Είναι «φυσική» η ανισότητα;

Η απαίτηση για πραγματική ισότητα είναι ένα αίτημα διαρκές

Της Ελένης Προκοπίου

Στις δημοκρατικές καπιταλιστικές κοινωνίες, ο νόμος αναγνωρίζει την δικαιική ισότητα και την ελευθερία των πολιτών ως απόλυτα και απαραβίαστα δικαιώματα, όμως όπως γνωρίζουμε πλέον όλοι η ηθική – δικαιική ισότητα είναι μία ισότητα αφηρημένη, τυπική, «νομική» ισότητα, δεν είναι δηλαδή ισότητα «πραγματική», με κοινωνικό περιεχόμενο.
Το εξισωτικό αίτημα είχε τεθεί από την εποχή του Ρουσό ως οικουμενικό αίτημα της «προσωπικής αξίας», δηλαδή ως απαίτηση της κοινωνικής αναγνώρισης κάθε ατόμου με τις ιδιαιτερότητές του. Η αναγνώριση λοιπόν του κάθε προσώπου ετέθη ως προϋπόθεση της «πραγματικής» ισότητας που είναι κοινωνικής φύσεως: είναι δηλαδή δικαίωμα στην κοινωνική αναγνώριση των προσωπικών ικανοτήτων με σκοπό την κοινωνική εκπλήρωση του ατόμου και της προσωπικότητάς του.
Ο μαρξισμός επισημαίνει την ανάγκη της οικονομικής αναγνώρισης των ανισοτήτων ή διαφορών των ατόμων, ασκώντας κριτική στην αστική αρχή του ίσου δικαιώματος, διότι δεν λαμβάνει υπόψιν τις πραγματικές συνθήκες της παραγωγής, καθώς και τις υποκειμενικές ικανότητες των ατόμων, που είναι άνισες, θεωρεί δε ότι το ίσο δικαίωμα είναι «άνισο δικαίωμα για άνιση εργασία» (βλ. Κριτική του Προγράμματος της Γκότα), γι’ αυτό και η μαρξιστική κριτική στρέφεται εναντίον της αφηρημένης, τυπικής ισότητας των δικαιωμάτων.

Η ηθική της φιλοξενίας

και η ανάδυση μιας νέας βίας, φεουδαρχικού τύπου

Της Ελένης Προκοπίου*
Η πραγματική, αληθινή, απόλυτη φιλοξενία όπως την αντιλαμβάνεται ο Ζακ Ντεριντά, επιτάσσει την άνευ όρων δεξίωση του άλλου, όποιος κι αν είναι αυτός, δηλαδή την παροχή φιλοξενίας στον ξένο χωρίς προϋποθέσεις και περιορισμούς.
Αυτή η «απροϋπόθετη» φιλοξενία συνιστά μάλιστα το κορυφαίο πολιτικό διακύβευμα για την κοινωνία της παγκοσμιοποίησης και, φυσικά, θεμελιώνεται στον λόγο περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στο πλαίσιο των οποίων συγκροτεί το «δικαίωμα στη φιλοξενία» και το αντίστοιχο «καθήκον στη φιλοξενία».
Η φιλοξενία όμως – γνωστή άλλωστε ήδη από την αρχαία Ελλάδα – δεν σημαίνει άδεια μαζικής εγκατάστασης σε μία ξένη χώρα, ούτε μαζικό εποικισμό μιας χώρας από ξένους λαούς, πράγμα που είχε τονίσει και ο Καντ, κορυφαίος φιλόσοφος της νεωτερικής εποχής, ο οποίος δεν αποδεχόταν «δικαίωμα του επισκέπτη» που να «τον καθιστά συγκάτοικο», αλλά απλώς «δικαίωμα επίσκεψης», το οποίο έχουν όλοι οι άνθρωποι, σε όλα τα μέρη του κόσμου.