Η οργή της Ρεπούση και η άγνοια των «εκσυγχρονιστών»

Του Ανδρέα Σταλίδη

Οι Έλληνες εδώ και 2500 χρόνια μπορεί να έχουν αλλάξει πολιτισμικό και θρησκευτικό υπόδειγμα, αλλά έχουν διαχρονικά ένα κοινό στοιχείο, αναπόσπαστο της ταυτότητάς τους. Όταν συνέρχονται σε πολιτεία αναφέρονται στα μετα-φυσικά, αναφέρονται στα Θεία. Όποια κι αν είναι αυτά. Όταν ξεκινούν κάτι, το ξεκινούν με επίκληση σ’ αυτά. Να λοιπόν, αυτός είναι ο συνδετικός κρίκος της συνέχειας του ελληνισμού.

Δεν είναι ανάγκη, δεν είναι προϋπόθεση δηλαδή, να ακολουθεί κανείς σε όλο του τον ιδιωτικό βίο απαρέγκλιτα τις παραδόσεις και τα έθιμα αυτής της θρησκευτικότητας. Διότι εκείνη την ώρα δεν είναι το άτομο του εαυτού του, γίνεται μέρος μίας συλλογικότητας.

Όταν όμως το άτομο συνέρχεται με άλλα άτομα σε «πόλιν», είτε στην Εκκλησία του Δήμου, είτε σε πολεμική εκστρατεία, είτε σε συμπόσιο, είτε σε Μυστήριο της Εκκλησίας, είτε πριν τον Αγώνα αντίστασης κατά του κατακτητή ή Επανάστασης, είτε όταν γράφει Σύνταγμα νέου κράτους, είτε όταν μπαίνει νέο έτος, ημερολογιακό ή – ναι! – σχολικό, επικαλείται τα Θεία.

Για τη διδασκαλία του μαθήματος των θρησκευτικών μετά την απόφαση της Ολομέλειας του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου

 

Του Γιώργου Τασιόπουλου

Σε σχέση με τη διδασκαλία του μαθήματος των θρησκευτικών, η Ολομέλεια του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου έκρινε, κατά πλειοψηφία, -σύμφωνα πάντα με την ανακοίνωση- ότι πρέπει να επιδιώκεται η ανάπτυξη της Ορθόδοξης Χριστιανικής συνείδησης και ότι το μάθημα αυτό απευθύνεται αποκλειστικά στους Ορθόδοξους Χριστιανούς μαθητές.

Για τη διδασκαλία του μαθήματος εξαρχής υπήρχαν δύο εκδοχές.

Στην πρώτη, η ανάγκη όλοι οι μαθητές, να κατανοήσουν τα διάφορα θρησκεύματα και κυρίως την Ορθόδοξη Χριστιανική πίστη. Είναι αυτό που επιδίωξε η πλέον ουδετερόθρησκη χώρα η Γαλλία και πρότεινε, μετά από κάλεσμα του Ζακ Λανγκ, ο Ρεζιζ Ντεμπρέ, σύντροφος του Τσε Γκεβάρα. Απογοητευμένη η Γαλλική πολιτεία από το γεγονός ότι οι Γάλλοι μαθητές αγνοούσαν ακόμη και την ιστορία της Παναγίας των Παρισίων και κατ' επέκταση του Βίκτωρος Ουγκώ αποφάσισε να εισαγάγει τα θρησκευτικά στο σχολείο στη προσπάθεια πολιτιστικού εγγραματισμού των μαθητών.

Στη δεύτερη εκδοχή, το μάθημα διδάσκεται ως ομολογιακό-κατηχητικό μόνο για μαθητές της ίδιας ομολογίας πίστεως.

Τώρα, πώς γίνεται από τη μια να αφαιρεθεί η ιθαγένεια και το θρήσκευμα και από την άλλη να διαχωρίζεις τους μαθητές σε θρησκευτικές σέχτες πρέπει να το απαντήσει η ελληνική πολιτεία!

Αργία Τριών Ιεραρχών λάθος, υπερβολή ή σκοπιμότητα;

Του Γιώργου Ηλ. Τσιτσιμπή

Είναι αλήθεια πως αξίζει να τιμάς με ιδιαίτερο τρόπο κάτι που το θεωρείς ξεχωριστό. Βέβαια, ο τρόπος της τιμής έχει την δική του σημασία.

Καθημερινά, υπάρχουν επέτειοι στις οποίες αναφερόμαστε είτε για να αντλήσουμε συμπεράσματα, είτε για να τονίσουμε το ξεχωριστό και ιδιαίτερο, είτε απλά για να τιμήσουμε το γεγονός. Σ’ αυτή την οπτική, πρέπει να παραδεχτούμε πως υπάρχει και μια «αδυναμία». Καθιερώνεις μια επέτειο και ξεμπερδεύεις όλον τον άλλο καιρό από την σημασιολογία της. Το πιο δημιουργικό, θα ήταν κατά τη γνώμη μας, να υπήρχε διάχυση του νοήματος σ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Με διάφορες ευκαιρίες να επανέρχεσαι και να σηματοδοτείς την καθημερινότητα με αυτό που θεωρείς μείζον. Πόσο ωραία θα ήταν κάτι τέτοιο να συνέβαινε, ας πούμε, με τις έννοιες δικαιοσύνη, αντίσταση, αλληλεγγύη …

Επί του προκείμενου τώρα. Έχουμε για πρώτη φορά (αυτή η πρώτη φορά μας έχει τσακίσει) γενικευμένη αργία για τα σχολεία μας, την ημέρα των Τριών Ιεραρχών. Κάτι, που προφανώς, για τον κάθε καλόπιστο, είναι ένδειξη ευγνωμοσύνης του Υπουργείου για να τιμήσει τους προστάτες των γραμμάτων. Και ω του θαύματος! (γιατί θαύματα γίνονται εντός και εκτός του χώρου της Εκκλησίας) αποδομείς εντελώς αυτό που υποτίθεται ότι θέλεις να τιμήσεις. Αυτή η μέρα γίνεται μια «νεκρή μέρα». Αργία και δεν κινείται τίποτα. Ούτε καν εκκλησιασμός. Τι και αν οι συγκεκριμένοι Άγιοι συμπυκνώνουν με τον καλύτερο τρόπο αυτό που είπαμε παραπάνω, τις έννοιες δικαιοσύνη, αντίσταση, αλληλεγγύη. Τι και αν οι ίδιοι στα συναξάρια τους, όχι μόνο δεν αναδεικνύονται αργόσχολοι αλλά αντιθέτως ιδιαίτερα δημιουργικοί!!! Θρησκευτική γιορτή χωρίς καν εκκλησιασμό; Η πρόταση, της εγκυκλίου που στάλθηκε στα σχολεία, για ένα δίωρο αφιέρωμα την προηγούμενη μέρα, μόνο ως άλλοθι μπορεί να εκληφθεί.

Θέλουμε «σκολειά για να γιομίζη ο μαθητής προκοπή και αρετή»

Του Δημήτρη Νατσιού

«Μη Θρησκευτικά προς Θεού! Το ελληνικόν έθνος δεν είναι Βυζαντινοί, εννοήσατε; Οι σημερινοί Έλληνες είναι κατ’ ευθείαν διάδοχοι των αρχαίων. Έπειτα εκπολιτίσθησαν, επροόδευσαν και αυτοί. Συμβαδίζουν με τα άλλα έθνη».

 (Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, «Λαμπριάτικος Ψάλτης»). 

Συνόψισε, ο μεγάλος μας διηγηματογράφος, σε λίγες αράδες, το συνομήλικο με το νεοελλαδικό κράτος πρόβλημα: είμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, το υποτιμητικώς λεγόμενο Βυζάντιο, δεν είναι ελληνικό κατόρθωμα. Εξάλλου έτσι πρόκρινε η κοραϊκή πεφωτισμένη διανόησις. Ο Κοραής επιδαψιλεύτηκε με τον υπέροχο τίτλο «δάσκαλος του Γένους», αλλά στην ουσία υπήρξε απλώς ένας άνθρωπος, με έντονα αντικληρικαστικά στοιχεία. Άγευστος του μεγαλείου της καθ’ ημάς Ανατολής έφτασε στο σημείο να θεωρεί σκλαβιά των Ελλήνων την μακεδονική και βυζαντινή αυτοκρατορία.

Γράφει: «Η κατάρατος αύτη φιλαρχία εγέννησε την διχόνοια, διήγειρε τας πόλεις και τους πολίτας κατ’ αλλήλων, άναψε των εμφυλίων πολέμων την πυρκαϊάν και υπέταξε τους Έλληνας πρώτον εις τους Μακεδόνας, έπειτα εις ξένον έθνος, τους Ρωμαίους, και τελευταίον εις το βαρβαρώτερον και αγριώτατον όλων των εθνών του κόσμου, τους Τούρκους». («Άπαντα», εκδόσεις Μπίρη, σελ. 100).

Μνημόνιο ή θρησκευτικά

Του Στάθη

Ουαί  υμίν, όπου το ουαί κυριολεκτεί και σημαίνει γιούχα. Κατάπιατε αμάσητο το τρίτο μνημόνιο και σας μάρανε η διδασκαλία των θρησκευτικών στα σχολεία;

Κόβετε συντάξεις και μισθούς, χαρατσώνετε σπίτια και χαρακώνετε ζωές, αλλά αυτό που σας μάρανε είναι αν θα μάθουν τα παιδιά στα σχολεία τα εκατό ονόματα του Μωάμεθ; Ουαί υμίν, γελοίοι και υποκριτές.

Εχετε κάνει τον Σόιμπλε, Γκεστάπο και Κομαντατούρ αυτής της χώρας και «μίλησε στην ψυχή της Αριστεράς ο Φίλης»; Δεν ντρέπεσθε; ποιας Αριστεράς; εκείνης που αφήνει δυο χρόνια τώρα τα παιδιά στην πείνα τους; Ποιας Αριστεράς; του κ. Σταθάκη,

που όσο ήταν υπουργός δεν «πρόλαβε» να φέρει νόμο για την ασυλία της πρώτης κατοικίας;

Τα Θρησκευτικά μεταξύ εξουσίας και χειραφέτησης

Του Βασίλη Ξυδιά

Η υπόθεση του μαθήματος των Θρησκευτικών έχει μια ευρύτερη διδακτική αξία για όσους ελπίζουν στην πολιτική χειραφέτηση της κοινωνίας. Διότι αυτό που εμποδίζει πολλούς να καταλάβουν τι ακριβώς συμβαίνει στην υπόθεση αυτή είναι ότι την αντιλαμβάνονται σαν διαμάχη θεσμών εξουσίας (κυβέρνησης και εκκλησιαστικής ιεραρχίας) και δεν μπορούν ή δεν θέλουν να δουν ότι στη συγκεκριμένη αυτή περίπτωση υπάρχει κι ένας τρίτος παράγοντας, ο οποίος τελικά κάνει τη διαφορά.

Αυτός ο παράγοντας είναι η οργανωμένη και συστηματική παρέμβαση ενός μεγάλου τμήματος της κοινότητας των θεολόγων εκπαιδευτικών, που από το 2008 συνειδητοποιήσαμε ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα αναντιστοιχίας του μαθήματος με τις ανάγκες του σχολείου και της κοινωνίας, και αντί να περιμένουμε μοιρολατρικά το κράτος-πατερούλη να μας καταργήσει οριστικά, αποφασίσαμε «να πάρουμε τις τύχες μας στα χέρια μας». Αποφασίσαμε δηλαδή να παρέμβουμε, και μάλιστα όχι αμυντικά, με μάχες οπισθοφυλακών, αλλά επιθετικά, διαμορφώνοντας και προωθώντας μια δική μας λύση.

Πάτερ ημών vs «Καλέ Θεούλη»

Του Βασίλη Ξυδιά

Το κείμενο που ακολουθεί γράφτηκε το 2010. Αναφέρεται στην πρωτοβουλία μιας διευθύντριας σχολείου να αντικαταστήσει στη πρωινή σχολική προσευχή το «Πάτερ Ημών» με την «Προσευχή» του Γιάννη Ρίτσου (βλ. εδώ). Σκόπευα να το στείλω σαν επιστολή στον Ιό της Ελευθεροτυπίας, αλλά για διάφορους λόγους δίστασα, οπότε έμεινε αδημοσίευτο.

Τώρα, με αφορμή τον θόρυβο που γίνεται για τη σχολική προσευχή, είδα κάποιους να θυμούνται το γεγονός και να το αναφέρουν ως θετικό παράδειγμα (π.χ. εδώ). Σκέφτηκα λοιπόν πως ίσως θα άξιζε τον κόπο να διαβαστεί σήμερα, συμβάλλοντας ελπίζω σε μια σοβαρή συζήτηση με κριτήρια Παιδείας, πέρα από την ιδεολογική αντιπαράθεση “προοδευτικών-αντιδραστικών”, “άθεων-πιστών” κλπ.  

Αγαπητοί φίλοι του Ιού. Πριν μερικές ημέρες το δικαστήριο δικαίωσε, από νομικής τουλάχιστον πλευράς, τις δασκάλες Στέλλα Πρωτονοταρίου και Ντενάντα Καρκάλο, που κατηγορούνταν διότι πριν από μερικά χρόνια διοργάνωσαν στο σχολείο τους επιπλέον βοηθητικά μαθήματα για μετανάστες, μαθητές και γονείς, εκτός του κανονικού ωραρίου. Η κατηγορία ήταν παρανοϊκή. Η αθώωση θα έπρεπε να είναι αυτονόητη. Κι ευτυχώς, κάπως έτσι έκριναν και οι δικαστές.

Όμως εδώ, πέρα από τη νομική, την ηθική ή και την πολιτική διάσταση του πράγματος, τίθεται ένα ζήτημα παιδαγωγικών κριτηρίων. Διότι αν είναι να δικαιωθεί και ως προς την ουσία της η εκπαιδευτική πρωτοβουλία των δύο «κατηγορουμένων», αυτό έχει να κάνει κυρίως με το αν και πώς θα επηρεάσει την εκπαιδευτική πράξη. Και από την άποψη αυτή ένα βασικό ζητούμενο είναι να ανοίξει επί της ουσίας η συζήτηση γύρω από τα θέματα που ετέθησαν, όχι μόνο από τα βοηθητικά μαθήματα, αλλά από όλες τις ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες της εμπνευσμένης αυτής και θαρραλέας εκπαιδευτικού, Στ. Πρωτονοταρίου, ως διευθύντριας τότε του 132ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών στην Γκράβα.

Σάντσο Πάντσα, ο ασυγχώρητος!

Είναι μπορετή μια συζήτηση για τα Θρησκευτικά σήμερα;

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου

Δρ. Θεολογίας, εκπαιδευτικός, αρχισυντάκτης του περιοδικού «Σύναξη»

Όταν ήμουν μαθητής διάβασα για πρώτη φορά κάτι θεολογικό, πέρα από τα σχολικά εγχειρίδια, στα τέλη του 1974. Ήμουν στη Δ΄ Γυμνασίου, η χούντα είχε πέσει πρόσφατα και τα πεζοδρόμια στο κέντρο της Αθήνας είχαν γεμίσει από πάγκους τίγκα στο πολιτικό βιβλίο. Το πρώτο, λοιπόν, θεολογικό, που διάβασα, βρισκόταν στο βιβλίο του Ένγκελς, Ουτοπικός Σοσιαλισμός και Επιστημονικός Σοσιαλισμός, το οποίο αγόρασα ο ίδιος, με το μαθητικό χαρτζιλίκι.

Στην πρώτη και δραματική ανάγνωση μού ξέφευγαν πολλά, όμως κράτησα κάτι που μου φάνηκε αποκαλυπτικό: αν νοιάζεσαι για την ανάγνωση της πραγματικότητας, δεν βγάζεις έξω από τον οπτικό σου ορίζοντα τη θρησκεία, ούτε αυταπατάσαι πως ανήκει τάχα στο ιδιωτικό, το οποίο δεν συμμετέχει στο φτιάξιμο της ιστορίας. Το βιβλίο είναι ριζικά αντιθρησκευτικό και πολύ παλιό, με κατακλυσμιαία γεγονότα και αναπροσανατολισμούς να έχουν λάβει χώρα από τότε. Αλλά δεν στέκομαι στα σημεία του που έκαναν τη χριστιανική συνείδησή μου να διαμαρτύρεται. Στέκομαι στο ότι προϋποθέτει διαβάσματα για θεολογικά ρεύματα (είτε φεουδαρχικών σκοπιμοτήτων είτε σοσιαλιστικών προθέσεων), δίχως τα οποία είναι αδύνατη η κατανόηση της ευρωπαϊκής πορείας.

Επιστολή στον Υπουργό Παιδείας

Aγαπητοί φίλοι,
αγαπητοί συνάδελφοι,

το συνημμένο είναι ανοιχτή επιστολή προς τον Υπουργό Παιδείας Νίκο Φίλη, σχετικά με τη φυσιογνωμία και το περιεχόμενο του Μαθήματος των Θρησκευτικών. Ο φορέας που του απευθύνει την επιστολή είναι ο Θεολογικός Σύνδεσμος "Καιρός", ο οποίος έχει θέση (και επεξεργασμένο πρόγραμμα σπουδών) για ένα μάθημα Θρησκευτικών μη-κατηχητικό, γνωσιολογικό και υποχρεωτικό για όλους.

Εκτός από τη συνημμένη ανοικτή επιστολή, το κείμενο που ακολουθεί το παρόν μήνυμά μου, είναι το Δελτίο Τύπου από συνέντευξη τύπου που έδωσαν (Τρίτη 20 Οκτ) οι εκπρόσωποι του "Καιρού", ακριβώς για τη δημοσιοποίηση της εν λόγω ανοιχτής επιστολής.

Θεωρώ πολύ σημαντικό να συμπροβληματιστούμε πάνω σ' αυτά, επιτέλους με γνώση και τόλμη, πέρα από οιεσδήποτε κραυγές.

Θανάσης Ν. Παπαθανασίου

 Οι ομιλητές, από αριστερά προς τα δεξιά, Θανάσης Παπαθανασίου, Δρ. θεολογίας, εκπαιδευτικός, Βασίλης Ξυδιάς, εκπαιδευτικός θεολόγος, Δημήτρης Μόσχος, επίκουρος καθηγητής της Θεολογικής Αθηνών, Πρόεδρος του ΚΑΙΡΟΥ, Άγγελος Βαλλιανάτος, σχολικός σύμβουλος θεολόγων στη β΄βάθμια εκπαίδευση.

Για την θρησκεία και τους … «άμυαλους»

Του Γιώργου Ρακκά

Όσοι από τις φίλες και τους φίλους, αριστεροί ή αντιεξουσιαστές, επιδίδεστε τις τελευταίες ημέρες σ’ έναν μπαγιάτικο αντικληρικανιστικό αγώνα με αφορμή τις δηλώσεις Σίας Αναγνωστοπούλου σε σχέση με το μάθημα των θρησκευτικών, σταθείτε μισό λεφτό και αναρωτηθείτε μερικά πράγματα:

– Γιατί ο Ρίτσος ονόμασε το ποίημα του για τους νεκρούς της εργατικής διαδήλωσης της Πρωτομαγίας του 1936 στην Θεσσαλονίκη, ‘Επιτάφιο’; Και γιατί αυτό θυμίζει μανιάτικο μοιρολόι και έχει την δομή του Επιτάφιου Θρήνου; Γιατί, επίσης, ο Θεοδωράκης το έντυσε με μια μουσική η οποία θυμίζει εκκλησιαστική λειτουργία;

– Γιατί όλοι αυτοί οι απλοί άνθρωποι που συρθήκανε στα ξερονήσια δεν υπέγραφαν ακόμα και αν τους έβγαζαν οι ανθρωποφύλακες την ψυχή τους: Μήπως επειδή έκλασε ο «σύντροφος» Γενικός Γραμματέας που τους είχε πουλήσει ήδη από την Γιάλτα; Ή μήπως γιατί αντλούσαν παράδειγμα από υψηλότερα ηθικά πρότυπα, κι αν αυτό ισχύει από που τα βρήκαν;

– Γιατί ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ επέλεξε να πορευτεί στην Σέλμα δίπλα στον αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ιάκωβο; Και γιατί σύγχρονοι ακαδημαϊκοί των αφρο-αμερικανικών σπουδών ισχυρίζονται ότι τα κηρύγματά του εναντίον των ρατσιστικών διακρίσεων, της φτώχειας και της κοινωνικής αδικίας έχουν επηρρεαστεί από τον Μέγα Βασίλειο, τον Γρηγόριο τον Θεολόγο και τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο;

Θρησκευτικά– Να απαλαγούμε αλλά από τι ακριβώς;

Του Βασίλη Ξυδιά θεολόγος - εκπαιδευτικός

Η διαμάχη για την απαλλαγή από τα θρησκευτικά άνοιξε διάφορα ζητήματα που η ελληνική κοινωνία οφείλει πλέον να τα συζητήσει ανοικτά και χωρίς τον διαστρεβλωτικό φακό ιδεολογικών προκαταλήψεων, άλλοτε «συντηρητικών» κι άλλοτε «προοδευτικών». Χρειάζεται το μάθημα των θρησκευτικών; Τι συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες; Να αλλάξει το μάθημα, προς ποια κατεύθυνση; Απαλλαγή, με προϋποθέσεις ή άνευ;

Χρειάζεται το μάθημα των θρησκευτικών;

Ένα πρώτο ερώτημα είναι αν πρέπει ή δεν πρέπει να υπάρχει στο σχολείο ειδικό μάθημα θρησκευτικών. Το ερώτημα δεν τίθεται ουδέτερα στη δημόσια συζήτηση. Τίθεται υπό το πρίσμα μιας ξεκάθαρης ιδεολογικής εναντίωσης σ’ αυτό που ήταν και που σε έναν βαθμό εξακολουθεί να είναι το περιεχόμενο του μαθήματος στο ελληνικό σχολείο: η ορθόδοξη χριστιανική πίστη και παράδοση. Η εναντίωση αυτή προέρχεται είτε από ανθρώπους με άλλη θρησκευτική πίστη, είτε από μια γενικότερη αντιθρησκευτική εντύπωση, ότι το να υπάρχει ένα τέτοιο μάθημα είναι για την Ελλάδα δείγμα πολιτιστικής καθυστέρησης.

Κρεμάστε τους παπάδες!

Του Απόστολου Διαμαντή

Παρατηρώ με απορία το μένος εναντίον των θρησκευτικών. Πρόκειται για έναν άγονο και ξεπερασμένο αντικληρικαλισμό, ξένο εντελώς τόσο με την ελληνική παράδοση και τις πεποιθήσεις του λαού -ο οποίος είναι ο μόνος αρμόδιος να αποφασίζει τι θα διδάσκεται στο σχολείο, πώς θα είναι το Σύνταγμά του και σε τι Θεό θα πιστεύει- όσο και με την ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Όσοι ανακινούν με αυτόν τον φανατισμένο τρόπο το ζήτημα των θρησκευτικών δεν γνωρίζουν όχι μόνο το ίδιο το ζήτημα, αλλά ούτε καν την ευρωπαϊκή πολιτική ιστορία και πραγματικότητα.

Το μάθημα των θρησκευτικών που διδάσκεται στα ελληνικά σχολεία δεν είναι μάθημα κατήχησης, όπως λέει η κα Ρεπούση και ως βουλευτής θα όφειλε να το γνωρίζει. Πού την είδε την κατήχηση; Κατήχηση κάνουμε στο κατηχητικό. Στο σχολείο ο θεολόγος διδάσκει συνήθως εκκλησιαστική ιστορία -Οικουμενικές Σύνοδοι, Καινή Διαθήκη κ.λπ.- και στο Λύκειο ένα μείγμα θρησκειολογίας. Αυτό ακριβώς είναι και το πρόβλημα.

Ήμαρτον Ρεπούση μου!

Του πιτσιρίκου

Επειδή η Τρόικα δεν έχει ασχοληθεί ακόμα με τη σχολική ύλη και δεν έχει δώσει διαταγές -οπότε υπάρχει η δυνατότητα έκφρασης γνώμης σε αυτό το θέμα-, η βουλευτής της ΔΗΜΑΡ, Μαρία Ρεπούση, ζήτησε να γίνει προαιρετική η διδασκαλία των Θρησκευτικών στο Λύκειο, αν και είναι γνωστό πως, με μια υπεύθυνη δήλωση του κηδεμόνα του μαθητή -ή του ιδίου αν είναι ενήλικος-, ο μαθητής απαλλάσσεται από τη διδασκαλία των Θρησκευτικών.
Τα Θρησκευτικά δεν θα έπρεπε να διδάσκονται καθόλου στο σχολείο -ούτε στο Δημοτικό, ούτε στο Γυμνάσιο, ούτε στο Λύκειο-, αλλά ζούμε σε μια χώρα στην οποία δεν έχει γίνει ακόμα διαχωρισμός Κράτους-Εκκλησίας και η πρώτη φράση του Ελληνικού Συντάγματος είναι «στο όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδας», με αποτέλεσμα οι βουλευτές να ορκίζονται ακόμα στον Θεό (και όχι στο λαό) την ώρα που ο παπάς τους σημαδεύει με την αγιαστούρα, ενώ η χώρα υποδέχεται κάθε χρόνο το Άγιο Φως με τιμές αρχηγού κράτους.