Τα «παίγνια» ως στρατηγική

To «παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος» του Γιάν(ν)η Βαρουφάκη

Tου Μιχάλη Χατζηπέτρου 

Η πρώτη μου επαφή με την θεωρία των παιγνίων έγινε στο πανεπιστήμιο. Λίγο αργότερα έπεσε στα χέρια μου το βιβλίο Θεωρία των Παιγνίων και Πολιτική Στρατηγική, του Κώστα Φιλίνη, εκδοθέν προς τα τέλη της δικτατορίας του 1967. Ο Φιλίνης, ιστορικό στέλεχος του ΚΚΕ και για πολλά χρόνια μέλος της ηγετικής ομάδας του ΚΚΕ (εσ.), έγραψε το βιβλίο στην παρανομία, και έκτοτε μάλλον αυτό πέρασε απαρατήρητο.

Το όλον πνεύμα στο βιβλίο του Φιλίνη εμφορείται από τη λογική ότι η θεωρία των παιγνίων μπορεί να είναι ένα χρήσιμο μεθοδολογικό εργαλείο που μπορεί να εφαρμοστεί λελογισμένα σε θέματα στρατηγικής ή τακτικής, δίχως να τα υποκαθιστά. Βεβαίως, από τότε η εν λόγω θεωρία έχει κάνει μαθηματικά άλματα. Το όλον πρόβλημα όμως είναι ότι, σε ό,τι αφορά στον ανθρώπινο παράγοντα και τις πολυποίκιλες συμπεριφορές του, ειδικά όταν αυτές άπτονται κοινωνικοπολιτικών ή γεωπολιτικών ανταγωνισμών, δεν είναι εύκολο να ποσοτικοποιηθούν. Κοινώς, όπως έλεγε κι ένας φίλος τραπεζικός, αλλά και ο ημέτερος Ζουράρις, σε μια πολύπλοκη αλγεβρική μήτρα, «ό,τι βάζεις, βγάζεις».
Κοινώς, για το τι θα θέσεις σε μια πολιτική διαπραγμάτευση, πρέπει να έχεις υπόψη σου πάρα πολλούς παράγοντες. Διότι, μεταξύ των δύο ακρότατων εκδοχών της θεωρίας, δηλαδή το «win-win» και το «lose-lose», υπάρχουν πλείστες παραλλαγές. Και, βεβαίως, υπάρχει και ο παράγων χρόνος, ο οποίος εξ όσων γνωρίζω δεν παραμετροποιείται πουθενά στην εν λόγω θεωρία.

Θεωρίες και θεωρητικοί «Παιγνίων» στο Eurogroup

Σύμφωνα με πολλούς οικονομικούς αναλυτές ο υπουργός Οικονομικών και θεωρητικός των Παιγνίων κ. Βαρουφάκης πόνταρε με «υψηλό ρίσκο» για το μέλλον της Ελλάδας στην Ευρωζώνη. Η όποια διαπραγματευτική του τακτική στο Eurogroup μέχρι τώρα, βασίστηκε, όπως λέγεται ευρέως, στη Θεωρία των Παιγνίων – με αποτελέσματα, που για πολλούς όχι μόνο δεν κρίνονται ικανοποιητικά αλλά συνιστούν κατά κράτος νίκη της Γερμανίας. Κάποιοι άλλοι, κυρίως καθηγητές (Γκάλμπρεϊθ, Κρούγκμαν κ.ά.), υποστηρίζουν το αντίθετο, ότι δηλαδή στις 20-2-2015 υπήρξε γερμανική υποχώρηση – κάτι που βεβαίως θα πρέπει να φανεί πολύ σύντομα στην πράξη και οι διακηρυγμένες «κόκκινες γραμμές» της κυβέρνησης να παραμείνουν ως έχουν. Όσον αφορά πάντως τα «Παίγνια» στο Eurogroup, ο κ. Βαρουφάκης μπορεί εφαρμόζοντας στα σοβαρά θεωρίες για «chicken game» ν’ αρέσκεται σε ρόλο «επαναστάτη χωρίς αιτία». Το ζητούμενο δεν είναι όμως πως θα επιβεβαιωθούν θεωρίες Παιγνίων αλλά να μην πέσει σύντομα η χώρα σαν βολίδα στο γκρεμό, παριστάνοντας ο ίδιος πάντα τον «ριψοκίνδυνο», γιατί ίσως να μη ταιριάζει στην ιδιοσυγκρασία του ο ρόλος του «δειλού». Και τότε δεν θα έχει πια για την Ελλάδα απολύτως καμία σημασία αν, όπως λέει ο κ. Γκάλμπρεϊθ, «σε ένα χρόνο από τώρα μπορεί το πολιτικό τοπίο στην Ευρώπη να είναι τελείως διαφορετικό από αυτό που είναι σήμερα». 

Μια εικόνα για τα «Παίγνια» που πιθανόν να διαδραματίστηκαν στα τελευταία Eurogroup παρουσιάζονται στη συνέντευξημε τον θεωρητικό των Παιγνίων καθηγητή του Πανεπιστημίου της Βρέμης Wolfram Elsner. (HANDELSBLATT, 21-2-2015).

Β.Σ.

 Κύριε Elsner, στη «Θεωρία των Παιγνίων» κάποιος υπολογίζει διάφορους τρόπους δράσης, ανάλογα με το πώς αποφασίζει ο απέναντι. Όπως και εσείς, ο Έλληνας Υπουργός Οικονομικών είναι θεωρητικός των Παιγνίων. Τι μπορείτε να μας πείτε για τις διαπραγματευτικές του ικανότητες και ποια πλεονεκτήματα μπορεί να αποκομίσει από αυτή τη θεωρία;