Θεομάνα!

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου

Αν. Καθηγητής της Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθήνας                           

Διευθυντής του περιοδικού «Σύναξη»

Την εικόνα η οποία συνοδεύει αυτό το κείμενο την έφεραν στην Ελλάδα πρόσφυγες από την Κίο της Μικρασίας το 1926. Η ονομασία που οι ίδιοι της είχαν δώσει είναι «Παναγία η Θεομάνα». Οι πρόσφυγες αυτοί εγκαταστάθηκαν σε έναν βαλτότοπο με βούρλα στο μπόι ενός ανθρώπου, λίγο παραπέρα από το Ναύπλιο. Αυτόν τον δύσκολο τόπο τον έκαναν, με τον καιρό, μια όμορφη κωμόπολη που βαφτίστηκε Νέα Κίος.

Η ονομασία «Θεομάνα» δεν ανήκει στις –ας πούμε– επίσημες ονομασίες της Παναγίας. Είναι ονομασία την οποία άρθρωσε ο ίδιος ο λαός, καρδιακά και ολοζώντανα. Ονομασία που κατορθώνει να πει σε καθομιλούμενη, δημοτική γλώσσα, με συγκλονιστική αμεσότητα, ό,τι ακριβώς λένε οι επίσημες ονομασίες «Θεομήτωρ» και «Θεοτόκος». Κατορθώνει δηλαδή να πει πως η Μαρία κυοφόρησε πραγματικά και γέννησε πραγματικά θεάνθρωπο – όχι σκέτον άνθρωπο. Με δυο λόγια, δηλώνει την πίστη ότι ο Θεός αυτοπροσώπως έγινε άνθρωπος. Επαναλαμβάνω: ότι έγινε άνθρωπος – όχι υποδύθηκε τον άνθρωπο. Είναι πίστη που συνεπάγεται πολλά. Συνεπάγεται ότι ο Θεός γίνεται κυριολεκτικά και βιωμένα μέτοχος της ανθρώπινης συνθήκης: της αγωνίας, της οδύνης, του κατατρεγμού, της δίψας για απελευθέρωση από κάθε μορφή  θανατίλας.

Η γέννα την οποία έκανε η Θεομάνα (δηλαδή η Χριστού Γέννα, τα Χριστούγεννα) εγκαινιάζει έναν τρόπο ζωής ο οποίος εμβληματικά αποτυπώθηκε στην διαβεβαίωση του Χριστού ότι ταυτίζεται με τους αναγκεμένους, δηλαδή με τους πεινασμένους, τους διψασμένους, τους ξένους, τους γυμνούς, τους αρρώστους και τους φυλακισμένους. Έτσι ακριβώς ορίζει τους αναγκεμένους το ανατρεπτικό Ευαγγέλιο που διαβάζεται στις εκκλησίες την Κυριακή της Αποκριάς, καθώς δηλαδή ξεκινά η προετοιμασία για το Πάσχα και την Ανάσταση. Αυτή η κοινωνική προοπτική,  η συμμετοχή στην ζωή των οδυνωμένων είναι ακριβώς παράμετρος της ενανθρώπησης. Το σχολίασε χαρακτηριστικά ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής τον 7ον αι. στο έργο του «Μυσταγωγία», με το οποίο ερμήνευσε τη θεία Λειτουργία. Αντίθετα προς εσωστρεφείς θεωρήσεις της λειτουργικής ζωής, ο Μάξιμος έκλεισε την ερμηνεία του με έναν ύμνο για το άνοιγμα προς τον αδικημένο. Έναν ύμνο όχι μόνο για την δράση του Χριστού, αλλά και για το χρέος του ανθρώπου – την αλληλεγγύη: Ως το τέλος της ιστορίας, λέει ο Μάξιμος, ο Χριστός υποφέρει μυστικά τις οδύνες των αδυνάμων και καλεί τους πιστούς να τον μιμηθούν και να διακονήσουν το πάθος των ανθρώπων πάσχοντας και οι ίδιοι.

ΔΥΟ ΓΑΪΔΟΥΡΙΩΝ ΑΧΥΡΑ, ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ! ΣΑΝΟ, ΠΟΤέ!

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου

Αναπλ. Καθηγητής στην Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθήνας

Αρχισυντάκτης του περιοδικού «Σύναξη»

Ετούτες οι εκλογές (του 2023) έχουν σημαδευτεί από την θορυβώδη είσοδο της επίκλησης της χριστιανικής πίστης στο πολιτικό προσκήνιο. Μέσα στην πανευρωπαϊκή και παγκόσμια ενίσχυση φαιών και μαύρων κινημάτων, δεν αποτελεί διόλου έκπληξη το ότι η είσοδος αυτή δεν αφορά παρουσίες Θεολογίας της Απελευθέρωσης. Αφορά κόμματα διαποτισμένα από θρησκευτικό φονταμενταλισμό, του οποίου βασικά χαρακτηριστικά είναι τα εξής τρία: 1) Επιθετικός σταυροφορικός λόγος που ισχυρίζεται πως είναι μαρτυρία, 2) Δίψα για θεοκρατία, δηλαδή για νομική επιβολή των αξιωμάτων της εκκλησιαστικής κοινότητας εφ’ όλης της κοινωνίας, και 3) Αποθέωση της αυτοχθονίας, δηλαδή ανάδειξη της βιολογικο-εθνικής προέλευσης σε αποφασιστικό κριτήριο προσδιορισμού των ανθρώπων και της στάσης απέναντί τους. Και τα τρία χαρακτηριστικά κρώζουν υπέρ της Ορθοδοξίας, μα αποτελούν ριζικά αντιχριστιανικές πεποιθήσεις.

Το παρόν σημείωμα, ίσα που προκάμω να το γράψω, μέσα σε στιγμές πολύ δύσκολες για μένα. Το γράφω ως προσημείωση αναλυτικότερου κειμένου, που ίσως να καταφέρω να φτιάξω αργότερα. Μου είναι αδύνατο να αναλύσω εδώ αυτά τα τρία χαρακτηριστικά. Έχω γράψει κατ’ επανάληψη εδώ και χρόνια, και (συγχωρέστε με, αλλά) σε τυχόν ενδιαφερόμενους ευχαρίστως να θέσω υπόψη τους δημοσιευμένα κείμενά μου.

Μολονότι λοιπόν είναι επείγουσα και ζωτική ανάγκη η διαύγεια και η ετοιμότητα να μοιράζει κανείς δυο γαϊδουριών άχυρα, δεσπόζει η θολούρα και κάνει περίπατο η φαλκίδευση. Όχι μόνο από σαμάνους του εκκλησιαστικού χώρου, αλλά και από αριστερούς που απλώς ταυτίζουν το θρησκευτικό φαινόμενο με τις φονταμενταλιστικές διαστροφές του. Αμφότεροι βολεύονται προσφέροντας σανό για γίδια: στα πνευματικοπαίδια τους οι πρώτοι, στον αυτιστικό κύκλο τους οι δεύτεροι. Αμφότεροι, ανίκανοι και απρόθυμοι να μοιράσουν δυο γαϊδουριών άχυρα.

Ο Θεός λαχταρά να αλλάξει ετούτος ο κόσμος

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου

Αναπληρωτής Καθηγητής στην Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθήνας, διευθυντής του περιοδικού «Σύναξη»

Κολομβία των δεκαετιών του 1950 και 1960, στην δίνη των αμερικανικών επεμβάσεων, του ψυχρού πολέμου και της κουβανικής επανάστασης. Στη χώρα με τα ιλιγγιώδη ταξικά χάσματα και τον ακαπίστρωτο πολιτικό αυταρχισμό, Καμίλο Τόρες (1929-1966) λεγόταν ο Καθολικός ιερέας ο οποίος αφιερώθηκε στην υπόθεση της κοινωνικής δικαιοσύνης μέχρις εσχάτων, κυριολεκτικά. Πρόδρομος της Θεολογίας της Απελευθέρωσης (η οποία τυπικά αναδύθηκε στην Κολομβία δυο χρόνια μετά τον θάνατό του), ο Τόρες κατέστη σημείο αντιλεγόμενο, όχι τόσο λόγω της κοινωνικής στράτευσής του γενικά, αλλά ειδικά λόγω της προσχώρησής του στην επαναστατική βία.   

Η Χρύσα Τζιαφέτα μας δίνει ένα εξαιρετικό βιβλίο, καθόσον κεντά τη μορφή του Τόρες πάνω στον πληρέστερο δυνατόν καμβά: στη μελέτη της ιστορικής και κοινωνικής συνάφειας, της ιδιοπροσωπίας της χώρας, του στίγματος προσώπων, ρευμάτων και ιδεών. Η γνώση της ισπανικής γλώσσας και η γνωριμία της με την Λατινική Αμερική εκ του σύνεγγυς, της έχουν χαρίσει πρόσβαση σε πρωτογενείς πηγές, κείμενα και φωτογραφίες. Η καρδιά της είναι ξεκάθαρα με τον Padre Camilo, μα ταυτόχρονα ξεδιπλώνει μια κορυφαία αρετή: την πραγματικά ερευνητική ματιά της, η οποία κοπιάζει για να αναδείξει όλες τις διαστάσεις, φωτεινές και σκοτεινές πλευτές κάθε ιδεολογικού χώρου, ελπίδες και αντιφάσεις, αυτοθυσίες και σκοπιμότητες.

Κυριακή κατά της γυναικοκτονίας

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου

Αν. Καθηγητής της Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθήνας                                  

Διευθυντής του περιοδικού «Σύναξη»

Την δεύτερη Κυριακή μετά την Κυριακή του Πάσχα, μέσα στην αναστάσιμη ακόμα ατμόσφαιρα, περάστε από την εκκλησία. Η προτροπή μου αυτή απευθύνεται σε όλους όσους νοιάζονται: ένθεους και άθεους. Περάστε όσοι νοιάζεστε για τις οδύνες των γυναικών, ώστε να μοιραστούμε μια χαρά: τα τραγούδια μιας απελευθέρωσης που έσκασε μύτη μπροστά σε έναν αδειασμένο τάφο, μιας απελευθέρωσης που μπολιάζει την ιστορία μα και που ταυτόχρονα εκκρεμεί.

Η δεύτερη Κυριακή μετά την Κυριακή του Πάσχα είναι η γιορτή των Μυροφόρων, δηλαδή των γυναικών εκείνων οι οποίες, σύμφωνα με την αφήγηση των ευαγγελίων, πήγαν με αρώματα στον τάφο του Χριστού για να τιμήσουν τον αγαπημένο νεκρό.

Έτσι ειπωμένο, μοιάζει με μια αναμενόμενη, στερεότυπη αφήγηση για παραδοσιακά γυναικείες δουλειές. Έλα όμως που δεν είναι έτσι! Άλλο πράγμα λένε τα ευαγγέλια, καθώς και οι εκκλησιαστικοί ύμνοι. Κάτι ανατρεπτικό, κάτι που δένει την ανάσταση με μια επ-ανάσταση! Αλλά τα ανατρεπτικά δεν αντέχονται. Και γι’ αυτό ξεδοντιάζονται και καταλήγουν να μοιάζουν με άνευρες ιστοριούλες της σειράς…

Ας ψηλαφίσουμε λοιπόν την δυναμική της γιορτής:

Θάνατος ο μελλοθάνατος

Μια προσπάθεια χριστιανικής ματιάς

στον Θάνατο την Ανάσταση και την Ελπίδα

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου «Θάνατος ο μελλοθάνατος» του Θανάση Ν. Παπαθανασίου που μόλις κυκλοφόρησε

π. Νικόλαος Λουδοβίκος για τους εμβολιασμούς: «Η μεταφυσικοποίηση του εμβολίου είναι μια μορφή κοινωνικής παράνοιας» (video)

Απόσπασμα από το 3o Ψηφιακό Αρχονταρίκι με τον π. Νικόλαο Λουδοβίκο με θέμα: «Η Παναγία κι εμείς». Όλη την συζήτηση μπορείτε να την ακούσετε εδώ: https://youtu.be/MUIV2x0eboU

Μεταξύ άλλων ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος λέει χαρακτηριστικά: «Αυτό το πράγμα να φτάνει [το εμβόλιο] να γίνεται μια τεράστια μεταφυσική και να λέμε ότι αυτό το πράγμα είναι αποτέλεσμα σκοτεινών δυνάμεων που θέλουν να εξαφανίσουν τα 4/5 της ανθρωπότητας […] αυτά όλα είναι νοσηρά. Συγχωρείστε με αλλά είναι ευκαιρία να τα πω. Ο άνθρωπος πορεύεται με μια απλή πίστη. Ο Άγιος Δαμασκηνός λέει ‘πίστη άπαντα τα εν τω βίω συνίστανται’. Παίρνεις ένα αεροπλάνο για να πας στην Αθήνα, ή από την Αθήνα για να ρθεις στην Θεσσαλονίκη, γιατί πιστεύεις ότι το αεροπλάνο θα πάει στην Αθήνα! Ναι ή όχι; Παντρεύεσαι μια γυναίκα διότι θεωρείς ότι αυτό που βλέπεις εκείνη τη στιγμή είναι ικανό να σου διασφαλίσει μια λογική κοινωνία μαζί της για τα επόμενα χρόνια. Αποδέχεσαι ένα παιδί, παρ’ όλο που δεν ξέρεις τίποτε γι’ αυτό –έτσι δεν είναι;– επειδή θεωρείς ότι αυτό το παιδί μπορεί να ολοκληρωθεί πραγματικά όμορφα η ζωή του [ ] Λοιπόν, άπαντα τα εν τω βίω εν τη πίστη συνίστανται».

Στις 2 Φεβρουαρίου ένας φτωχός Ιησούς…

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου

Σχεδόν σαράντα μέρες μετά τα Χριστούγεννα, γιορτάζεται η Υπαπαντή, δηλαδή το γεγονός ότι η Μαρία και ο Ιωσήφ πήγαν («πρόσφεραν») τον σαρανταήμερο Ιησού στον ναό, όπως όριζε ο θρησκευτικός τους νόμος. Απλή ρουτίνα, ε; Για να δούμε όμως μήπως μια άλλη δυναμική υποφώσκει εδώ…

Πρώτα απ’ όλα, την Υπαπαντή την εξιστορεί μόνο το ευαγγέλιο του Λουκά, το οποίο έχει τη δική του ρετσινιά ως το «ευαγγέλιο των καταπιεζόμενων και των φτωχών». Είναι ενδεικτικό ότι στη γέννηση του Χριστού ο Λουκάς δεν είχε μνημονεύσει τους τρεις Μάγους και τα ακριβά δώρα τους, είχε μνημονεύσει όμως τους τσοπάνηδες. 

Ερχόμαστε στην Υπαπαντή. Όταν ο Λουκάς την περιγράφει, γράφει ότι οι γονείς του Ιησού «έπρεπε να προσφέρουν και θυσία ένα ζευγάρι τρυγόνια ή δυο μικρά περιστέρια». Φράση απλούλα, ε; Κι όμως, γεμάτη δυναμικά συμφραζόμενα: Βάσει του θρησκευτικού νόμου, οι γονείς κανονικά έπρεπε να προσφέρουν άλλα, ακριβότερα πράγματα: ένα χρονιάρικο αμνό κι ένα νεοσσό περιστεράς ή τρυγόνας. Η οικονομικά ευτελέστερη θυσία που πρόσφεραν λοιπόν ο Ιωσήφ και η Μαρία ήταν ακριβώς η θυσία που προβλεπόταν να προσφέρουν οι φτωχοί! 

Παρουσίαση βιβλίου: "Ο Σύντροφος Ιησούς"

Παρουσίαση του βιβλίου του Δημήτρη Αρκάδα "Ο Σύντροφος Ιησούς" Αριστεροί Ορθόδοξοι Χριστιανοί στην Ελλάδα του 20ου αιώνα από τον Δημήτρη Αγγελή και τον Θανάση Παπαθανασίου στην Άπειρο Χώρα τον Οκτώβριο του 2020. 

«Χριστιανισμός και πλούτος». Γιώργος Ροδίτης: Ένας πεινασμένος για δικαιοσύνη

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου

Διδάσκων (ΕΔΙΠ) στην Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθήνας

Αρχισυντάκτης του περιοδικού «Σύναξη»

Ο Γεώργιος Ροδίτης (+ 22-8-2020) ήταν θεολόγος. Νομίζω όμως πως δεν θα πέφταμε έξω αν τον αποκαλούσαμε και καπετάνιο παγοθραυστικού. Αυτή την ιδιότητα προσέλαβε εν τοις πράγμασι με τη συγγραφή του βιβλίου του «Χριστιανισμός και πλούτος. Το πρόβλημα της κατανομής και της χρήσης των βιοτικών αγαθών υπό το φως της Αγίας Γραφής και της εκκλησιαστικής παραδόσεως των τεσσάρων πρώτων αιώνων».

Ο Ροδίτης κόπιασε για τη διάνοιξη περασμάτων σε ένα πολικό τοπίο, με μαχητική πλώρη τη μαρτυρία του Ευαγγελίου και τον πόθο της Βασιλείας του Θεού. Με δυο λόγια, το εμβληματικό πλέον αυτό βιβλίο φωτίζει το δράμα που εκτυλίσσεται ασταμάτητα στο μάτι της βελόνας (Λουκ. 18:25). Και καταδεικνύει ότι η πείνα για κοινωνική δικαιοσύνη δεν είναι στοιχείο παράπλευρο (ή και αντίρροπο!) προς την πνευματική προκοπή του Χριστιανού, αλλά σύμφυτο προς αυτήν. Ουσιώδης όρος της και καρπός της, ταυτόχρονα!

"Τουρκική τέχνη"

Ήξερε που πατά...

Ανάσταση και Επανάσταση! Ας το σκεφτούμε…

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*

«Καλή Ανάσταση!».

Ξεχείλισε γύρω μας η ευχή, καθώς ζύγωνε το Πάσχα! Και προσοχή: Την διατύπωναν και ένθεοι και άθεοι. Άλλοι κυριολεκτικά, άλλοι μεταφορικά, πάντως όλοι έδωσαν την ευχή, κι αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία: Φανερώνει κάτι πολύ περισσότερο από την στεγνή ευχή «χρόνια πολλά», που απλώς μιλούν για στεγνή επιβίωση. Η «Καλή Ανάσταση» όμως μαρτυρά δίψα για ζωή της προκοπής, ελπίδα για ζωή αληθινή, απελευθερωμένη από κάθε θανατίλα!

Δυο σκέψεις έχω, ωστόσο:

Και η έννοια της Ανάστασης και η έννοια της Επανάστασης (θυμίζω ότι η επανάσταση νοείται ως ανατολή ενός νέου κόσμου, όπου το άδικο θα τερματιστεί) είναι αδιανόητες δίχως τον Χριστιανισμό. Είτε δέχεται είτε δεν δέχεται κάποιος τη χριστιανική πίστη, η έννοια της Ανάστασης και της ποθούμενης κατάργησης του κακού (σε κάθε του μορφή) αποτελεί χριστιανική συμβολή στην ιστορία της ανθρωπότητας. Εξηγούμαι:

Οι «αναστάσεις» που παρουσιάζονται σε άλλες θρησκείες και φιλοσοφίες είναι εντελώς άλλο πράγμα. Σ’ αυτές ο χρόνος είναι κυκλικός, πράγμα που σημαίνει ότι ο κόσμος για πάντα θα υπάρχει με τον τρόπο που υπάρχει τώρα. Η Περσεφόνη «ανασταίνεται» μεν κάθε άνοιξη, αλλά αυτό σημαίνει ότι ξαναπεθαίνει άλλες τόσες φορές! Ο κύκλος είναι αιώνιος κι αδιάρρηκτος, και ο θάνατος ακατάργητος. Αντίστοιχα, αιώνια συνυπάρχουν το δίκιο και η αδικία. Στο κυκλικό μοντέλο, το δίκιο αντιπαλεύει μεν την αδικία, αλλά δεν κυριαρχεί οριστικά ποτέ. Με δυο λόγια, στο μοντέλο αυτών των πεποιθήσεων, ένας   ά λ λ ο ς     κόσμος    δ ε ν   είναι εφικτός.

Μεταλαμβάνοντας σε καιρούς πανδημίας

ή τα Χριστολογικά βάθη του εαυτού και η Θεία Κοινωνία.

Του π. Νικόλαου Λουδοβίκου

Η παγκόσμια επιδημία με τους θανάτους και την συνοδό φοβική της αύρα επέβαλε όχι μόνον ψυχολογική αλλά και πνευματική διερώτηση σε κάποιο τμήμα του πληθυσμού, όπως είναι φυσικό. Πολύς λόγος έγινε και για την Ευχαριστία, για την δυνατότητα μετάδοσης της ασθένειας μέσω αυτής, μέσω δηλαδή του τρόπου της προσφοράς της με κοινής χρήσης λαβίδα. Το ζήτημα εξελίχθηκε σε θεολογική διαμάχη και μάλιστα διεθνή. Στην πραγματικότητα βέβαια το τεθέν ερώτημα είναι θεολογικό κυρίως: πώς μπορεί θεολογικά να στηριχθεί η πεποίθηση πως η Ευχαριστία δεν μεταδίδει ασθένειες με τον τρόπο που ενεργείται στην Ορθόδοξη Εκκλησία; Το ερώτημα φαίνεται ασφαλώς να επιδέχεται καταρχήν μιαν εμπειρική απάντηση: τεράστιο πλήθος ιερέων, του γράφοντος τις γραμμές αυτές συμπεριλαμβανομένου, έχει πάμπολλες φορές κοινωνήσει εξακολουθητικά ανθρώπους με βαρύτατες και κάποτε αθεράπευτες ασθένειες και φυσικά, όπως επιβάλλεται από τους λειτουργικούς κανόνες, κατέλυσε το υπόλοιπο, χωρίς ποτέ να πάθει τίποτα. Αλλά χρειάζεται και συζήτηση θεολογική. Αφορμή γι’ αυτήν μεταξύ άλλων δίνει πρόσφατο δημοσίευμα του Σταύρου Ζουμπουλάκη στο Lfo, όπου υποστηρίζεται πως οι ουσιώδεις ιδιότητες του καθαγιασμένου άρτου δεν μεταβάλλονται και αυτός υπόκειται σε παντοειδείς φθορές και μολύνσεις και συνεπώς μεταδίδει ιούς και ασθένειες· μόνη ελπίδα, ο τρόπος μετάδοσης να αλλάξει. Εάν ο ισχυρισμός αυτός ήταν σωστός, τότε κανείς από τους ιερείς δεν θα ξεπερνούσε τα 35 ή 40 χρόνια ζωής, το δε εκκλησίασμα, κοινωνώντας μάλιστα μαζικά κατά τις μεγάλες εορτές, θα έπασχε συνεχώς και βαρέως. Παρά ταύτα, εδώ υπάρχει ένα βαθύτερο θεολογικό ζήτημα.

Καλοφωτισμένοι να είμαστε!

Από την εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους Ιλισίων, η αγιογραφία της 

Αγίας Φωτεινής της Σαμαρείτιδος. 

Θαν. Παπαθανασίου: Η δυσκολία να είσαι Χριστιανός

«Γιατί να' ναι δύσκολο να είσαι Χριστιανός;  Για μια σειρά λόγων και πάνω απ΄όλα επειδή είναι βαρύ ρήμα το «είμαι». 

Ανάσταση και Επανάσταση! Ας το σκεφτούμε…

Toυ Θανάση Ν. Παπαθανασίου

Δρ. Θεολογίας

Διδάσκων (ΕΔΙΠ) στην Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθήνας
Διευθυντής του περιοδικού «Σύναξη»

Καλή Ανάσταση!

Ξεχειλίζει γύρω μας η ευχή, καθώς ζυγώνει το Πάσχα! Και προσοχή: Την διατυπώνουν και ένθεοι και άθεοι. Άλλοι κυριολεκτικά, άλλοι μεταφορικά, πάντως την κάνουν όλοι, κι αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία: Φανερώνει δίψα για ζωή, ελπίδα για ζωή αληθινή, απελευθερωμένη από κάθε θανατίλα!

Δυο σκέψεις έχω, ωστόσο:

Και η έννοια της Ανάστασης και η έννοια της Επανάστασης (θυμίζω ότι η επανάσταση νοείται ως ανατολή ενός νέου κόσμου, όπου το άδικο θα τερματιστεί) είναι αδιανόητες δίχως τον Χριστιανισμό. Είτε δέχεται είτε δεν δέχεται κάποιος τη χριστιανική πίστη, η έννοια της Ανάστασης και της ποθούμενης κατάργησης του κακού (σε κάθε του μορφή) αποτελεί χριστιανική συμβολή στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Οι «αναστάσεις» που παρουσιάζονται σε άλλες θρησκείες και φιλοσοφίες είναι εντελώς άλλο πράγμα. Σ’ αυτές ο χρόνος είναι κυκλικός, πράγμα που σημαίνει ότι ο κόσμος για πάντα θα υπάρχει με τον τρόπο που υπάρχει τώρα. Η Περσεφόνη «ανασταίνεται» μεν κάθε άνοιξη, αλλά αυτό σημαίνει ότι ξαναπεθαίνει άλλες τόσες φορές! Ο κύκλος είναι αιώνιος κι αδιάρρηκτος, και ο θάνατος ακατάργητος. Αιώνια είναι και η αδικία. Το δίκιο την αντιπαλεύει μεν, αλλά δεν κυριαρχεί οριστικά ποτέ. Με δυο λόγια, στο μοντέλο αυτών των πεποιθήσεων, ένας άλλος κόσμος δ ε ν είναι εφικτός.

Η συνεχιζόμενη αγωνία του Xριστού: Προανάκρουσμα της Ανάστασης – παντού!

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου
Δρ. Θεολογίας, αρχισυντάκτης του περιοδικού «Σύναξη» 
Διδάσκων στην Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθήνας

Οι Χριστιανοί, είχε πει ο π. Γ. Φλωρόφσκυ, «πρέπει να κατανοούν πως η κοινωνική αθλιότητα είναι η συνεχιζόμενη αγωνία του Xριστού, που υποφέρει ακόμη στο πρόσωπο των μελών του». Και ο π. Δ. Στανιλοάε προχώρησε ακόμη παραπέρα, και μίλησε για τη συμμετοχή του Χριστού στην οδύνη όχι μόνο των μελών του, αλλά κάθε αδικημένου: Ο Χριστός «εξισώνει την αξία των ανθρώπων που πάσχουν, με την δική του αξία [...]. Δείχνει ότι αυτός ο ίδιος πάσχει με τους πάσχοντες». Αυτό το είχε εκφράσει περίφημα ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής (7ο αι.) στο έργο του «Μυσταγωγία», στο οποίο ερμηνεύει τη θεία Λειτουργία. Αντίθετα προς μονιστικές, εσωστρεφείς θεωρήσεις της λειτουργικής ζωής, ο Μάξιμος κλείνει την ερμηνεία του με έναν ύμνο για το άνοιγμα στο πρόσωπο του αδικημένου, έναν ύμνο προς την αλληλεγγύη: Ως το τέλος της ζωής αυτής ο Χριστός υποφέρει μυστικά τις οδύνες των αδυνάτων και καλεί τους πιστούς να τον μιμηθούν, να διακονήσουν το πάθος των ανθρώπων πάσχοντας οι ίδιοι […].

Κιμπίρα και Κασίκιζι και Αθήνα…

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου
Δρ. Θεολογίας, αρχισυντάκτης του περιοδικού «Σύναξη» 
Διδάσκων στην Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθήνας

Τις δεκαπέντε πασχαλιάτικες μέρες του 1995, δηλαδή τη Μεγάλη Βδομάδα και τη Διακαινήσιμο, τις είχαμε περάσει στην Κένυα. Ήταν το πρώτο από τα τρία ταξίδια μας στην αφάνταστη Αφρική, με μπούσουλα τη δίψα για την ιεραποστολή και την πείνα για τις συναντήσεις ευαγγελίου και πολιτισμών.

ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ, ένας επιτάφιος διεμβολίζει τη δύσβατη καθημερινότητα για να αναγγείλει την Ανάσταση. Είναι ο επιτάφιος της Ορθόδοξης ενορίας του Αγίου Γεωργίου στην Κιμπίρα της Κένυας. Συνοψίζω όσα είχαμε γράψει λίγο μετά:

Η Κιμπίρα είναι μια πελώρια παραγκούπολη έξω από την κενυατική πρωτεύουσα Ναϊρόμπη. Τα οικιακά λύματα τρέχουν σε ρυάκια των δρόμων της, οι οποίοι συχνά δεν έχουν πάνω από ενάμισι μέτρο πλάτος. Περί τις 3:30 το απομεσήμερο της Μ. Παρασκευής, 21 Απριλίου, ο επιτάφιος βγήκε για την περιφορά. Έξοδος και μαρτυρία στον κόσμο, στη δυστυχία, στις πολλές πίστεις, στους απόκληρους και στους πονεμένους. Ο επιτάφιος της Κιμπίρα ήταν ο ωραιότερος που είχαμε δει. Ένα ξύλινο παλιό αλουστράριστο τραπεζάκι, πάνω στο οποίο λυγίστηκαν και δέθηκαν πολύφυλλα κλαδιά, ώστε να σχηματίζουν θόλο. Πάνω στο τραπέζι, μονάχα ανθοπέταλα – εκεί είχε ακουμπήσει το ευαγγέλιο ο επίσκοπος. Ο επιτάφιος αυτός στενεύτηκε στα σοκάκια, χτύπησε σε λαμαρινοσκεπές, συνοδεύτηκε από τα επιτάφια εγκώμια των Κιμπιρωτών. Προσοχή: Δεν πρόκειται για φολκλόρ ή για μελό ή για φευτοσυγκίνηση με την ανέχεια του Τρίτου Κόσμου. Πρόκειται για την αλήθεια ότι ένας Χριστός χωρίς κένωση, θα έπαυε να είναι Χριστός. Και για την αλήθεια ότι δουλειά των πιστών είναι να προσφέρουμε στον Χριστό την πραγματική πραγματικότητα, για να γίνει σάρκα του και να θανατωθούν οι θάνατοί της. Και καταλήγαμε τότε: «Τελικά η διάτρητη παράγκα – ναός της Κιμπίρα έγινε ενοχλητική. Ακούσαμε μια φωνή να ενοχλεί τις αθηναϊκές εμπειρίες μας: “Πόσους επιτάφιους της Κιμπίρας ‘βγάζει’ το τέμπλο της ενορίας σας;”».*

ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ: Ή με τους σταυρωτές ή με τον Εσταυρωμένο

Υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων.
Αυτοί που είναι με τον Εσταυρωμένο και αυτοί που ειναι με τους σταυρωτές. Ο δρόμος της αρετής ή της κακίας στον μύθο του Ηρακλέους. Της Τιμής ή της ατιμίας. Του Μόχθου ή της αρπαχτής.

Εκκλησιαστικοί άνθρωποι δίχως Χριστό;

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου

Δρ. Θεολογίας

Αρχισυντάκτης του περιοδικού «Σύναξη»

Διδάσκων στην Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθήνας

Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα Ελληνικά ένα βιβλίο ενός σπουδαίου ανθρώπου: «Του Χριστού ή του κόσμου τούτου;», του Αντώνιου Μπλουμ, μητροπολίτη Σουρόζ (δηλαδή Μ. Βρετανίας και Ιρλανδίας) της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Βαθιά ευαγγελικός και γι’ αυτό ανατρεπτικός ο Αντώνιος (+ 2003), ψηλαφεί αλήθειες τσουχτερές. Τιμή μου και χαρά μου, το ότι μου ζητήθηκε να γράψω το Επίμετρο (εκδ. Πορφύρα, 2018).

Αποσπάσματα από το Επίμετρό μου:

«Ποιος από τους λεγόμενους “ανθρώπους της Εκκλησίας” είναι έτοιμος να ακούσει τη σεισμογόνο δήλωση του Αντωνίου, χωρίς να πάθει εγκεφαλικό ή χωρίς να κατηγορήσει τον Αντώνιο για αίρεση; “Υπάρχει”, λέει, “διαφορά ανάμεσα σ’ εκείνον που πηγαίνει στην εκκλησία, αγαπά τη ζωή της, υπηρετεί την Εκκλησία, κηρύττει το Ευαγγέλιο - και σε ένα Χριστιανό”!

Ήδη από την εποχή που έβαζε τα μπετά για την Εκκλησία του, ο Χριστός ξεκαθάρισε τη σχέση Σαββάτου και ανθρώπου. Θεσμός ιερός το Σάββατο, με νόημα συνταραχτικό˙ μόνο που αυτό το νόημα το έχει στο μέτρο που λειτουργεί ως παραπομπή προς τον ζωντανό Θεό. Αν ο θρησκευόμενος δεν ζει το Σάββατο ως παραπομπή, και τον ζωντανό Θεό ως το φτάσιμο της ζωής του, προσαράζει σε μια ιερότητα αυτοαναφορική, μη-παραπεμπτική. Και τότε ο θρησκευόμενος μπορεί να επαινείται ως φιλακόλουθος, μπορεί να είναι ακριβής, μπορεί να χαρακτηρίζεται παραδοσιακός, αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι παρά ά-θεος! Μπορεί τόνοι σιέλου σε κηρύγματα και τόνοι μελανιού σε κείμενα να διατίθενται για να παρουσιαστεί η αλήθεια περί της Εκκλησίας ως Σώματος του Χριστού, αλλά υπάρχει και παραϋπάρχει το ενδεχόμενο να κρατήσει κάποιος ως τζοβαϊρικά πολύτιμα την δογματικώς πάνσωστη εκκλησιολογία, αλλά να μη δώσει σημασία στον ίδιο τον Χριστό, αυτοπροσώπως!