εισάγουμε και δοξασίες, θρησκευτικές πεποιθήσεις, θεωρίες συνωμοσίας, παρανοήσεις και απλές μπούρδες. Το λάθος είναι ο πρόγονος του σωστού. Είναι ο τρόπος που ο ανθρώπινος εγκέφαλος μαθαίνει διορθώνοντας διαρκώς τον εαυτό του.

Η μεταφυσική του κέρδους

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Εχουμε φτάσει σε σημείο καμπής για τον οικονομικό πολιτισμό μας. Διακυβεύονται αξίες και σταθερές αιώνων. Πρέπει να αποφασίσουμε: Το κέρδος είναι καλό πράγμα και αξίζει να το υπερασπίσουμε ως υπέρτατο υπαρξιακό κίνητρο της παραγωγικής μας δραστηριότητας ή το αντίθετο; Το κέρδος είναι η δίκαιη επιβράβευση της επιχειρηματικότητας και οι διεκδικητές του πρέπει να υπερηφανεύονται γι’ αυτό ή αντιθέτως είναι προϊόν μιας ανήθικης, σκοτεινής και αντικοινωνικής συμπεριφοράς και πρέπει να το κρύβουν κάτω από το χαλί, στα ψιλά γράμματα των ισολογισμών ή σε μια τροπική οφσόρ στον Ειρηνικό; Μήπως υπάρχει κάποιο όριο ηθικής, πολιτικής και κοινωνικής ανοχής του κέρδους και πρέπει απλώς να το βάλουμε κι αυτό στη διατίμηση; 

Οι αποσαφηνίσεις είναι απαραίτητες καθώς φαίνεται ότι με τη μεγαλοθυμία και την πυγμή του Μωυσέως η Ελλάδα θα γίνει πιθανότατα η πρώτη πραγματικά κομμουνιστική κοινωνία στην ιστορία της ανθρωπότητας, αφού προτίθεται να φορολογήσει με το ιλιγγιώδες 90% τα υπερκέρδη των ηλεκτροπαραγωγών, άρα να προβεί στη σχεδόν ολοσχερή απαλλοτρίωση των απαλλοτριωτών, υποχρεώνοντας τα αποκαΐδια της ουτοπίας να σκίσουν τις επαναστατικές περγαμηνές τους. Να τα απαλλοτριώσει, εφόσον βέβαια μετρηθούν, ζυγιστούν και ευρεθούν επαρκή. Διότι ακούμε ακόμη στ’ αυτιά μας την αγωνιώδη ανάσα του Αδώνιδος και τελικώς τον ανακουφιστικό αναστεναγμό του πριν κραυγάσει στεντορείως «Να, είδατε, δεν υπάρχουν υπερκέρδη!». 

Η ακρίβεια είναι παροδική, η βλακεία μόνιμη

Εξόρυξη κερδών (Χρηματιστήριο Μετάλλων Λονδίνου).

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Αυτό είναι το δεύτερο σοκ στη διάρκεια της πανδημίας που αποσταθεροποιεί τους απανταχού Γης (νεο)φιλελεύθερους και τις βεβαιότητες της θεμελιώδους βλακείας τους. Το πρώτο ήταν η επιστροφή του απεχθούς κρατισμού, που τον ανέστησαν εκ του τάφου και τον ρουφάνε μέχρι μυελού των οστέων (των δικών μας, βεβαίως, γιατί η κρατική γενναιοδωρία είναι δανεική κι εμείς θα χρειαστεί να την ξοφλήσουμε). Το δεύτερο σοκ είναι η νεκρανάσταση από τα Τάρταρα του πληθωρισμού, όχι με τις προ πολλών δεκαετιών θηριώδεις διαστάσεις και τα διψήφια ποσοστά, αλλά με ταπεινά μονοψήφια άλματα που παραβιάζουν το ιερό όριο της μονεταριστικής ορθοδοξίας, το περίφημο 2%, που κανείς εδώ και δύο δεκαετίες δεν έχει εξηγήσει γιατί είναι ο «ιδανικός πληθωρισμός» (γιατί όχι 2,3% ή 1,5%, 4%; Η επιστήμη σηκώνει τα χέρια ψηλά, γιατί έχει προ πολλού πάρει διαζύγιο από την οικονομία).

Οπως το πρώτο σοκ της ορμητικής επαναφοράς του κράτους στην οικονομία, με κρουνούς χρήματος και πλήρη υποκατάσταση της παραλυμένης αγοράς, προκάλεσε παραληρήματα στους φιλελέδες, που έγλειψαν εκεί που έφτυναν με ζήλο νεοφώτιστων, έτσι και η επιστροφή του πληθωρισμού πυροδότησε έναν χείμαρρο αυθεντικών ανοησιών. «Οι ανατιμήσεις είναι παγκόσμιο φαινόμενο και είναι παροδικό», λένε τα κυβερνητικά στελέχη, αναμασώντας τα κλισέ των κεντρικών τραπεζιτών. Φυσικά και είναι παροδικές οι ανατιμήσεις, παροδικός και ο πληθωρισμός, όπως παροδικός ήταν και ο αποπληθωρισμός μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση, παροδική ήταν η παγκόσμια ύφεση, παροδική και η ανάκαμψη που την ακολούθησε, παροδικά τα χρηματιστηριακά κραχ, παροδική και η φρενίτιδα των μετοχών, παροδική η υψηλή ανεργία, παροδική και η αύξηση της απασχόλησης, παροδική ήταν η εκτίναξη των αποδόσεων των ομολόγων, παροδικά και τα αρνητικά ή μηδενικά επιτόκια με τα οποία δανείζονται πολλές χώρες, όλα παροδικά είναι στον καπιταλιστικό οικονομικό κύκλο, άνοδος και πτώση, χάδια και χαστούκια, παράδεισος και κόλαση, μόνο που όλες οι παροδικότητες αυτού του κύκλου γίνονται όλο και πιο πυκνές, όλο και πιο βίαιες. Ολα είναι παροδικά στον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό, εκτός από τη βλακεία των πολιτικών διαχειριστών του που έχει γίνει μόνιμη και συστημική.

Σκληρή, πράσινη εποχή

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Λοιπόν, πολύ νόστιμο αυτό που είπε ο Δένδιας στο Arab News με τα πετρέλαια και τα αέρια του Αιγαίου. Θυμίζω τα βασικά: «Η Ελλάδα πιστεύει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και δεν πρόκειται να αρχίσει να σκάβει τον βυθό της Μεσογείου για να βρει αέριο και πετρέλαιο… Οικονομικά δεν οραματίζομαι η Ελλάδα να γίνει χώρα παραγωγής πετρελαίου… Το Αιγαίο είναι ένας παράδεισος στη Γη -δεν σκοπεύουμε να το μετατρέψουμε σε Κόλπο του Μεξικού».
Τον Κυριάκο τον ρώτησε; Μάλλον όχι. Εξ ου και πλάκωσαν μετά οι διευκρινίσεις και οι αποσαφηνίσεις και οι επανατοποθετήσεις ότι «δεν θα πειραχτεί το υπάρχον ενεργειακό πρόγραμμα της χώρας», ότι «οι απόψεις του υπουργού για την πράσινη ενέργεια είναι γνωστές» κ.λπ.

Λοιπόν, δεν του το ’χα του Δένδια, με τον οποίο στα μακρινά νιάτα μας υπήρξαμε συμφοιτητές, χωρίς ωστόσο ν’ ανταλλάξουμε και πολλές κουβέντες εξ όσων θυμάμαι, δεν το επέτρεπε το ιδεολογικό πρωτόκολλο της μεταπολιτευτικής έντασης των αμφιθεάτρων. Ανευ σημασίας αυτό. Περισσότερη σημασία έχει ότι αυτή η φευγαλέα αναφορά ενταφιάζει πανηγυρικά την εθνική μυθολογία δεκαετιών, που συνέδεε την ελληνοτουρκική και όλη τη γεωπολιτική ένταση στο Αιγαίο και σε όλη τη νοτιοανατολική Μεσόγειο με τα τεράστια κοιτάσματα των υδρογονανθράκων που θα μας έλυναν κάθε πρόβλημα για τις επόμενες πολλές δεκαετίες, μέχρι που θα έλυναν και το Κυπριακό, άσε που θα διέγραφαν και το δημόσιο χρέος με μια μονοκοντυλιά και θα καθιστούσαν την Ελλάδα, μαζί και την Κύπρο, εκτός από θαλασσοκράτειρες, πετρελαιοκράτειρες και αεριοκράτειρες. Ετσι, θα λυνόταν διαμιάς και το διάσημο βασανιστικό δίλημμα σε ποιον ανήκει το Αιγαίο: στους Ελληνες, στους Τούρκους ή στα ψάρια του; Θα ανήκε πολύ απλά στην Total, τη Repsol, την Exxon, την Gazprom και σε όλους τους σούπερ σταρ της μαύρης πετρελαϊκής εποχής, που κάποτε κυριαρχούσαν ως Επτά Αδελφές πριν χάσουν το παγκόσμιο μονοπώλιό τους από το καρτέλ του ΟΠΕΚ και από τις «Νέες Επτά Αδελφές», που εκτείνονται από την Κίνα μέχρι τη Βενεζουέλα και από τη Μαλαισία μέχρι τη Ρωσία.

Καλώς ήρθατε στον 20ό αιώνα

Ο Ρίκι, που ήθελε να γίνει αφεντικό του, παραλίγο να γίνει αφεντικό της ανήλικης κόρης του. Οι Κεν Λόουτς και Πολ Λάβερτι, στο "Δυστυχώς απουσιάζατε", έκαναν το 2019 την πιο εύστοχη εισαγωγή στην "επιστροφή στον 20ο αιώνα".

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Τι να σκεφτόταν, άραγε, ο 30χρονος αίλουρος της Νέας Σμύρνης*, που με ταχύτητα τσιτάχ και δύναμη τζάγκουαρ έριξε τον συνομήλικό του αστυνομικό από τη μηχανή, πριν τον παραδώσει στην ορδή του Λιντς; Ποιαν εκδοχή κοινωνικής σύγκρουσης, ποια καρικατούρα πάλης των τάξεων είχε –αν είχε– στο μυαλό του, εκτός απ’ αυτήν της τάξης των παλαιστών – κλέφτες κι αστυνόμοι έξω απ’ το γήπεδο, χανούμια και γαύροι μέσα σ’ αυτό, γιούργια στη Φιλαδέλφεια, «κάτω τα χέρια από την Αγια-Σοφιά, ρε, εδώ θα χτίσει η Ενωση την εκκλησιά της, θέ’τε δε θέ’τε»; Να ’χε ακούσει, άραγε, το παραμικρό, από την ήσυχη αποθήκη του Ασπρόπυργου όπου δούλευε, για τους συναδέλφους του 10.000 χιλιόμετρα μακριά, στην Αλαμπάμα των ΗΠΑ που πασκίζουν να στήσουν συνδικάτο στις αποθήκες της Amazon, έχοντας απέναντί τους μια τεράστια αστυνομία σκέψης, εκφοβισμού και άοπλης (κυρίως) καταστολής; Νιώθει να τον ενώνει κάτι με τους 1,4 εκατομμύρια εργαζόμενους της πολυεθνικής σε όλο τον κόσμο, που οι αποθήκες της χωράνε δέκα χιλιάδες «Αγια-Σοφιές», εκατοντάδες χιλιάδες πειθαρχικούς υπαλλήλους, δισεκατομμύρια προϊόντα, αλλά δεν χωράνε ένα σωματείο;

Ρητορικά και προσχηματικά τα ερωτήματα, αλλά οι απαντήσεις τους είναι ολοζώντανες, εφιαλτικές και τις βιώνουμε πιεστικά στη μοναδική συνθήκη που διαμόρφωσε για δισεκατομμύρια ανθρώπους το πρώτο αληθινά παγκόσμιο γεγονός της Ιστορίας. Η πανδημία της Covid-19 έφερε σχεδόν ομοιόμορφα και περίπου ταυτόχρονα σε όλον τον κόσμο πρωτοφανείς περιορισμούς στα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα και τεράστιες ανατροπές στις συνθήκες εργασίας, κατανάλωσης και κοινωνικότητας. Αν και ο φόβος της αρρώστιας και του θανάτου συσπείρωσε τους υπηκόους κάτω από την προστατευτική σκιά του Λεβιάθαν, οι αποτυχίες των κυβερνήσεων να ελέγξουν την πανδημία και τις καθολικές παρενέργειές της έχουν θολώσει τα όρια ανάμεσα στους προσωρινούς περιορισμούς δικαιωμάτων που θεωρούνται αναγκαίο κακό και σε αυτούς που προδίδουν στρατηγική εγκαθίδρυσης καθεστώτων ψηφιακής και αστυνομικής επιτήρησης. Η καχυποψία για το τι είναι προσωρινό και τι μόνιμο έχει βάλει τις κοινωνίες σε χύτρες ταχύτητας στα πρόθυρα έκρηξης. Το πού, πότε σκάει κάθε μια σε σκηνικά κοινωνικής σύγκρουσης ή τυφλής βίας είναι υπόθεση περίπλοκων διεργασιών που δεν υπόκεινται σε πρόγνωση.

Τα ανοήτως αδιανόητα

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Λοιπόν, μ’ αρέσει η Λαγκάρντ. Την πάω γιατί έχει έναν τρόπο να προβοκάρει όλα τα ανοήτως αυτονόητα της τοκογλυφικής Διεθνούς. Να εκμαιεύει με δαιμόνια αφέλεια (ή με αφελή δαιμονικότητα;) αποφάσεις και αλλαγές στάσης από τους άκαμπτους συνομιλητές της, σε όλα τα πόστα που έχει υπηρετήσει, σε όλες τις περιστρεφόμενες πόρτες που έχει διαβεί. Μου θυμίζει την πανέξυπνη πεθερά μου, που όταν θέλει να επισημάνει σε κάποιον ότι πέταξε κοτσάνα, πετάει ένα ταπεινό και ευγενικό: «Κι εγώ που είμαι η χαζότερη γυναίκα του κόσμου το καταλαβαίνω αυτό».

Κάπως έτσι κι η «σοφή κουκουβάγια» –κατά τον αυτοχαρακτηρισμό της, που μπορεί και να τον επέλεξε απλώς για να παίξει με τους μιντιακούς αυτοματισμούς και για να προκαλέσει τους σκιτσογράφους να την απεικονίσουν ως κουτορνίθι– είπε πριν από μια βδομάδα ότι είναι αδιανόητο να διαγράψει το μέρος του χρέους της Ευρωζώνης που διακρατεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, όπως της υπέδειξαν ως αυτονόητο 100 και πλέον κορυφαίοι οικονομολόγοι.

Τι είπαν οι οικονομολόγοι; «Οφείλουμε στους εαυτούς μας το 25% του χρέους μας, περίπου 2,5 τρισ. ευρώ κρατικών ομολόγων των 19 χωρών της ευρωζώνης που η ΕΚΤ έχει στα χέρια της. Αν η ΕΚΤ σβήσει αυτό το χρέος, τα κράτη θα έχουν ένα καλό εφαλτήριο επανεκκίνησης των οικονομιών τους». Εχουμε πόλεμο, έτσι δεν λένε όλα τα πολιτικά παγώνια της ευρωνομεκλατούρας για την πανδημία; Ε, μετά τον πόλεμο έρχεται η ανασυγκρότηση και κάθε ανασυγκρότηση ξεκινά με μια γερή διαγραφή χρέους. Κυρίως υπέρ των νικητών, αλλά επειδή εδώ νικητές δεν υπάρχουν, είναι μάχη lose-lose και όχι win-win, ας πούμε πως κοντά στους βασιλικούς ποτίζονται κι οι γλάστρες.

Βατσινούλα ή οι οργασμοί της αγελάδας

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Οσοι μετρούν αρκετές δεκαετίες ζωής, π.χ. του '60 οι εκδρομείς, πολλώ δε μάλλον του '50 ή του '40 οι survivors, θα θυμούνται αχνά ότι η διαδικασία των εμβολιασμών είχε κάτι από τελετουργία μύησης. Τελετουργία μύησης φοβισμένων παιδιών σε έναν κόσμο οδύνης, ηρωισμού και επιβίωσης. Η οδύνη αφορούσε εκείνη την ασήμαντη εισχώρηση της βελόνας στην παιδική σάρκα, συνήθως συνοδευόμενη από δάκρυα περισσότερο έκπληξης παρά πόνου, μια και ο πόνος αποδεικνυόταν λιγότερος απ’ αυτόν που περίμενες. Ο ηρωισμός αφορούσε το ότι τελικά άντεξες όχι μόνο το τρύπημα και την εισβολή στο σώμα σου ενός αγνώστου ταυτότητος υγρού, αλλά και γιατί υπέμεινες και παρατήρησες σχεδόν μαζοχιστικά τις αντιδράσεις, το κοκκίνισμα ή το πρήξιμο στο χέρι ή το πόδι. Και η επιβίωση στον πόλεμο με τους ιούς άφηνε κι ένα λάφυρο, το στρογγυλό σημάδι στο μπράτσο που τα αγόρια επιδείκνυαν με κάποια περηφάνια, πράγμα που τα κορίτσια απέφευγαν, εκτός αν ήταν αρκετά τολμηρά ώστε να σηκώσουν τα φουστανάκια τους πάνω από το επιτρεπτό ύψος και να δείξουν τη βατσινούλα στο μπούτι τους. 

Ενώ αυτός κοιμόταν

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Στις 15 Δεκεμβρίου του 2030 το πρωί, ο Ευτύχης Π. άνοιξε τα μάτια του και το λιγοστό φως της κρεβατοκάμαρας τον τύφλωσε σαν να έβλεπε τρεις ήλιους ταυτόχρονα. Δεν είχε καμιά αίσθηση χώρου και χρόνου, ένιωθε το σώμα του ασήκωτο και το μυϊκό του σύστημα ανυπάκουο, σαν να ξυπνούσε έπειτα από εβδομάδες ή μήνες, σαν να επανερχόταν έπειτα από μακροχρόνιο κώμα. 

Την πρώτη αίσθηση της τεράστιας αλλαγής την έδωσε το ίδιο το δωμάτιο. Το χρώμα στους τοίχους, τα σκεπάσματα, τα διακοσμητικά δεν του θυμίζουν τίποτα, κι όταν με τεράστια δυσκολία σηκώνεται απ’ το κρεβάτι και περισσότερο σέρνεται παρά περπατάει μέσα στο σπίτι, αντιλαμβάνεται ότι αυτό δεν έχει και τόση σχέση με το σπίτι όπου κοιμήθηκε το προηγούμενο βράδυ - ή μήπως δεν ήταν το προηγούμενο;. Οι κουρτίνες, τα χρώματα στους τοίχους, έπιπλα, μικροαντικείμενα μη αναγνωρίσιμα, τα κουφώματα κυρίως, όλα αλλαγμένα. Αλλά το σοκ της μεγάλης αλλαγής που έχει μεσολαβήσει το προκαλεί το τοπίο του εαυτού του στον καθρέφτη του μπάνιου: γκρίζα γενειάδα ιερομόναχου, λιγοστά κι άσπρα μαλλιά, μάγουλα κρεμασμένα, μάτια περικυκλωμένα από βαθιές ρυτίδες, ευμεγέθης κοιλιά, μύες κρεμασμένοι στον σκελετό του σαν τσαλακωμένο ρούχο στην κρεμάστρα. «Γέρασα σε μια νύχτα;» αναρωτήθηκε, αλλά έπειτα, επειδή ο ανθρώπινος εγκέφαλος μετράει το πέρασμα του χρόνου με μονάδες μνήμης, σκέφτηκε αν αυτό που του συνέβη ήταν ένας βαθύς επιμενίδειος ύπνος, μια πολύχρονη νάρκη σαν του Ριπ Βαν Ουίνκλ, όχι στα βουνά Κάτσκιλ της Νέας Υόρκης, ούτε στο Ιδαίον Αντρον της Κρήτης, αλλά στο ενυπόθηκο διαμέρισμα στο Παγκράτι που το απέκτησε τη δεκαετία του 2000 γι’ αυτόν και την οικογένειά του. 

Η τούρτα του Γουόρεν Μπάφετ

 

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Ο Γουόρεν Μπάφετ έγινε 90 ετών. Αποκλείεται να μην τον ξέρετε, αλλά και να μην τον ξέρετε, τα παγκόσμια ΜΜΕ θα φροντίσουν να τον μάθετε μέσα από τις αγιογραφίες που φιλοτεχνούν με τη μέγιστη επιμέλεια για κάθε άνθρωπο που η προσωπική ή εταιρική του περιουσία ξεπερνά μερικές δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτομάτως εντάσσεται στις λίστες των υπερπλουσίων, που μοιάζουν με τα συναξάρια των χριστιανών αγίων, οσίων και μαρτύρων. Μόνο που αντί για μαρτύρια, θαύματα κι ευεργεσίες, μας πληροφορούν για την αξία των επενδυτικών τους χαρτοφυλακίων, τις εξαγορές, τα χρηματιστηριακά τους ανδραγαθήματα, τα ακριβά τους διαζύγια, τα πολυτελή τους γούστα ή τον λιτό βίο που συνοδεύει την τεράστια περιουσία τους. Α, και τις φιλανθρωπίες τους. Τη γενναιοδωρία με την οποία μοιράζουν λεφτά σε κοινωφελείς σκοπούς. Σ’ αυτό μοιάζουν κάπως με τους αγίους των συναξαρίων που μοίραζαν τις περιουσίες τους στους αθλίους της εποχής τους, πριν αφιερωθούν στην πίστη τους. Μόνο που οι άγιοι των συναξαρίων του Forbes το ρίχνουν στη φιλανθρωπία εκ του ασφαλούς, αφού η περιουσία τους απογειωθεί κι ένα ευφυές σύστημα φοροαπαλλαγών ερεθίσει τη γενναιοδωρία τους.

Ο Μπάφετ έγινε 90 ετών. Να τα χιλιάσει ο άνθρωπος, το λέω και το εννοώ χωρίς ίχνος ταξικής μνησικακίας, χωρίς τον σαρκασμό του ψοφοδεούς Καραγκιόζη που ευχόταν στον πολυχρονεμένο του πασά «ο θεός να του κόβει μέρες (του πασά) και να του δίνει χρόνια (του Καραγκιόζη)». Να τα χιλιάσει, γιατί ο χρόνος κι ο κύκλος του καθενός είναι λαχνός ατομικός και μοναδικός. Προφανώς ο Μπάφετ έχει χίλιες φορές περισσότερες πιθανότητες να τα χιλιάσει από μένα και πολύ περισσότερο από ένα παιδί που γεννιέται τώρα στο Τσαντ ή στη Σιέρα Λεόνε, αλλά κανείς μας δεν ζει στις στατιστικές και τις πιθανότητες, καθένας κολυμπά στη δική του πισίνα τύχης και αναγκαιότητας. Καθένας μπορεί να τα χιλιάσει ή να τα κακαρώσει στο επόμενο δευτερόλεπτο.

Οι όμορφες φούσκες, όμορφα σκάνε

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Τελικά, η πιθανότητα να φέρνω γρουσουζιά είναι ισχυρή. Γι’ αυτό συνιστώ προσοχή σ’ όποιον πιάσω στο στόμα μου. Είπα δυο-τρεις καλές κουβέντες (λέμε τώρα) για την Tesla, για την Apple, για τη Microsoft, για την Alphabet (Google) κι εδώ και δυο βδομάδες πάνε κατά διαόλου. Οι μετοχές τους πέφτουν του σκοτωμού. Βεβαίως, όταν έχεις καταγράψει άνοδο 500% σε ένα χρόνο (Tesla) το να χάσεις το ένα πέμπτο των κερδών σου δεν το λες και καταστροφή. Αντε, όμως, να το πεις αυτό στον ταλαντούχο κ. Μασκ που εδώ και μία εβδομάδα είναι με αντικαταθλιπτικά. Αντε να το πεις στον Μπέζος της Amazon, στον Ζούκερμπεργκ του Facebook. Εχθρός του καλού είναι το καλύτερο, εχθρός του πολύ είναι το περισσότερο κι εχθρότερος όλων είναι το απεριόριστο. Μ’ αυτόν τον ονειρο-εφιάλτη κοιμούνται και ξυπνούν οι κυνηγοί του πλούτου, που θεωρούν ότι όλη η υπόλοιπη ανθρωπότητα τους χρωστάει και τους οφείλει απεριόριστη μεγέθυνση.

Αν, για παράδειγμα, λείπει μία μόλις ρουπία για να φτιάξει ο Τζεφ Μπέζος το στρογγυλό του ρεκόρ των 200 δισ. δολαρίων προσωπική περιουσία, αν πρέπει να την πάρει από τον τελευταίο Ινδό «ανέγγιχτο», θα το κάνει. Οχι απαραίτητα από απανθρωπιά κι αναλγησία. Αλλά γιατί έτσι απαιτεί το ασανσέρ της λίστας Forbes. Αυτό το χρηματιστήριο κύρους, πρεστίζ, ανταγωνισμού ισχύος, συσσώρευσης κι επίδειξης πλούτου έχει τη δική του αυτόνομη ζωή, συχνά ανεξάρτητη ακόμη και από τις επιδόσεις των μετοχών, τα ντιλ, τις επενδύσεις, τις παραγωγικές και εμπορικές επιτυχίες.

Βγάλτε τα πέρα μόνοι σας

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Ο Πατέλης, ο Κυρανάκης και μερικοί ακόμα αμετροεπείς ρέκτες του κανιβαλικού ατομικισμού αποτελούν μάλλον τις πιο γραφικές -τζημέρειες- εκδοχές ενός ευρύτερου φαινομένου που ο κορονοϊός απειλεί να το καταστήσει κυρίαρχο. Ισως δώσαμε στους δυο τους, παραπάνω προσοχή από αυτήν που άξιζαν, αν κι έχει τη χρησιμότητά του ο απλοϊκός μέχρι ανοησίας τρόπος που εκφράζουν μια παγκόσμια στρατηγική στην οποία συγκλίνουν αυθορμήτως οι πιο αλλοπρόσαλλες περσόνες και οι πιο ετερόκλητες πολιτικές του πλανήτη: Ο Μπολσονάρο στη Βραζιλία και ο Μόντι στην Ινδία, που παραδίδουν τον πάμφτωχο πληθυσμό των χωρών τους σε υγειονομικό ολοκαύτωμα. Ο Τραμπ, που εγκαταλείπει τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας εξωθώντας σε απαξίωση σειρά διεθνών οργανισμών οι οποίοι συνθέτουν το πλαίσιο διεθνούς συνεργασίας 75 μεταπολεμικών χρόνων. Ο Μασκ της Tesla, που με το τρόπαιο της χρηματιστηριακής απογείωσής του, εισβάλλει στον ανταγωνισμό των εμβολίων. Ο Γκέιτς, ο Ζούκερμπεργκ, ο Μπέζος που από την ασφάλεια των τρισεκατομμυρίων δολαρίων τους και των δισεκατομμυρίων πλανητικών υπηκόων τους εναλλάσσονται σε ρόλους ευαγγελιστών της επιστημονικής αλήθειας και αγαθών κηρύκων της φιλανθρωπίας, την ώρα που στρατιές νομικών και λογιστών τους επινοούν τεχνάσματα φοροαποφυγής εκατοντάδων δισεκατομμυρίων. Και μαζί τους όλες οι καλοσυνάτες φατσούλες που έχουν μετατρέψει το δόγμα της (υπαρκτής) ατομικής ευθύνης σ’ έναν ψυχολογικό μηχανισμό εξάλειψης της πολιτικής ευθύνης.

Χαμένες γενιές

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

«…Και στη μικρή θ’ αφήσουμε το χωράφι στη θάλασσα». Τα παλιά χρόνια όλοι οι γονείς άφηναν κάτι στα παιδιά τους. Δηλαδή, ποια παλιά χρόνια; Ανέκαθεν. Από τότε που υπάρχει κληρονομικό δίκαιο. Και οι πιο φτωχοί φρόντιζαν ν’ αφήσουν κάτι στα παιδιά τους. Ενα μικρό χωράφι, μια μικρή αποταμίευση, ένα σπίτι, δυο ζευγάρια σεντόνια, ένα ρολόι, ένα κομπολόι, ένα ζευγάρι σκουλαρίκια, μια τέχνη. Ηταν μια υπόθεση ιδιοκτησίας αλλά και μνήμης. Συσσώρευσης αλλά και αλληλεγγύης. Ετσι πορεύτηκε ο κόσμος για αιώνες, έτσι διασώθηκε κι ο καπιταλισμός από μια ανθρωπιστική αποσύνθεση, πριν την ώρα του. Ακόμη και την εποχή της αιματηρής πρωταρχικής συσσώρευσης που αποσπούσε βίαια τα παιδιά από τους γονείς τους για να κάνει κυριολεξία την έννοια του προλετάριου, του ανθρώπου που δεν είχε τίποτε άλλο δικό του εκτός από τους απογόνους του, διασωζόταν μια ελάχιστη έγνοια για τα τρυφερά παιδιά που παραδίδονταν σαν κρέας για τα κλωστήρια, τα βυρσοδεψεία, τα ορυχεία ή τα καμίνια: μερικές συμβουλές, ένα manual επιβίωσης, μια φορεσιά για να τα προστατέψει από το κρύο και την ασφυκτική ζέστη. 

Ούτε καν οι μεγάλοι πόλεμοι των δύο προηγούμενων αιώνων κατάφεραν να διακόψουν αυτή την αρχέγονη και ζωτική για την αναπαραγωγή κάθε κοινωνικού συστήματος αρχή της αλληλεγγύης των γενεών. Οι έφηβοι και οι νέοι άνδρες ρίχνονταν κατά εκατομμύρια σαν κρέας στην πολεμική μηχανή του κιμά, αλλά στη θέση τους εκατομμύρια νέες γυναίκες γίνονταν αποδέκτριες της γονικής μέριμνας, όχι πάντα εκφρασμένης με τρυφερότητα, συχνά εκδηλωμένης με ανδροκρατική βία και καταναγκασμό, αλλά πάντως με μια πρόθεση στοιχειώδους αλληλεγγύης γενεών. 

Θάνατος από υπερβολική δόση (επικοινωνίας)

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Θυμάμαι τον εαυτό μου, στην πρώτη δεκαετία της κινητής τηλεφωνίας, όταν τα κινητά ζύγιζαν γύρω στο κιλό, ορκιζόμουν αντίσταση μέχρις εσχάτων. Ισχυριζόμουν ότι το κινητό μού ήταν περιττό, αφού το μεγαλύτερο μέρος του εργάσιμου και μη χρόνου ήμουν δίπλα σε ένα σταθερό.

Καμιά δεκαετία κράτησε η αντίσταση. Ένα ατύχημα, από το οποίο βγήκα σώος από Ι.Χ. που μετατράπηκε σε κεφτέ, έγινε το ιδεώδες πρόσχημα. Από τότε δεν χρειάστηκε άλλο πρόσχημα για να αποκτήσω εξάρτηση από το κινητό και πλείστες εφαρμογές του.

Είμαι στη θάλασσα (όντως) κι είναι αδύνατο να περάσει μισή ώρα χωρίς να του ρίξω μια ματιά. Κι έπειτα, είναι τόσο έξυπνο. Δεν περνά δεκάλεπτο χωρίς να σε ειδοποιήσει ότι κάποιος έστειλε κάτι στο μέσεντζερ, στο βάιμπερ. Το γυαλιστερό θηριάκι, εκμεταλλευόμενο τη θεμελιώδη άγνοιά σου, κάθε τόσο σού δίνει ένα τρυφερό ηχητικό χαστουκάκι: «Εδώ είμαι! Μη με αγνοείς».

Το ηθικό πλεονέκτημα του πλούτου

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Για να είμαστε ακριβείς, δεν γίνονται όλα για τα λεφτά. Ποτέ δεν γίνονταν όλα μόνο για τα λεφτά. Μερικές φορές τα λεφτά είναι το πρόσχημα, το εργαλείο, ο μοχλός για να επιβεβαιώσεις την επιρροή σου, να ασκήσεις την εξουσία σου, να ενισχύσεις το κύρος σου. Ή για να γεμίσεις την ψυχική σου άβυσσο. Οταν τα λεφτά είναι πολλά, πάρα πολλά, πολύ περισσότερα από αυτά που χρειάζεσαι εσύ, η φαμίλια, το σόι, οι κολλητοί σου και εν συνεχεία τα παιδιά, τα εγγόνια και τα δισέγγονα όλων αυτών, τότε μπορεί να αποτελούν το σύμπτωμα μιας ψυχικής διαταραχής που καθιστά τους κατόχους τους ανίκανους να αντλήσουν ικανοποίηση από οτιδήποτε. Από το λίγο, το πολύ, το άφθονο, το απεριόριστο.

Πάρτε για παράδειγμα τον Ελον Μασκ, έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο, διευθύνοντα σύμβουλο της Tesla, της εταιρείας που παράγει αυτοκίνητα τα οποία ελάχιστα έως καθόλου αφορούν το 99% του παγκόσμιου πληθυσμού. Για την απόκτηση του φθηνότερου από αυτά ο μέσος άνθρωπος θα χρειαζόταν δουλειά 10, 20 ή 30 χρόνων, ενδεχομένως χωρίς να σιτίζεται καν και χωρίς να καταναλώνει οτιδήποτε. Αν δε ήταν κάτοικος της Ασίας ή της Αφρικής, η εργασία του για την αγορά ενός Tesla θα απαιτούσε τουλάχιστον 7 ζωές. Βεβαίως, αν είχε την υπομονή να σπαταλήσει και τις 7 ζωές του στην άοκνη δουλειά για ένα ηλεκτρικό και καθαρό Tesla, θα είχε την ηθική ικανοποίηση της συμβολής στην προστασία του περιβάλλοντος και στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Αλλά, βλέπετε, και σ’ αυτό το πεδίο οι φτωχοί είναι καταδικασμένοι: το πολύ που μπορούν να κάνουν για το περιβάλλον είναι να ανακυκλώσουν κανένα πλαστικό μπουκαλάκι. Θα οδηγούν όμως ρυπογόνες σακαράκες, θα καίνε πετρέλαιο, θα αποψιλώνουν δάση για καυσόξυλα και θα παράγουν πολλά σκουπίδια. Η φτώχεια γίνεται συνώνυμη της περιβαλλοντικής ανηθικότητας και της κλιματικής απάθειας. Ο πλούτος εξαγοράζει κι αυτό το ηθικό πλεονέκτημα.

Νεοφιλελεύθερος κομμουνισμός ή πώς ο Κυριάκος θα δαμάσει το θηρίο

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Περιμένω κι εγώ με τεράστια αγωνία το τελικό σχέδιο της επιτροπής Πισσαρίδη για το μοντέλο ανάπτυξης της μετά την πανδημία εποχής. Οπως όλοι, υποθέτω. Οπως κάθε νεοέλλην που θέλει να ξέρει πού θα επενδύσει τα χρήματα που ΔΕΝ του περισσεύουν μετά την πληρωμή εφορίας, δανείου, λογαριασμών, ενοικίου και των ελάχιστων αναγκών διαβίωσης. Να τα αποταμιεύσω για να εξασφαλίσω τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος; Ή να τα επενδύσω στις μετοχές ώστε να συμβάλω στην αναπτυξιακή απογείωση της χώρας; Μήπως είναι καλύτερα να τα καταναλώσω μέχρι τελευταίου σεντ για να τονώσω τη ζήτηση;

Από το παραπάνω βασανιστικό δίλημμα με απαλλάσσει -όπως τους περισσότερους- το γεγονός ότι στο τέλος του μισθού περισσεύει πάντα πολύς μήνας- σωστά το διαβάζετε, δεν μπέρδεψα τις λέξεις, ο χρόνος είναι χρήμα, αλλά από καταβολής καπιταλισμού πάντα ένα αριθμός εργατοωρών πάει υπέρ πίστεως (τραπεζικής) και παρτίδος (εργοδοτικής), είναι αυτά τα σκότη με την υπεραξία που διέλυσε ο Μαρξ, αλλά ας μην ανοίξουμε το θέμα εδώ, θα τσακωθούμε. Λέω, λοιπόν, ότι το γεγονός ότι από τον μισθό δεν μένει σάλιο -όπερ ισχύει για την πλειονότητα των τυχερών που έχουν δουλειά- μας απαλλάσσει από την αγωνία πώς θα επενδύσουμε το περίσσευμα ώστε να συμβάλουμε στο όραμα για τον οικονομικό μετασχηματισμό της χώρας.

Κολασοπαράδεισος

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Μπορούμε να αντιληφθούμε την εξέλιξη της ανθρωπότητας ως μια πορεία από την αθωότητα στη βαρβαρότητα ή, εντελώς αντίστροφα, από τη βαρβαρότητα στον πολιτισμό. Και τα δυο παίζουν. Ο Φρόιντ καταδίκασε τον πολιτισμό ως πηγή της ανθρώπινης δυστυχίας, ο Χομπς αντιθέτως είδε στον πολιτισμό, ακόμη και στις πιο βίαιες και αυταρχικές εκδοχές του, το ένστικτο της επιβίωσης απέναντι στις πιο αιματηρές εκδοχές της ανθρώπινης φύσης. Αλλά ο Ρουσό στάθηκε ανάμεσα και συμπύκνωσε στον ευγενή άγριό του την καλύτερη εκδοχή του είδους μας: γεννηθήκαμε στον παράδεισο της φυσικής ισότητας, περάσαμε (και ακόμη περνάμε) από την κόλαση της αφύσικης ανισότητας, αλλά έχουμε την ευφυΐα να καταλήξουμε σε ένα παράδεισο κοινωνικής ισότητας. Κοινωνικό συμβόλαιο και τα λοιπά.

Κατά κάποιον τρόπο η ανθρώπινη εξέλιξη είναι μια παλινδρόμηση μεταξύ κόλασης και παραδείσου και το ίδιο ισχύει για τις ουτοπίες, τις προβληματικές εφαρμογές τους και τις τραγικές διαψεύσεις τους. Ο χριστιανισμός, όπως και οι περισσότερες θρησκείες, προσπάθησε- με μεγάλη επιτυχία, είναι αλήθεια- να λύσει το πρόβλημα με την υπόσχεση της μετά θάνατον αποκατάστασης στον παράδεισο, που υπήρξε μεν για τους πρωτόπλαστους ευγενείς αγρίους, έκαναν όμως τη γνωστή κουτσουκέλα και εξέπεσαν. Αλλά η μετά θάνατον αποκατάσταση στον παράδεισο απαιτεί, ως γνωστόν, σκληρούς όρους. Μνημόνιο με τα όλα του και αποδοχή του ενδεχομένου να ζήσεις μια ζωή – κόλαση.

Διακοπές στα Σούρμενα

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή θυμάμαι τον συμμαθητή μου τον Μανωλάκη. Ποιος ξέρει ποιο περίεργο σύστημα συνάψεων έχει συνδέσει την ανάμνησή του με καλοκαιρινές θερμοκρασίες και διακοπές. Ο Μανωλάκης –παιδί πολυμελούς, πάμφτωχης οικογένειας η οποία τη δεκαετία του 1960 έμενε σε ένα αυτοσχέδιο κτίσμα πάνω στο ρέμα που χώριζε ή ένωνε Νέο Κόσμο και Νέα Σμύρνη και σήμερα είναι λεωφόρος, ρέμα που υπήρξε οργιώδης βιότοπος με καλαμιές, βατράχια, φίδια και χελώνες, αγαπημένο τόπο απομακρυσμένου και ριψοκίνδυνου παιχνιδιού– ήταν μεγαλύτερος από μας στο Δημοτικό, έχοντας επαναλάβει κάμποσες τάξεις. Ηταν ψηλός, απίστευτα αδύνατος, με ένα τεράστιο, κακοποιημένο από γουλί ξυρίσματα κεφάλι και τεράστια, πράσινα και μόνιμα απορημένα μάτια.

Απορημένα ακόμη κι όταν η σαδιστική παλάμη του δασκάλου προσγειωνόταν με δύναμη στο μάγουλό του. Γιατί ο Μανωλάκης διάβαζε συλλαβιστά ακόμη και στην Πέμπτη και δυσκολευόταν στην πρόσθεση – για την προπαίδεια δεν το συζητάμε. Καθόμασταν στο ίδιο θρανίο και κάθε χρόνο λίγο πριν κλείσουν τα σχολεία οι δάσκαλοι έκαναν την καθιερωμένη ερώτηση «Πού θα πάτε διακοπές;». Λίγα παιδιά είχαν στην κυριολεξία αυτή την επιλογή, κάποια πήγαιναν κατασκήνωση, τα περισσότερα σ’ ένα χωριό ή ένα νησί όπου τα περίμεναν θείοι και παππούδες. Αλλά η απάντηση του Μανωλάκη στην ίδια ερώτηση προκαλούσε χλευαστικά χάχανα – και δεν ήταν η μόνη χλεύη που εισέπραττε από τους συμμαθητές ο Μανωλάκης, το μπούλινγκ δεν υπήρχε τότε ως όρος, αλλά ήταν η μόνη κανονικότητα για οποιονδήποτε απέκλινε έστω κι ένα χιλιοστό από τους υπόλοιπους.

Αναζητώντας το χαμένο χρήμα

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Θυμάστε τον μακαρίτη Κώστα Τσάκωνα στο «Μάθε παιδί μου γράμματα» του Μαραγκού; Αναρωτιόταν: «Εξι χρόνια στο Δημοτικό, έξι χρόνια στο Γυμνάσιο, έξι χρόνια στο Πολυτεχνείο κι έξι χρόνια μέχρι να πάω σχολείο ίσον 24 κι άλλα έξι στο εξωτερικό 30. Είμαι 36, πού πήγαν τα άλλα έξι χρόνια;». Κι ανάλογη ήταν η απορία του αυταρχικού πατέρα Διαμαντόπουλου που αντικρίζοντας τη γυαλιστερή φαλάκρα του γιου αναρωτήθηκε «πού πήγαν οι μπούκλες του;».

Λοιπόν, αυτό ακριβώς μου θύμισε ο απολογισμός που έκανε ο ΣΕΒ για τα 40 χρόνια ελληνικής διαδρομής στην ενωμένη Ευρώπη και στον περίπλοκο κόσμο των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων. Των Μεσογειακών Ολοκληρωμένων Προγραμμάτων (θυμάστε τα ΜΟΠ;), των πακέτων Ντελόρ, των πακέτων Σαντέρ κ.λπ., των ΕΣΠΑ. Ο απολογισμός του ΣΕΒ κινείται στα όρια της θρηνωδίας. Θρηνωδίας για τον χαμένο χρόνο, τον χαμένο κόπο και το χαμένο χρήμα.

«Σπαταλάμε ευρωπαϊκούς πόρους για δεκαετίες με τον ίδιο τρόπο περιμένοντας διαφορετικά αποτελέσματα», λέει το special report του ΣΕΒ. Δηλαδή, πεταμένα λεφτά. Σωρευτικά διατέθηκαν περίπου 160 δισ. ευρώ από τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία σε 4 δεκαετίες, υποτίθεται για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της σύγκλισης, κι έχει συμβεί το αντίθετο. Η παραγωγικότητα, ειδικά των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, είναι πίσω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και από συγκρίσιμες χώρες όπως η Πορτογαλία και το χάσμα από τις άλλες χώρες διευρύνεται. Ο μεθερμηνευόμενον, πρέπει να δούμε τι θα γίνει με το νέο ΕΣΠΑ, πώς θα μοιραστούν τα λεφτά της επόμενης επταετίας.

Η παραγωγικότητα της λούφας

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Είναι, άραγε, η τηλεργασία η νέα χρυσοτόκος όρνιθα του νεο-καπιταλισμού (ή του μετα-καπιταλισμού, τουρμπο-καπιταλισμού, τηλε-καπιταλισμού, πείτε τον όπως θέλετε); Ετσι φαίνεται να αντιλαμβάνονται την υπόθεση τόσο οι εγχώριοι ψιλικατζήδες της επιχειρηματικής αρπαχτής όσο και οι πολυεθνικοί δεινόσαυροι της αλγοριθμικής οικονομίας, τα θεριά -Google, Facebook, Microsoft και λοιπές- που έσπευσαν να εξορίσουν στα σπίτια τους την πλειονότητα των εργαζομένων, μετατρέποντας κρεβατοκάμαρες και σαλονάκια σε γραφεία ή εργαστήρια και τα ψηφιακά δίκτυα σε αλυσίδες παραγωγής. Ο κορονοϊούλης θεωρήθηκε ιδεώδης ευκαιρία για μια γρήγορη, βίαιη ανατροπή του μοντέλου εργασίας που βασίζεται στη φυσική παρουσία των ανθρώπων στον κοινό χώρο. Χωρίς παζάρια, συλλογικές ή ατομικές διαπραγματεύσεις, συνδικάτα, περιττές συναντήσεις και χάσιμο χρόνου, στο κυλικείο, στο μπαλκόνι για κάπνισμα ή γύρω από τον ψύκτη του νερού.

Φυσικά, μέχρι να αναπτυχθεί η τεχνολογία του διακτινισμού και της τηλεμεταφοράς -λέμε τώρα-, οι οραματιστές του τηλε-καπιταλισμού θα ανεχθούν την ενοχλητική ανθρώπινη παρουσία και συνύπαρξη σε «βρομοδουλειές» που δεν μπορούν να γίνουν αλλιώς. Είτε πρόκειται για τις μπέιμπι σίτερ των βλαστών τους, είτε για τους ντελιβεράδες των παραγγελιών τους, είτε ακόμη και για τους «ντάλιτ», τους «Ανέγγιχτους» της Ινδίας, που είναι καταδικασμένοι να καθαρίζουν τους βόθρους των υπόλοιπων καστών. Ολα δένονται γλυκά στον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό: ο φουτουρισμός της τηλεργασίας και η προϊστορία της βαρβαρότητας.