Γιατί είναι μύθος η δωρεάν και ίση Υγεία στην Ελλάδα

Του Γιάννη Κυριόπουλου

Η αρχή της "δωρεάν και ίσης υγείας" υπήρξε η προμετωπίδα του ΕΣΥ και το βασικό σύνθημα για την πολιτική υγείας τις τελευταίες δεκαετίες. Παρά το γεγονός ότι το μήνυμα αυτό ως πολιτική πρόταση είχε ένα αυξημένο ιδεολογικό και ηθικό φορτίο, εντούτοις σύντομα απεδείχθη ότι δεν ήταν αληθές, λογικό και εφικτό τουλάχιστον στον παρόντα χρόνο.

Όπως είναι γνωστό, η υγεία δεν ανταλλάσσεται και ως εκ τούτου δεν μπορεί να είναι "ίση". Επόμενο είναι και το υποκατάστατο αυτής, η ιατρική περίθαλψη, να επιφέρει κατά κανόνα αύξηση των φόρων, των εισφορών και των ιδιωτικών πληρωμών και συχνά των παραπληρωμών, γεγονός που δεν την καθιστά "δωρεάν".

Είναι προφανές ότι στον ιστορικό χρόνο και τον πραγματικό κόσμο η ευχερής και ισότιμη πρόσβαση σε μηδενικές τιμές, δηλαδή "ίση και δωρεάν υγεία", για το σύνολο του πληθυσμού είναι ανέφικτη. Ενδεχομένως να είναι και μη δίκαιη, εξαιτίας των δυσμενών επιπτώσεων που μπορεί να επιφέρει στην οικονομία η αύξηση του κόστους της ιατρικής περίθαλψης. Συγκεκριμένα, η ανεργία, η ύφεση και η απο-ασφάλιση λόγω της μείωσης των δημοσίων εσόδων από φόρους και εισφορές αποτελούν φαινόμενα που συνήθως πλήττουν τα χαμηλότερα στρώματα του πληθυσμού.

«Ο Μαρξ ο Λένιν και το καθαρό-απέριττο «τραίνο» της Υγείας για όλους»

O κος Γιάννης Κυριόπουλος κάνει «φύλλο και φτερό» τη βασική μαρξική θεωρία και την εφαρμογή της στα συστήματα υγείας, «από τον καθένα σύμφωνα με τις ικανότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του” , εξηγεί γιατί έχει γίνει πιο δυσχερής η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, και γιατί οι ανισότητες μεταξύ φτωχών και πλούσιων στην Ελλάδα είναι πλέον μεγαλύτερες, και τέλος αντιπαραβάλλει στο ελκυστικό και ανέφικτο motto, “δωρεάν και ίση υγεία για όλο το λαό”, ένα πραγματιστικό «τραίνο» (στην Υγεία), λιτό απέριττο και ευπρεπές στο οποίο θα μπορούν να επιβαίνουν όλοι. Υπό προϋποθέσεις, λέει ο κος Κυριόπουλος, θα υπάρχουν και βαγόνια πρώτης θέσης, και αυτοί που θα τα επιλέγουν θα πρέπει φυσικά να επιβαρύνονται τη διαφορά.

• Είναι σήμερα καθολική και πιο δίκαιη η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας στη χώρα μας;

Προφανώς δεν υπάρχει βελτίωση των συνθηκών πρόσβασης στην ιατρική περίθαλψη. Το αντίθετο μάλιστα. Στη πρόσφατη περίοδο, όπως δείχνουν τα επίσημα στατιστικά δεδομένα η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας έχει καταστεί δυσχερής και συνδέεται με τις ιδιωτικές πληρωμές και παραπληρωμές που συχνά οδηγούν σε καταστροφικές δαπάνες τα νοικοκυριά.

Ειδικότερα, το 14% των νοικοκυριών σύμφωνα με τη Eurostat δυσχεραίνεται στη προσπέλαση των υπηρεσιών υγείας -για οικονομικούς λόγους- ενώ το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 37% για το κατώτερο πεμτημόριο του πληθυσμού.

Η επιδείνωση των συνθηκών πρόσβασης οφείλεται στο συνδυασμό των χρονίωνστρεβλώσεων του υγειονομικού τομέα και των δυσμενών επιπτώσεων της κρίσης και των ατελέσφορων “μνημονιακών”πολιτικών. Όμως τα φαινόμενα αυτά κατανέμονται με διαφορετική ένταση και έκταση στα διάφορα στρώματα του πληθυσμού και παράγουν ανισότητες που ακυρώνουν το κριτήριο της ισότητας και την αρχή “ίση πρόσβαση για ίση ανάγκη“ ώστε να τίθεται σε αμφισβήτηση η φιλελεύθερη δημοκρατική παραδοχή για την ισότητα των ευκαιριών στις σύγχρονες ανοικτές κοινωνίες.

Η εκρηκτική κοινωνική ύλη των νεόπτωχων

Του Γιάννη Κυριόπουλου

Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης βιώνονται καθημερινά, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, από το σύνολο των Ελλήνων. Η εκτεταμένη ανεργία, η επαπειλούμενη και ευτελισμένη εργασία, η δραματική μείωση του συνόλου των εισοδημάτων και η ευρεία αποασφάλιση συνθέτουν το ψηφιδωτό φτωχοποίησης και κοινωνικού αποκλεισμού μεγάλων στρωμάτων του πληθυσμού. 

Προφανώς, οι επιπτώσεις κατανέμονται με διαφορετικό βάρος στη κοινωνική κλιμάκωση και με αυξημένη δριμύτητα στα μη ευνοημένα κοινωνικά στρώματα, όπως καταμαρτυρούν τα εμπειρικά δεδομένα. Εν τούτοις, τα φαινόμενα αυτά ακόμη δεν έχουν προσλάβει τα γενικά χαρακτηριστικά στο σύνολο του πληθυσμού, ώστε η κρίση να χαρακτηρισθεί ως γενική κρίση «ανθρωπιστικού χαρακτήρα». Μάλλον πρόκειται για κρίση με «ταξικά» χαρακτηριστικά.

Η απουσία ενός κοινωνικού δικτύου ασφαλείας ωθεί αναγκαστικά σε επιμέρους και αποσπασματικές πολιτικές, οι οποίες εμφανίζονται συνήθως ως ανεπαρκείς και ατελέσφορες. Συχνά δε εμπεριέχουν στοιχεία κοινωνικών διακρίσεων και στιγματισμού. Στην πραγματικότητα, καταρρέει η «μυθολογία» για την έκταση και την επάρκεια (κυρίως για την αποδοτικότητα) του κοινωνικού κράτους της μεταπολίτευσης.