Ιστορικά ως «Ανατολικό Ζήτημα» ονομάστηκε η διαδικασία παρέμβασης των ευρωπαϊκών Μεγάλων Δυνάμεων (κυρίως Γαλλία, Αγγλία και Ρωσία, Αυστρία και αργότερα Ιταλία και Γερμανία) στην Ανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια, που εκμεταλλεύονταν τις δυσκολίες και τη σταδιακή παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Καλύπτει μια περίοδο σχεδόν δύο αιώνων προστριβών, πολέμων, εθνικής αφύπνισης των λαών της Βαλκανικής, εξεγέρσεων και επαναστάσεων, αλλαγών στο χάρτη, ανοικτών παρεμβάσεων των Μεγάλων Δυνάμεων και διεθνών συμφωνιών. Το Ανατολικό Ζήτημα ξεκίνησε από το 1699 με τη Συνθήκη του Κάρλοβιτς και έκλεισε το 1923 με τη Συνθήκη της Λωζάνης και την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας.
Επομένως το ποιος θα επωφελούνταν από τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τι θα την αντικαθιστούσε στην περιοχή των Βαλκανίων και της Ανατολικής Μεσογείου και πώς θα αντιμετωπίζονταν τα απελευθερωτικά εθνικά κινήματα ήταν ένα πρόβλημα ανταγωνισμών και διενέξεων με αβέβαιη έκβαση. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία διαλύθηκε και αναδύθηκαν νέα εθνικά κράτη στη Βαλκανική – αλλά αυτό έγινε δια της βαλκανοποιήσεως, δηλαδή με τον χωρισμό και τη χάραξη συνόρων υπό όρους που επέβαλαν οι μεγάλες δυνάμεις της εποχής και ο μεταξύ τους ανταγωνισμός. Παρ’ όλες τις ανταλλαγές πληθυσμών έμειναν πολλά εθνικά ζητήματα άλυτα, σημειώθηκαν μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα, η αγροτιά σε ολόκληρη την Βαλκανική δεν έλυσε τα προβλήματά της, τα νέα δεσμά, ιμπεριαλιστικά τώρα, εμπέδωσαν μια δομική καθυστέρηση στην περιοχή και τροφοδότησαν ισχυρά εθνικιστικά ρεύματα.
