Ιστορικές αβλεψίες

Του Γιώργου Μαργαρίτη 

(Το παρόν σημείωμα προτάθηκε σε γνωστή εφημερίδα και απορρίφθηκε. Το αναρτώ λοιπόν στον παρόντα δημόσιο διάλογο)  

Η "προσαρμογή" της ιστορίας του τελευταίου παγκόσμιου πολέμου στην χώρα μας στην κατεύθυνση της βελτίωσης της εικόνας της γερμανικής κατοχής έχει κάποιο νόημα όταν προέρχεται από την Γερμανική Πρεσβεία ή άλλους γερμανικούς οργανισμούς που εύλογα επιζητούν την άμβλυνση των εντυπώσεων για την απάνθρωπη γερμανική κατοχική πολιτική. Αδυνατώ να κατανοήσω όμως τους λόγους για τους οποίους εγχώριοι ιστορικοί επιδίδονται πεισματικά στην ίδια αυτή προσπάθεια.  

Ανθολογώ επιλεκτικά από συνέντευξη  σε γνωστό ενημερωτικό ιστότοπο.

. 

«....οι Γερμανοί κατακτητές, ιδιαίτερα τον τελευταίο χρόνο της κατοχής, πήραν το «πάνω χέρι» της Αθήνας τα τάγματα των SS».

Την περίοδο αυτή «έχουμε την εκτόξευση των ομαδικών εκτελέσεων, του αριθμού των εκτελεσμένων, γιατί τα SS δεν εφάρμοζαν τις τακτικές των γερμανικών στρατοδικείων. Δηλαδή για να καταδικαστεί κάποιος σε θάνατο έπρεπε να περάσει από κάποιο γερμανικό στρατοδικείο που έδινε έστω κάποιες ελάχιστες εγγυήσεις, ότι κάποιος θα μπορούσε να υπερασπιστεί τον εαυτό του».

Τα SS αντιθέτως, όπως τονίζει, εφάρμοζαν την τακτική των αντιποίνων. «Για οποιαδήποτε αντιστασιακή ενέργεια, έπαιρναν από τη μεγάλη δεξαμενή κρατουμένων που είχαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Χαϊδαρίου, που ήταν υπό τη διοίκηση των SS και τους μετέφεραν προς εκτέλεση στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής»....". 

Τα παραπάνω έρχονται σε ευθεία σύγκρουση με τα γεγονότα. Δεν γνωρίζουμε αν πρόκειται για αβλεψία ή για κάτι άλλο. Πάντως με τον τρόπο που δίνονται  μεταθέτουν τις ευθύνες των γερμανικών εγκλημάτων στα Ες Ες και απαλλάσουν της ευθύνης τον τακτικό γερμανικό στρατό και, ως εκ τούτου το γερμανικό κράτος. Στην πραγματικότητα οι μαζικές εκτελέσεις είναι -με την εξαίρεση του Διστόμου- έργο του τακτικού στρατού (Βέρμαχτ) και όχι τμημάτων των Ες Ες.   

«Πλεονάζοντες» άνθρωποι!!!

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Τον Απρίλιο του 1941 οριστικοποιήθηκαν τα γερμανικά σχέδια για την εισβολή στην Σοβιετική Ένωση. Στα σχέδια αυτά, σε όλες τις εκδοχές τους — στρατιωτικές και οικονομικές — υπήρχε μια σταθερά. Η επιδίωξη εξόντωσης μεγάλου μέρους των κατοίκων της δυτικής Σοβιετικής Ένωσης — Λευκορώσων και Ουκρανών.

Στην έκθεση του στρατηγού Τόμας (ενσωματώθηκε στο σχέδιο Μπαρμπαρόσα) το ζήτημα αναγόταν σε ζωτικό:

«1.– Ο πόλεμος μπορεί να συνεχιστεί μόνο εάν οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις εξασφαλίσουν τον εφοδιασμό και την διατροφή τους από την Ρωσία στον τρίτο χρόνο του πολέμου.

2.– Δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι θα πεθάνουν από πείνα και στερήσεις εάν αφαιρέσουμε όσα έχουμε ανάγκη από την Ρωσία….»

Στα σχέδια εκτιμούσαν ότι το αγροτικό πλεόνασμα της ΕΣΣΔ έπρεπε να πάψει να κατευθύνεται στις βιομηχανικές ζώνες της χώρας σε τρόπο ώστε να εξασφαλιστεί η επισιτιστική επάρκεια της Νέας Ευρώπης.

«…Ο προοδευτικός θάνατος τόσο της βιομηχανίας όσο και μεγάλου ποσοστού του πληθυσμού των ζωνών «κατανάλωσης» είναι απαραίτητος……»

Η διπλή τουρκική διείσδυση στην ευρωπαϊκή άμυνα

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Υπάρχει ένα αξίωμα στην πολιτική – ή στην οικονομία αν προτιμάτε. Λέει ότι ένα κράτος μπορεί να αγοράσει οτιδήποτε η χώρα του μπορεί να παράγει. Με πιο απλά λόγια τα χρήματα δεν ήταν ποτέ πρόβλημα για τις κρατικές προμήθειες. Το χρήμα είναι μονοπώλιο του κράτους και μπορεί να παραχθεί κάτω από οποιαδήποτε μορφή, όταν παρουσιαστεί ανάγκη.

Χαρτονόμισμα, δανεισμός, ομόλογα, διατακτικές έστω, ανταποκρίθηκαν στις αγοραστικές ανάγκες του κάθε κράτους ακόμα και στις πλέον αντίξοες συνθήκες και εποχές. Η εξεύρεση λοιπόν των 800 δισεκατομμυρίων για την αρχική χρηματοδότηση του προγράμματος εξοπλισμού των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των συμμάχων της (Τουρκίας), δεν παρουσιάζει καμία δυσκολία. Η δυσκολία προκύπτει στο δεύτερο μέρος της φράσης – “οτιδήποτε η χώρα του μπορεί να παράγει”.

Τα χρήματα πρέπει να γίνουν όπλα και εφόδια και ως εκ τούτου να παραχθούν. Πλην όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και το σύνολο του δυτικού καπιταλισμού έχει περιορίσει κατά πολύ την ικανότητά του να παράγει. Ετούτο όμως είναι κομβικό: οι ΗΠΑ με ποσοστό στρατιωτικών δαπανών μικρότερο του 1% του ΑΕΠ στα 1938 έγιναν από το 1941-1942 βασικός τροφοδότης του συμμαχικού στρατοπέδου σε εξοπλισμούς. Αιτία η ύπαρξη ισχυρής βιομηχανικής βάσης και η διαθεσιμότητα σημαντικού εργατικού δυναμικού – η ένταξη των γυναικών στην βασική παραγωγική διαδικασία.

«Ο κόσμος ζητά μια πατρίδα που θα αποφασίζει μόνη της για τον λαό της»-Γιώργος Μαργαρίτης

Η Γερμανία ξαναγράφει την Ιστορία – Θα ξεχάσουμε τα ναζιστικά εγκλήματα;

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Τον περασμένο Ιούνιο βρέθηκα στο Δίστομο σε μια συνάντηση ιστορικών και εκπροσώπων μουσείων και μνημείων διατήρησης της μνήμης που οργάνωσε ο εκεί Δήμος με αφορμή τα 80 χρόνια από την εκτέλεση των κατοίκων της μικρής πόλης από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής. Ευθύς εξ αρχής αιφνιδιάστηκα από τον χαρακτηρισμό του γεγονότος ως “τραύμα”.

Τον όρο αυτό δεν τον χρησιμοποίησε κανείς σχεδόν από τους μετέχοντες στη συνάντηση ιστορικούς. Αντίθετα ο όρος αυτός επιστρατευόταν για να αποδοθεί το γεγονός από όλους τους εκπροσώπους των μουσείων, ή των παρεμφερών ιδρυμάτων “διατήρησης της μνήμης”. Υπενθυμίζω ότι στις 10 Ιουνίου 1944 τα γερμανικά στρατεύματα κατέστρεψαν την κωμόπολη και εκτέλεσαν εν ψυχρώ 228 κατοίκους της. Μέσα στους εκτελεσμένους περιλαμβάνονταν 117 γυναίκες και 53 παιδιά ηλικίας μικρότερης των 16 χρόνων. Οι λεπτομέρειες της σφαγής, σε φωτογραφίες ή μαρτυρίες επιζησάντων, προκαλούν αποτροπιασμό.

Η πράξη αυτή έχει περάσει στην ιστορία ως έγκλημα πολέμου και –μέχρι  πρόσφατα τουλάχιστον– αποδιδόταν ως “Ολοκαύτωμα”, ως “σφαγή” ή πιο απλά ως “έγκλημα”. Και οι τρεις αυτές έννοιες καθόριζαν το στίγμα του συμβάντος με τον πλέον απόλυτο και ουσιαστικό τρόπο. Αυτούς τους ορισμούς έρχεται να αντικαταστήσει ο όρος “τραύμα”. Πριν από μερικά χρόνια –όχι πολλά– ο ορισμός των γερμανικών εγκλημάτων πολέμου σαν “τραύμα” θα ήταν ακατανόητος και θα προκαλούσε κύματα αντιδράσεων από τους άμεσα ενδιαφερόμενους αρχικά – τους απογόνους των θυμάτων. Θα θεωρούνταν δε πιθανότατα ως ύβρις για τον μαρτυρικό λαό μας.

 

Φαίνεται πως πλέον οι ευαισθησίες έχουν αλλοιωθεί και το περιεχόμενο των λέξεων έχει αλλάξει. Το σημείο τομής μπορεί να προσδιοριστεί στην ενεργή παρέμβαση της γερμανικής πρεσβείας και των συμπορευόμενων με αυτήν ιδρυμάτων “αποκατάστασης” του γερμανικού κύρους – ανεξάρτητα εποχής και ιστορίας.

Τα νεότερα από τον ξεχασμένο πόλεμο στην Ουκρανία

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Οι εξελίξεις στην ελληνική πολιτική και κοινωνική ζωή, οι αλλεπάλληλες καταστροφές, η επέλαση του κ. Κασσελάκη και τα όσα παράξενα και παρακμιακά συμβαίνουν στην χώρα μας, έστρεψε την προσοχή μακριά από τις βαριές σε συνέπειες εξελίξεις που εκπορεύονται από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Από αυτή την άποψη ο πόλεμος αυτός παρουσιάζεται ως “ξεχασμένος”. Εξάλλου στην ελληνική κοινή γνώμη κυκλοφορεί η πεποίθηση ότι η μεγάλη ουκρανική αντεπίθεση απέτυχε και ότι πλέον ο πόλεμος βρίσκεται σε στατική, “νεκρή” φάση.

Η πεποίθηση αυτή δεν είναι ολότελα ανεδαφική. Τα πράγματα όμως κινούνται και βρίσκονται σε εξέλιξη ανατροπές που επηρεάζουν τις ισορροπίες και τα δεδομένα σε γεωγραφικές στρατηγικές ζώνες που επηρεάζουν άμεσα την Ελλάδα. Η ουκρανική αντεπίθεση απέτυχε, ως προς την μορφή, την εικόνα που είχε σχηματιστεί στην Δύση για αυτή: οι ρωσικές γραμμές δεν έσπασαν και τα δυτικά “υπερόπλα” δεν μπόρεσαν να αλλάξουν τους συσχετισμούς και να υπαγορεύσουν εξελίξεις. Πέρα από την εικόνα όμως, στα πεδία των πραγματικών μαχών, η αποτυχία ή η επιτυχία, έχουν άλλες, μη άμεσα επικοινωνιακές, ουσιαστικές όμως, παραμέτρους.

Οι συγκρούσεις του καλοκαιριού επιβεβαίωσαν αυτό που γνωρίζαμε από την αρχή του πολέμου. Η Ρωσία παραδέρνει μέσα στις αντιφάσεις της και την διακριτή αδυναμία της κεντρικής εξουσίας, του καθεστώτος. Στο επίπεδο της τακτικής το πολιτικό επηρεάζει καίρια το στρατιωτικό. Ο ρωσικός στρατός ετοιμάστηκε να αντιμετωπίσει την ουκρανική αντεπίθεση οργανώνοντας μια άμυνα σε βάθος, διαδοχικές δηλαδή αμυντικές γραμμές, με σκοπό να εξαντλήσουν την δυναμική της αντίπαλης επίθεσης μέσα από μια ελαστική αμυντική τακτική. Στον πραγματικό πόλεμο, όμως, ετούτη η τακτική, πάνω στην οποία επενδύθηκαν υλικά μέσα, χρόνος και προσπάθειες (οχυρά, “δόντια δράκου”, ναρκοπέδια κλπ.) πρακτικά εγκαταλείφθηκε.

Ποια ελληνική γλώσσα! – Να μιλάμε καλά αγγλικά!

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Η Εταιρεία Κρητικών Μελετών/Ίδρυμα Καψωμένου οργάνωσε στα Χανιά, το τριήμερο 1 με 3 Σεπτεμβρίου, μια συνάντηση εκπροσώπων των ακαδημαϊκών τμημάτων που διδάσκουν γλώσσα, ιστορία, λογοτεχνία και γενικότερα ελληνικό πολιτισμό στο εξωτερικό. Παρευρέθηκαν πανεπιστημιακοί από χώρες της Ευρώπης ή και έξω από αυτή: σε Αυστραλία, ΗΠΑ, Ιταλία, Γερμανία, Ολλανδία, Σουηδία, Γαλλία, Σερβία, Βουλγαρία, Ρωσία και όπου αλλού υπάρχουν τμήματα ή μονάδες που διδάσκουν είτε γλώσσα, είτε ελληνικά θέματα, με μεταβαλλόμενη και κυμαινόμενη επιτυχία. Η παρουσία πολλών από τους συντελεστές των ελληνικών σπουδών στα Χανιά – άλλοι παρενέβησαν διαδικτυακά – επέτρεψε ουσιαστικές συζητήσεις μέσα και έξω από την αίθουσα των συνεδριάσεων. 

Η γενική ατμόσφαιρα ήταν ηρωική μεν, απαισιόδοξη δε. Τα προβλήματα που επισημάνθηκαν –με λίγες εξαιρέσεις – ήταν κοινά: η έλλειψη ενδιαφέροντος – είτε από τους εγχώριους φοιτητές, είτε από τους νέους των όποιων ελληνικών παροικιών, είτε από τα ακαδημαϊκά ιδρύματα, είτε από το ελληνικό κράτος – ήταν το βασικό από αυτά. Πολλές θέσεις ή έδρες διδασκαλίας ελληνικών σπουδών δεν ανανεώνονται, περισσότερες γίνονται σε εθελοντική βάση από ηλικιωμένους συνήθως καθηγητές, οι αριθμοί των φοιτητών μικροί, οι υποδομές στοιχειώδεις, οι αρνητικές πιέσεις γενικά παρούσες.

Η αίσθηση του περιθωριακού, του επουσιώδους και του ασήμαντου, παρούσα: πέρα από την τοπική αυτοδιοίκηση οι αρμόδιοι φορείς του ελληνικού κράτους – τα υπουργεία Παιδείας και Εξωτερικών – δεν εκδήλωσαν το παραμικρό ενδιαφέρον για την σύναξη. Η δε τοπική κοινωνία εκκωφαντικά απούσα στην μεγάλη αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου της πόλης των Χανίων.

Το restart στα ελληνοτουρκικά κρύβει παγίδες…

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Στις μαγικές τελετουργίες του άλλοτε, έτσι όπως εκλεπτυσμένα εκφράζονται και στις θρησκείες του σήμερα, η βασική λειτουργία είναι η διαχείριση του ιστορικού χρόνου. Σε μια καθώς πρέπει τελετή μαγείας το ζητούμενο είναι η επιστροφή του ιστορικού χρόνου πίσω στις απαρχές του όποιου συμβάντος ή της όποιας κατάστασης, σε τρόπο ώστε να μπορέσει ο μάγος, η μάγισσα ή ο ιερέας να οικοδομήσει τον δικό του κόσμο – την επιθυμία του “πελάτη” του – πάνω στο αρχικό χάος. Ο θάνατος και η ανάσταση του Θεού, στις μεγάλες θρησκείες έχει την ίδια και την αυτή έννοια: τον αρχικό μηδενισμό που θα επιτρέψει την επανεκκίνηση – σε νέες επιθυμητές βάσεις – του ιστορικού χρόνου.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει εν μέρει ιδιότητες μάγου – ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, επιθυμεί να έχει. Για το λόγο αυτό ο πολιτικός σχεδιασμός του βασίζεται στην – καθόλα ελληνική παρά τα φαινόμενα – λέξη “RESTART”. Τουτέστιν στα αγγλικά “ΕΠΑΝΕΚΚΙΝΗΣΗ”! Σκέφτεται να μηδενίσει τον ιστορικό χρόνο, να διαγράψει την όποια πραγματικότητα διαμόρφωσε η ιστορία στην ελληνική κοινωνία: Όλα! Από τις οικονομικές παραμέτρους και λειτουργίες ως τις ιδεολογίες και τις συμπεριφορές.

Πάνω σε αυτό το κενό ο πρωθυπουργός επιθυμεί να οικοδομήσει μια υποδειγματική Ελλάδα όπου τα πάντα θα αγοράζονται και θα πουλιούνται και όπου τα κέρδη των “επενδυτών” θα προσελκύουν τοιούτους από κάθε γωνιά της Γης. Δηλαδή τον καπιταλιστικό παράδεισο. Με βάση την παραπάνω λογική επιλογή η εξωτερική πολιτική της χώρας και τα λεγόμενα “εθνικά θέματα” – η προστασία δηλαδή της εθνικής επικράτειας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων – δεν μπορεί παρά να υιοθετήσει την ίδια μεθοδολογία: RESTART.

Δύει η Δύση, ανατέλλει η εποχή των σκακιστών

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Σε προηγούμενο άρθρο μας είδαμε τους όρους και το υπόστρωμα, πάνω στους οποίους αρθρώνεται η σημερινή πολιτική των ισχυρών δυνάμεων και πιο ειδικά του πάλαι ποτέ κυρίαρχου Δυτικού Κόσμου, ο οποίος βλέπει την θέση του να αμφισβητείται από την άνοδο νέων ισχυρών κρατών. Όπως συμβαίνει συχνά στην ιστορία, το βασικό κληροδότημα που αφήνει πίσω της η κυρίαρχη θέση είναι οι στρατιωτικές δυνατότητες.

Ο από καιρό ισχυρός είχε τον χρόνο και τις δυνατότητες να δημιουργήσει στρατιωτικούς μηχανισμούς, αντίστοιχους με την οικονομική του ισχύ και ηγεμονία. Να κτίσει δηλαδή αυτό που ονομάζουμε στρατιωτική παράδοση, η οποία υπογράμμιζε εμφατικά και έκφραζε δυναμικά, εκεί όπου χρειαζόταν, την κυρίαρχη θέση. Δεδομένου ότι η δόμηση στρατιωτικού εργαλείου είναι επίπονη και μακρόχρονη υπόθεση, οι νέοι ανερχόμενοι ισχυροί υστερούν, για ένα διάστημα, σε αυτόν τον τομέα.

Για να το διευκρινίσουμε καλύτερα, η σημερινή στρατιωτική ισχύς της Κίνας υπολείπεται της οικονομικής της ισχύος. Το ίδιο συμβαίνει με τις μικρότερες ανερχόμενες δυνάμεις. Στην ουσία, ενώ ο Δυτικός Κόσμος εκτοπίζεται από το οικονομικό-παραγωγικό (και πιθανώς διπλωματικό) προσκήνιο, παραμένει ακόμα κυρίαρχος στο στρατιωτικό πεδίο. Πρόκειται για πρόσκαιρο πλεονέκτημα. Στην πολιτική δε τα πλεονεκτήματα σπεύδει κανείς να τα αξιοποιήσει όσο ισχύουν, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις ΗΠΑ και στην στάση τους στο Ουκρανικό.

Τα καπετανάτα στην Ελληνική Επανάσταση

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Ένας καλός τρόπος για να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς της Ελληνικής Επανάστασης είναι να την συγκρίνουμε με παρόμοια γεγονότα που συνέβησαν σε μικρή χρονική απόσταση από αυτήν. Τα γεγονότα αυτά δεν λείπουν, δεν είναι σπάνια αν και, συνήθως, τα μεγέθη και οι προδιαγραφές διαφέρουν. Με μικρή διαφορά χρόνου έχουμε πάντως την Αμερικανική Επανάσταση και τον συνακόλουθο αγώνα της Ανεξαρτησίας, την Γαλλική Επανάσταση και τους πολέμους που την ακολούθησαν, τις επαναστάσεις της Λατινικής Αμερικής και τις μακρόχρονες συγκρούσεις με την Ισπανία και την Πορτογαλία.

Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες ως προς τα χαρακτηριστικά τους, θα επιλέξω όμως, με το δικαίωμα που μου δίνει η ανάγκη της σύγκρισης, ένα μόνο τομέα στα χαρακτηριστικά αυτά. Ο τομέας αυτός αφορά τόσο την φάση της επαναστατικής εξέγερσης, όσο και την φάση της προάσπισης της νέας επαναστατικής εξουσίας απέναντι στην μαχητική επάνοδο των εχθρών της.

Να το εξηγήσω λίγο αυτό. Η κάθε Επανάσταση χωρίζεται, μπορούμε να ισχυριστούμε, σε δύο φάσεις. Η πρώτη αφορά την καταστροφή του προηγούμενου καθεστώτος, είναι η περίοδος της εξέγερσης και της, αν θέλετε, αποδόμησης του υπάρχοντος, της καταστροφής. Όταν η φάση αυτή ολοκληρωθεί τότε οι προθέσεις και οι ανάγκες αλλάζουν φορά. Τώρα πρέπει να οικοδομηθεί το νέο, η νέα πολιτική εξουσία, οι νέες κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις, το νέο καθεστώς.

Συνήθως ετούτη η διαδικασία γίνεται κάτω από πίεση. Οι επαναστάσεις, για να φιλοσοφήσουμε λίγο, έχουν πολλούς φίλους, έχουν όμως πολύ περισσότερους εχθρούς. Οι τελευταίοι αργά ή γρήγορα βρίσκουν τρόπο να αντεπιτεθούν και να επιζητήσουν την επάνοδο στην προηγούμενη τάξη του κόσμου. Για το λόγο αυτό οι Επαναστάσεις είναι συνδεμένες -πάντοτε σχεδόν- με τον πόλεμο.

Η Ουκρανία κείται πλησίον και μας διδάσκει πολλά…

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Η Ουκρανία δεν απέχει πολύ από την Ελλάδα. Η Οδησσός απέχει μόλις 750 χλμ από την Αλεξανδρούπολη, ούτε δέκα λεπτά πτήσης περισσότερο από ότι το Ηράκλειο απέχει από την Θεσσαλονίκη. Επιπλέον η πόλη, όπως και όλος ο Εύξεινος Πόντος μετείχε της ιστορίας του Ελληνισμού για πολλούς αιώνες. Η Ουκρανία επιπλέον δεν απέχει πολύ από τις άλλες ενεργές εστίες πολέμου στην περιοχή. Στα 900 χλμ από την Κριμαία βρίσκονται τα σύνορα Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν, στα 1.000 χλμ τα μέτωπα της Συρίας, στα 1.400 η καυτή ζώνη της Παλαιστίνης, στα 1.100 χιλιόμετρα το Ιράκ.

Αλλά και στην διάσταση του χρόνου οι αποστάσεις δεν είναι μεγάλες. Πριν 20 χρόνια ολοκληρώθηκε, με σκληρό πόλεμο, η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Η Συρία και η Λιβύη αιμορραγούν ακόμα. Δεν έχει περάσει μισός αιώνας από την εισβολή στην Κύπρο και τον “μη γενόμενο” πόλεμο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Όσο δε για τα όσα συμβαίνουν στη Μέση Ανατολή…

Αυτή η εισαγωγή μας προδιαθέτει για το ζητούμενο: Ναι! Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ολισθηρή ζώνη, μια γεωπολιτικά ασταθή περιοχή όπου οι αντιθέσεις και οι τριβές είναι υπαρκτές και δίνουν, σε τακτά διαστήματα, πολεμικές συγκρούσεις. Νοτιοανατολική Ευρώπη και Μέση Ανατολή: η Ελλάδα είναι στην καρδιά αυτής της ρευστής, διακεκαυμένης ζώνης όπου, όπως τα ρήγματα στον φλοιό της Γης, οι πόλεμοι και οι συγκρούσεις μπορεί να ξεσπάσουν σε κάθε στιγμή.

Δεν εξασφαλίζει το αξιόμαχο ο φετιχισμός των ''υπερόπλων''

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Στις 3 Δεκεμβρίου 1912, όταν το υπερσύγχρονο για την εποχή του θωρακισμένο εύδρομο “Αβέρωφ”,  χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τα μεγάλα πυροβόλα του (Armstrong των 234 χιλιοστών) σε συνθήκες μάχης, προκλήθηκε έκπληξη και αμηχανία, τόσο στη γέφυρα του πολεμικού, όσο και στους εξωτερικούς παρατηρητές, δηλαδή στα ακολουθούντα στη “γραμμή παραγωγής” πλοία. Το εύδρομο-σύμβολο για το αξιόμαχο, περιτριγυρίστηκε από στήλες νερού ενώ, εμφανώς, κομμάτια και εξαρτήματά του τινάσσονταν στον αέρα.

Οι πρώτες εξηγήσεις που δόθηκαν στο φαινόμενο υπήρξαν ακραία ανησυχητικές. Είτε τα πυρά κάποιου από τα ακολουθούντα στη γραμμή παραγωγής πλοίων (“Ύδρα”, “Σπέτσες και “Ψαρά”) παρουσίαζαν καταστροφική απόκλιση σε τρόπο ώστε να βάλουν κατά του προπορευόμενου πλοίου, είτε τα πυρά των αρχαϊκών πλοίων του οθωμανικού στόλου, πέτυχαν με τις πρώτες βολές να ρυθμίσουν σωστά τις αποστάσεις και να περιβάλουν την ελληνική ναυαρχίδα.

Ωστόσο, ένα ακόμα στοιχείο συνέβαλε στην αμηχανία. Η άμεση συνεννόηση μεταξύ των ελληνικών πλοίων, που στηριζόταν στο υπερσύγχρονο για την εποχή σύστημα του ασύρματου τηλέγραφου, έπαψε να λειτουργεί καθότι οι κεραίες καταστράφηκαν με τις πρώτες ομοβροντίες. Χρειάστηκαν μερικά λεπτά αμηχανίας και αγωνίας μέχρι να ερμηνευθεί το φαινόμενο.

Ο χάλυβας, ο πραγματικός κόσμος, τα δυτικά γυαλιά και η Ελλάδα…

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Είναι γνωστό ότι η Ελλάδα ανήκει στην Δύση. Κάτι παραπάνω μάλιστα. Ανήκει ψυχή τε και σώματι, πιστεύει σε αυτήν. Έτσι αποφάσισε και διέταξε η άρχουσα τάξη, η αστική τάξη της Ελλάδας, εδώ και πολύ καιρό. Ως εκ τούτου η εξουσία στη χώρα μας βλέπει τα γύρω συμβαίνοντα με τα δυτικά γυαλιά. Ακόμα χειρότερα. Βλέπει διαμέσου της προπαγάνδας της Δύσης. Δηλαδή μέσα από αυτό που επιδιώκει η Δύση να αντιλαμβάνονται οι άλλοι γι’ αυτήν.

Φυσικά η στρεβλή εικόνα που εκπορεύεται από μια τέτοια θεώρηση παράγει αυτοκρατορική σιγουριά και κυριαρχία. Η Δύση, όπως και όλοι οι πρόσκαιρα ισχυροί στην Ιστορία, πιστεύει ότι η κυριαρχία της στον κόσμο αυτό είναι αιώνια. Λάθος πιστεύει. Δουλεύω εδώ και αρκετό καιρό ένα βιβλίο για τον σημερινό μας κόσμο. Αυτό που καθημερινά διαπιστώνω είναι ότι ο κόσμος είναι πλέον ολότελα διαφορετικός από αυτό που στη Δύση πιστεύουν ότι είναι.

Δεν είναι ο κατάλληλος χώρος εδώ για να αναπτύξω κάτι το σε μένα προφανές. Θα σταθώ μόνο σε ένα μέγεθος. Αφορά την παραγωγή χάλυβα στον κόσμο. Βρισκόμαστε ακόμα στην εποχή του σιδήρου και πάνω στον χάλυβα στηρίζουμε τον υλικό πολιτισμό μας. Μηχανήματα, έργα, κτίρια, ό,τι υπάρχει γύρω μας ακουμπά πάνω σε αυτό το αγαθό. Και φυσικά, όποιος το παράγει βρίσκεται στην θέση του ισχυρού.

Οι ρωσικοί πόλεμοι για πρόσβαση στην θάλασσα

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω εάν, στα βιβλία ιστορίας των σχολείων μας, έχει, ο 18ος αιώνας την θέση που του ταιριάζει. Πολλά έγιναν σε αυτόν. Ο κόσμος μέσα στον οποίο ζούμε και του οποίου, στο βάθος, διακρίνουμε το λυκόφως, γεννήθηκε στην διάρκεια αυτού του αιώνα. Αιώνας “των Φώτων” βλέπετε, του Διαφωτισμού, τι να πουν σήμερα όλα αυτά; Καθώς ο λεγόμενος “δυτικός κόσμος” -το ευνοημένο δημιούργημα του Διαφωτισμού- ποικιλότροπα εκπίπτει στην γενική ιστορία της ανθρωπότητας, αντιδρά αρνούμενος την ίδια την ιστορία του. Γνωστό σύνδρομο των ηλικιωμένων που απεχθάνονται την νιότη γενικώς και, μαζί της, και την δική τους νιότη.

Σε αυτόν λοιπόν τον 18ο αιώνα υπήρξαν ηγεμόνες τους οποίους η μετέπειτα ιστορία κατέταξε στους “μεγάλους”. Είναι ένα είδος παράσημου αυτό που αποδίδουν οι ιστορικοί σε ηγέτες που δημιούργησαν γεγονότα, άξια να αλλάξουν την ιστορία του τόπου τους και του κόσμου ολόκληρου. Έχει και η ελληνική ιστορία μια τέτοια περίπτωση, όχι φυσικά στους νεότερους χρόνους, τον Μέγα Αλέξανδρο υπαινίσσομαι.

Για να γυρίσουμε όμως στην Ευρώπη, ο 18ος αιώνας την προίκισε με τρεις τέτοιου είδους ηγεμόνες: ο ένας ήταν Πρώσσος, δηλαδή Γερμανός, ο Φρειδερίκος ο Μέγας. Έγινε Μέγας επειδή διακρίθηκε σε πολέμους και επειδή έτσι τον ονόμασε ο Βολταίρος που πίστευε ότι ο κόσμος θα γίνει καλύτερος εάν “διαφωτιστούν” οι ηγέτες του. Αν και, αν το δούμε νηφάλια, το μέγα επίτευγμά του Φρειδερίκου ήταν μάλλον ότι κατέστησε το Βερολίνο –μια πόλη κτισμένη στο πουθενά, από το τίποτα– μια μητρόπολη ισάξια των ευρωπαϊκών αντίστοιχων του καιρού της.

Τόσο αξιοπιστία πιά!

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Από τα δυτικά ΜΜΕ και τα δικά μας αντίστοιχα, μαθαίνουμε ότι ενθουσιώδεις διαδηλωτές περίμεναν έξω από το αεροδρόμιο για να υποδεχθούν την κα Πελόζι, επίσης άλλοι βρίσκονταν για να την χαιρετήσουν έξω από το ξενοδοχείο που θα διαμείνει. Οι φωτογραφικές πιστοποιήσεις των συγκεντρώσεων αυτών δείχνουν λίγες δεκάδες στη μία, μία δεκάδα στη δεύτερη άτομα (μάλλον δημοσιογράφοι). Τι τους νοιάζει....

Αντίθετα, παρά τα δρακόντεια μέτρα ασφαλείας και τις απαγορεύσεις κατάφεραν να συγκροτηθούν διαδηλώσεις στην Ταϊπέϊ και σε άλλες πόλεις της Ταϊβάν, ενάντια στην επίσκεψη της Πελόζι και την παρουσία των Αμερικανών στο κινεζικό νησί. Για αυτές κουβέντα δεν έγινε...

Για την αστυνομοκρατία στο ΑΠΘ

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Ή με την βιβλιοθήκη ή με την βαριοπούλα” βρήκε να πει ο κος Μητσοτάκης για το  όργιο βίας που προκάλεσαν οι “δυνάμεις του νόμου και της τάξης” στο ΑΠΘ. 

Ένας πρωθυπουργός που ψεύδεται καθημερινά… Ένας πρωθυπουργός που κυβερνά πλέον ελέω των ροπάλων των πραιτωριανών του. 

Παρέλειψε τα εξής σημαντικά: 

1.- Ότι η χρηματοδότηση του ΑΠΘ από 55 εκατομμύρια το 2010 έχει συρρικνωθεί σε κάτι γύρω στα 10 εκατομμύρια. Βασικό θύμα των περικοπών η αγορά βιβλίων για τις βιβλιοθήκες του ΑΠΘ. Που βρίσκει το θράσος να μιλά για βιβλιοθήκες; 

2.- Η επί τρεις εβδομάδες παρουσία των αστυνομικών δυνάμεων στο ΑΠΘ και τα καθημερινά επεισόδια έχουν ουσιαστικά διακόψει την εκπαιδευτική διαδικασία στο ΑΠΘ (πολύ μικρή η προσέλευση φοιτητών ή και διδασκόντων) 

3.- Χθες κάτω από την σκιά των επεισοδίων εκκενώθηκε και το κτίριο της διοίκησης του ΑΠΘ. Έτσι διακόπηκε και η διοικητική λειτουργία του ιδρύματος. Το σωστό ερώτημα είναι: Ή με τον Μητσοτάκη ή με το Πανεπιστήμιο και την Παιδεία.  

Και τα δύο μαζί αποδεδειγμένα δεν γίνονται. 

Η Δυτική παρένθεση και το come back της Ασίας

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Το μόνο εργαλείο που έχουμε για να ταξινομήσουμε και να κατανοήσουμε τα όσα σήμερα συμβαίνουν είναι το “μακριά”, η ιστορία. Στην ιστορική διαδρομή της ανθρωπότητας –στο τμήμα της που μας είναι σχετικά γνωστό, περίπου 5.000 χρόνια– η γεωγραφική κατανομή του πλούτου επικεντρωνόταν σταθερά στην Ασία. Αυτό ήταν η ιστορική κανονικότητα. Οι τρεις προηγούμενοι αιώνες ήταν η Δυτική παρένθεση.

Στα χρόνια της ρωμαϊκής ακμής οι μεγάλοι πολιτισμοί της Ασίας (Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία κλπ.) αντιπροσώπευαν περισσότερο από το 60% της παγκόσμιας οικονομίας, αφήνοντας ένα 10% για τον Ρωμαϊκό Κόσμο, την πλούσια Μεσόγειο. Δεκαπέντε περίπου αιώνες αργότερα, στα 1500 μ.Χ., στην πρώτη αφύπνιση αυτού που αργότερα θα γινόταν ο καπιταλισμός, η Ασία συγκέντρωνε πάνω από 55% του παγκόσμιου πλούτου έναντι λιγότερο του 10% του υπό διαμόρφωση Δυτικού Κόσμου.

Αυτή η διαχρονική σταθερά στην γεωγραφική κατανομή του πλούτου διαταράχτηκε δυναμικά με την είσοδο του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής στο ιστορικό προσκήνιο. Η δυναμική του νέου συστήματος έδωσε τρομερή ώθηση στις ζώνες που αποτέλεσαν το λίκνο του: εδώ γεννήθηκε ο λεγόμενος Δυτικός Κόσμος και ξεκίνησε η παγκόσμια κυριαρχία του. Στα 1820, στην αυγή της πρώτης βιομηχανικής επανάστασης, η Ασία εξακολουθούσε να διατηρεί το 55% του παγκόσμιου πλούτου και ο Δυτικός Κόσμος περίπου το 16%. Πενήντα μόλις χρόνια αργότερα, στα 1870, οι ισορροπίες είχαν δραματικά ανατραπεί: ο Δυτικός Κόσμος ξεπερνούσε πλέον το 35% της παγκόσμιας οικονομίας, αφήνοντας πίσω την Ασία στο 30%.

Τί κυοφορούν οι πόλεμοι που δεν μπορούν να τελειώσουν

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Οι μεγάλοι πόλεμοι μοιάζουν σε τούτο με τους μεγάλους σεισμούς: είναι πολύ δύσκολο να προβλέψει κανείς τον χρόνο στον οποίο θα συμβούν. Δεν υπάρχει πρόβλεψη για τέτοιου είδους γεγονότα, άσχετα αν το ένα το γεννούν οι δυνάμεις της φύσης και το άλλο οι δυνάμεις των ανθρώπινων κοινωνιών. Οι φιλοδοξίες όμως των ανθρώπων, των επιστημόνων ειδικά, στρέφονταν πάντοτε προς το ακατόρθωτο: να προβλέψουν τα επερχόμενα.

Για να υπηρετήσουν τον στόχο αυτό μελετούν επίμονα τα όσα προηγούνται ενός σεισμού ή ενός πολέμου. Πρόκειται για τις πρόδρομες ενδείξεις, τα “σημεία” όπως έλεγαν σε χρόνους λιγότερο επιστημονικούς, όλα όσα γεννούν υποψίες ότι κάτι το μεγάλο και σημαντικό επέρχεται. Άλλοτε κατέβαιναν στον Άδη, διέσχιζαν τα κοσμικά επίπεδα, τον άνω και τον κάτω κόσμο για να βρουν τις ενδείξεις αυτές. Σήμερα, εποχές όπου ο θρησκευτικός άνθρωπος έχει υποκατασταθεί από τον επιστημονικό αντίστοιχο, οι πολυπόθητες ενδείξεις αναζητούνται στο μοναδικό εργαστήριο όπου μπορούν να εξεταστούν τα προσερχόμενα: το εργαστήριο της Ιστορίας. Μέσα σε αυτό, τα προσερχόμενα του χθες μπορούν, ίσως, να παραβληθούν με τα αντίστοιχα του σήμερα.

Ο οικονομικός πόλεμος για την Ουκρανία έχει φόντο… την Κίνα

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Ο πόλεμος επανεμφανίστηκε στην Ευρώπη. Η Ευρώπη –για να μιλήσουμε με όρους σεισμολογίας– έχει στο παρελθόν δώσει δύο παγκόσμιους πολέμους. Στο δε απώτερο παρελθόν της ιστορίας της έχει διακριθεί ως η πλέον πολεμόχαρη ήπειρος στην παγκόσμια ιστορία. Άρα, τίποτε το αναντίστοιχο με την ιστορία ως εδώ. Οι καιροί, όμως, έχουν αλλάξει και στο νέο σκηνικό προβάλουν ερωτήματα. Γιατί ένας μεγάλος ευρωπαϊκός πόλεμος και ένας ακόμα μεγαλύτερος οικονομικός πόλεμος ξέσπασε στα 2022;

Το παιχνίδι των σκληρών ανταγωνισμών, εκείνων που καθορίζουν ποια δύναμη θα είναι κυρίαρχη στον καπιταλιστικό κόσμο, έχει μεταφερθεί στην Ασία, στις ακτές του Ειρηνικού. Η αιφνίδια και κατακλυσμιαία άνοδος της Κίνας στο παγκόσμιο οικονομικό, γεωπολιτικό και στρατιωτικό προσκήνιο είναι το γεγονός που ανέτρεψε τις ισορροπίες. Στα 1914 ο Μεγάλος Πόλεμος αφορούσε την διανομή του κόσμου ανάμεσα στις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Με εφαλτήριο το απίστευτα δυναμικό –στην πρώτη σταδιοδρομία του– καπιταλιστικό σύστημα, οι ευρωπαϊκές μητροπόλεις έθεσαν κάτω από την πολύμορφη κυριαρχία τους (στον ύστερο αποικισμό) ολόκληρο σχεδόν τον υπόλοιπο κόσμο. Για την ανακατανομή αυτής της κυριαρχίας σκοτώθηκαν οκτώ εκατομμύρια Ευρωπαίοι ως το 1918.

Συνέχεια εδώ: Ο οικονομικός πόλεμος για την Ουκρανία έχει φόντο… την Κίνα

Η ΕΣΣΔ, το ΚΚΕ και οι “αποκαλύψεις” – Καταλυτική η σύγκριση

Του Γιώργου Μαργαρίτη

Διανύουμε αισίως το σωτήριο έτος 2022. Έχουν περάσει 31 χρόνια από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, από το τέλος δηλαδή της ΕΣΣΔ (Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών) και των άλλων Λαϊκών Δημοκρατιών. Επρόκειτο για το τέλος ενός πολέμου και, προφανώς, όπως συνήθως συμβαίνει στους πολέμους, υπήρξαν νικητές και νικημένοι.

Πραγματικά η ΕΣΣΔ ηττήθηκε και όπως συμβαίνει σε κάθε ήττα, εξωτερικοί και εσωτερικοί παράγοντες συνετέλεσαν σε αυτήν. Το εκεί καθεστώς δεν το δημιούργησε κάποια θεϊκή παρέμβαση και ποτέ, στην ιστορία του, δεν ισχυρίστηκε ότι είναι το τέλειο. Αντίθετα συνεχώς πολεμούσε με τον εαυτό του, προσπαθώντας να βρει τους δρόμους για τον μεγάλο πολιτικό και κοινωνικό του στόχο: την ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος και το τέλος της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.

Οι εσωτερικοί αγώνες υπήρξαν το ίδιο σκληροί με τους εξωτερικούς – σε τελευταία ανάλυση αυτοί οδήγησαν στο τέλος του καθεστώτος, όχι οι εξωτερικές εισβολές. Στην ιστορική του πορεία ποτέ το σοβιετικό καθεστώς δεν ισχυρίστηκε ότι ο στόχος του ολοκληρώθηκε, ότι η “ιστορία τελείωσε”. Αυτό, με ισχυρή δόση αλαζονείας και έπαρσης, το ισχυρίστηκαν οι εχθροί του, εκείνος ο απίθανος Φράνσις Φουκουγιάμα και ο λόγος του έγινε λάβαρο νίκης για τον θριαμβευτή καπιταλισμό. Δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσει κανείς, τριάντα χρόνια μετά, για το ότι οι απολογητές του καπιταλισμού έκαναν λάθος.

Εκτός εάν κανείς διακρίνει στον κόσμο μας κάποιον φωτεινό ορίζοντα στο κοντινό ή το απώτερο μέλλον για την Ανθρωπότητα. Νομίζω ότι πλέον ούτε ο ίδιος ο Φουκουγιάμα ισχυρίζεται κάτι τέτοιο. Επειδή λοιπόν η ανατροπή του 1990, το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, δεν έλυσε κανένα πρόβλημα από τα όσα οι λαοί αντιμετωπίζουν, το σοβιετικό καθεστώς, η ΕΣΣΔ, δεν μπορεί να αφεθεί στην λήθη του χρόνου, δεν μπορεί να ξεχαστεί.