Ρόζα Λούξεμπουργκ: η κριτική στον λενινιστικό συγκεντρωτισμό

Του Σπύρου Κουτρούλη

Το 1904 η Ρόζα Λούξεμπουργκ δημοσίευσε δύο άρθρα με τον τίτλο “Λενινισμός ή μαρξισμός” ως απάντηση στο έργο του Λένιν “Τι να κάνουμε”. Η σημασία της έγκειται στο γεγονός ότι επισημαίνει τα βασικά χαρακτηριστικά της πορείας που θα οδηγήσει στον ολοκληρωτισμό. Πλέον η εργατική τάξη ως πολιτικό σύνολο αντικαθίσταται από τους επαγγελματίες επαναστάτες, ενώ στην ίδια την εργατική τάξη εισάγεται η επαναστατική ιδεολογία από έξω, από αστούς διανοούμενους. Οι επισημάνσεις της ενέπνευσαν και αξιοποιήθηκαν από άλλους σημαντικούς στοχαστές όπως η Χάνα Άρεντ και ο Κώστας Παπαϊωάννου. Το άρθρο της Ρ.Λ. περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Χέλμουτ Γκρούμπερ “Επανάσταση στην Ευρώπη (1917-1923)” (Εκδόσεις Κομμούνα, Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα 1985).

Ζαν Κλώντ Μισεά: Τζόρτζ Όργουελ- ένας συντηρητικός αναρχικός-Σχετικά με το 1984 : η αριστερά, ο αριστερισμός, ο Μάης του 68 ως δύναμη προώθησης του πιο χυδαίου καπιταλισμού

Του Σπύρου Κουτρούλη

Ο Ζ.Κ.Μισεά μας αποδεικνύει τους λόγους που η διάκριση ανάμεσα σε αριστερά δεξιά δεν είναι σε θέση να ερμηνεύσει την σημερινή πραγματικότητα.Με αφετηρία την λογοτεχνική απόδοση του ολοκληρωτισμού στο έργο του Τ.Όργουελ προσεγγίζει όχι μόνο το «1984» αλλά και την πολιτική του πορεία και τις εξαιρετικές διδακτικές εμπειρίες που έλαβε στον Ισπανικό εμφύλιο.Συμπληρωματικά ο Μισεά χρησιμοποιεί το έργο του Κ.Λας και του Ντάνιελ Μπέλ ώστε να προσεγγίσει την σύγχρονη μαζική δημοκρατία.

Αν γνώριζε το έργο του Π.Κονδύλη «Η ΠΑΡΑΚΜΗ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
ΑΠΟ ΤΗ ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΑ ΕΠΟΧΗ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟ ΣΤΗ ΜΑΖΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» είναι βέβαιο ότι η ανάλυση του θα ήταν πληρέστερη, αν και οι αναλογίες που δείχνει ότι υπάρχουν κατά την επισήμανση του ρόλου που έπαιξαν στην διαμόρφωση του πιο χυδαίου καπιταλισμού οι ριζοσπαστικές πρωτοπορίες είναι ευδιάκριτες.

Η υστερική επίθεση κατά του στρατηγού Μακρυγιάννη και η αλήθεια

Του Σπύρου Κουτρούλη

Τα τελευταία χρόνια είμαστε μάρτυρες μιας υστερικής επίθεσης κατά του Στρατηγού Μακρυγιάννη, η οποία υπερέβη την απλή φιλοσοφική-φιλολογική κριτική στον ίδιο ή και στον Γ. Σεφέρη. Η ασυνήθιστη και ακατανόητη αυτή επίθεση δεν συναντάται σε αυτή την έκταση και σε αυτό το πάθος σε κανέναν άλλο από τους αγωνιστές του ’21.

Μετά την ανακάλυψη των απομνημονευμάτων του από τον Ι. Βλαχογιάννη, ακολούθησε ένα πλήθος σημαντικές μελέτες εκ των οποίων οι σημαντικότερες υπήρξαν του Γ. Σεφέρη, του Γ. Θεοτοκά  και του Ζ. Λορεντζάτου. Μέχρι πριν λίγα χρόνια υπήρξε κοινό σημείο αναφοράς των δημοτικιστών, της γενιάς του ‘30, της εκκλησίας, των φιλελεύθερων αντιμοναρχικών που ανακάλυπταν έναν πρώιμο επικριτή της μοναρχίας και της αριστεράς, που στα πάθη του έβρισκε ομοιότητες με τα πάθη των δικών της αγωνιστών. Ο Γ. Σεφέρης στο «Πολιτικό Ημερολόγιο» γράφει ότι η ομιλία του στο Κάιρο για τον Μακρυγιάννη αντιμετωπίστηκε εχθρικά  από μοναρχικούς κύκλους[1].

Η σημερινή επίθεση αφενός έχει ως αφετηρία την καχυποψία και την περιφρόνηση προς τον λαό, αφού σκόπιμα συγχέουν κάθε αναφορά σε αυτόν με τον λαϊκισμό και αφετέρου την αντιπαράθεση με τις αξίες για τις οποίες ο Μακρυγιάννης θυσιάστηκε, δηλαδή την ελευθερία της πατρίδας και την ελευθερία της πίστης. Θεμελιώνεται σε παραδοξολογίες, που αγνοούν ή παρερμηνεύουν τα κείμενα και την ιστορική πραγματικότητα.

Ελληνοκυπριακός εθνομηδενισμός: με αφορμή το έργο του Μάριου Θρασυβούλου: «Για την υπεράσπιση της πατρίδας» ΑΚΕΛ και κυπριακό ζήτημα 1960-1964»(εκδόσεις Κύτταρο)

Του Σπύρου Κουτρούλη 

«Σε κάθε εποχή η ιδεολογία του νικητή καθίσταται για τους νικημένους ερμηνεία της πραγματικότητας, δηλαδή η ήττα τους επισφραγίζεται με την αποδοχή της οπτικής του νικητή… Όποιος δεν θέλει να είναι το φερέφωνο του ισχυρού δεν πρέπει και να αποδέχεται την εικόνα που προβάλλει και επιβάλλει ο ισχυρός για τον εαυτό του.»

Π.Κονδύλης[1]

Να κατέχετε το 37% της πατρίδας σου από μια τρίτη δύναμη, που εισέβαλε στην γη σου, προκάλεσε εθνοκάθαρση με χιλιάδες θύματα και νεκρούς όχι μόνο σε στρατιώτες αλλά σε γυναίκες, γέρους και παιδιά , με καταπάτηση κάθε είδους ανθρώπινου δικαιώματος, να ξυπνάς κάθε μέρα και να βλέπεις απέναντι σου απειλητική την τουρκική σημαία, που υπενθυμίζει με τον πιο εύγλωττο τρόπο ότι δεν θα πάψει να κατέχει ότι κατέλαβε με τα όπλα και εσύ να επικρίνεις τους δικού σου ανθρώπους γιατί επιχείρησαν να αντισταθούν με τον φτωχό οπλισμό τους, να επικρίνεις όλα τα κόμματα από το Δημοκρατικό Συναγερμό ως το ΑΚΕΛ και τους τροτσκιστές επειδή αντιστάθηκαν στην τουρκική επιθετικότητα, να εξισώνεις τον θύτη με το θύμα, τότε κάτι ανεξήγητο συμβαίνει μέσα στο νοητικό σου κόσμο.

Ο συγγραφέας επιχειρεί να ομογενοποιήσει όλες τις μορφές αντίστασης του κυπριακού ελληνισμού, να τις ταυτίσει με τις ακραίες πράξεις της ΕΟΚΑ Β’ και των πραξικοπηματιών οι οποίοι δεν έπαυαν να δημιουργούν τα γεγονότα εκείνα που θα έδιναν στην Τουρκία την πρόφαση για την εισβολή. Στόχος του βέβαια να προκαλέσει την αποδοκιμασία του αναγνώστη όχι τόσο στις ακροδεξιές ομάδες όσο με τις ομάδες των αγωνιστών της ΕΟΚΑ που ακολούθησαν τον Μακάριο και επάνδρωσαν τις σοσιαλιστικές ομάδες αντίστασης του Β.Λυσσαρίδη, αλλά και το ΑΚΕΛ που ακολούθησε τον Μακάριο.

Ποιο είναι το σφάλμα της Δεξιάς – Γιατί η Αριστερά δεν έχει μέλλον

Του Σπύρου Κουτρούλη* 

Σε ένα σύντομο, αλλά εξαιρετικά πυκνό δοκίμιο, που μετάφρασε και προλόγισε άριστα ο Γ. Ρακκάς, ο Αμερικανός κοινωνιολόγος Κ. Λας επιτυγχάνει να θέσει τους λόγους για τους οποίους το δίπολο αριστερά και δεξιά έχασε την σημασία του και δεν μπορεί πλέον να εμπνεύσει ελπίδα. Θεμελιώνει με επιχειρήματα μια αίσθηση κοινή σε καθένα που παρακολουθεί και ερμηνεύει τις εξελίξεις στην χώρα μας και στον κόσμο.

Ο Καστοριάδης ήδη από το 1986 παρόμοια επεσήμανε «εδώ και καιρό, ο διαχωρισμός αριστερά-δεξιά, στη Γαλλία, όπως και αλλού, δεν ανταποκρίνεται πια στα μεγάλα προβλήματα του καιρού μας, ούτε σε ριζικά διαφορετικές πολιτικές επιλογές»(Λας, Καστοριάδης, Μισεά, Η κουλτούρα του εγωισμού, Μετάφραση Χ.Σταματοπούλου, Επιμέλεια Γ.Καραμπελιάς, Εναλλακτικές Εκδόσεις σελ. 58).

Ο Λας κατηγορεί την αριστερά πως «έχει χάσει την επαφή της με τον κοινό λόγο» (σελ.38), ενώ «έφτασε να θεωρεί την κοινή λογική –την παραδοσιακή σοφία και τις κοινοτικές παραδόσεις ως εμπόδιο για την πρόοδο και τον διαφωτισμό. Επειδή ταυτίζει την παράδοση με την προκατάληψη, έχει καταστεί πλέον ανήμπορη να συνομιλήσει με τους απλούς ανθρώπους στην κοινή τους γλώσσα. Ολοένα και περισσότερο μιλάει το δικό της ιδίωμα, το θεραπευτικό ιδίωμα των κοινωνικών επιστημών και των επαγγελματιών των κοινωνικών υπηρεσιών, ιδίωμα που μοιάζει να υπηρετεί μάλλον την αμφισβήτηση όλων εκείνων που οι πάντες θεωρούν αυτονόητα»(σελ.30). Η αριστερά χρησιμοποιεί μια «νέα γλώσσα», «new speak» κατά τον Όργουελ που συγκαλύπτει την πραγματικότητα.

Ο εργοστασιάρχης Φ. Ένγκελς και ο υπάλληλος του ΟΟΣΑ Κ. Καστοριάδης

Η αθεμελίωτη επίθεση της Εφημερίδας των Συντακτών στον Κ. Καστοριάδη

Του Σπύρου Κουτρούλη

Η εν λόγω εφημερίδα περισσότερο ίσως και από την Αυγή αποτυπώνει τις προτιμήσεις και τις απόψεις του ΣΥΡΙΖΑ. Προφανώς η απήχηση της σκέψης του Κ.Καστοριάδη δημιούργησε προβληματισμούς. Διότι δεν αρκέστηκε στην αμφισβήτηση των αποκαλούμενων σοβιετικών καθεστώτων αλλά προχώρησε στην ρήξη με πολλές από τις πλευρές του μαρξικού έργου. Βεβαίως ο μαρξισμός στον χώρο του ΣΥΡΙΖΑ έχει έναν περίεργο ρόλο που αντιστοιχεί στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του. Δηλαδή παρότι ο μαρξισμός ελάχιστα καθοδηγεί την πολιτική του σκέψη ή ακόμη περισσότερο την προσωπική ζωή των στελεχών του όμως κυρίως μέσα από την αλτουσεριανή ερμηνεία του θεμελιώνει την ιδεολογική του «συνείδηση».

Θεόδωρος Ζιάκας: Τα δύο τέρατα και η αριστερά

Του Σπύρου Κουτρούλη

Στους πρώτους μήνες του 2019, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αρμός το βιβλίο του Θ. Ζιάκα Τα δύο τέρατα και η αριστερά – για την παρακμή και τις δυνατότητες ανάσχεσής της, όπου εξετάζονται δύο συναφείς και αλληλοτροφοδοτούμενες καταστάσεις: ο μηδενισμός και η παρακμή.

Εύκολα εντοπίζουμε τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του λόγου του Θ.Ζιάκα: πυκνός, επιγραμματικός λόγος, που επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να ερμηνεύσει αποτελεσματικά σύνθετα ιστορικά γεγονότα και μεγάλα ρεύματα πολιτισμού. Έρχεται ως απόσταγμα της γνώσης της κλασικής αρχαιοελληνικής σκέψης, αλλά βεβαίως και του πατερικού λόγου. Όλα αυτά καρποφορούν σε ένα πεδίο που έχει οργωθεί προηγουμένως από το έργο του Χ. Γιανναρά, του Ζ. Λορεντζάτου, του μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη, αλλά και του Π. Κονδύλη. Οι διακρίσεις του Μάξιμου του Ομολογητή ανάμεσα στον δούλο, τον μισθωτό και τον φίλο προβάλλονται για να χαρακτηρίσουν διαφορετικά πολιτιστικά πρότυπα. Σε αυτό το σημείο επαναλαμβάνεται ο Πλάτωνας που διέκρινε την κοινωνία προβάλλοντας σε αυτήν τα διάφορα μέρη της ψυχής. Η ερμηνευτική τους χρήση έχει αναλογίες με βεμπεριανούς ιδεοτύπους. Αλλά και η διαπίστωση ότι η ακμή περιέχει τις προϋποθέσεις της παρακμής (γράφει, «η παρακμή, η κοπριά της παρακμής») θυμίζει τη χεγκελιανή διαλεκτική, όπου στο ίδιο περιέχεται ή προεικονίζεται το ενάντιο. Πέραν τούτων το βιβλίο κατά ένα μέρος είναι σε διαλογική μορφή (κυρίως με τον ψυχίατρο και συγγραφέα Γιάννη Τσέγκο), ή αποτελεί πιστή μεταφορά του προφορικού λόγου, γεγονός που ευνοεί την ανάγνωσή του.

Θάνος Βερέμης: η λανθασμένη κριτική στον στρατηγό Μακρυγιάννη

                                     

 Του Σπύρου Κουτρούλη

Στην "Καθημερινή" της Κυριακής 12.5.2019 μοιράστηκε το βιβλίο του Θάνου Βερέμη "Εκσυγχρονισμός και συντήρηση: από τον 19ο στον 21ο αιώνα" όπου επικρίνει τον λαϊκισμό όπως εκφράστηκε από το ΠΑΣΟΚ του Α.Παπανδρέου και τον ΣΥΡΙΖΑ. Προσπαθώντας να διατυπώσει μια ιστορική αναγωγή και αιτιολογία φτάνει να ορίσει ως γενάρχη του λαϊκισμού τον στρατηγό Μακρυγιάννη. Το συμπέρασμα αυτό είναι προϊόν ορισμένων λαθών που έχουν ιδεολογικό χαρακτήρα. Στην πραγματικότητα όταν επιτίθεται στον Μακρυγιάννη θέλει να επιτεθεί κυρίως στον Γ.Σεφέρη και στην περίφημη διάλεξη του στο Κάιρο όπου μεταξύ άλλων είπε "κάθε φορά που η φυλή μας γυρίζει προς τον λαό ζητά να φωτιστεί από τον λαό, αναμορφώνεται από τον λαό". Επειδή ο Θ.Βερέμης συγχέει το λαϊκό με το λαϊκίστικό είναι εύλογο να επικρίνει τον Γ.Σεφέρη και να μην αποδέχεται ότι ο λαός μας δημιούργησε το δημοτικό τραγούδι, διέσωσε την βυζαντινή τέχνη και μέσα από την ορθόδοξη λειτουργία το τυπικό της αρχαίας τραγωδίας. Επιπλέον μέσα από τους κοινοτικούς θεσμούς και το εθιμικό δίκαιο δημιούργησε πρωτογενείς θεσμούς δικαίου. Για αυτό ο ισχυρισμός του Θ.Βερέμη "ότι ανεξάρτητα από τη λογοτεχνική του αξία, ο Μακρυγιάννης περιγράφει με ακρίβεια μια κοινωνία με άφθονη παλληκαριά αλλά χωρίς νόμους, αρχές και συνέπεια εκτός από την προαγωγή των συμφερόντων των ημετέρων" (σελ.159) παραλείπει να αναφέρει ότι η οθωμανική κοινωνία και το οθωμανικό κράτος απέτρεπε κάτι τέτοιο αλλά όμως σύμφωνα με το έργο του Πανταζόπουλου και του Μοσχοβάκη οι Έλληνες παρόλα αυτά δημιούργησαν τις δικές τους συσσωματώσεις όπως φαίνεται και στα Αμπελάκια και στους συντροφο-ναύτες των Σπετσών Ύδρας. 

Θεόδωρος Ζιάκας: Παρακμή και μηδενισμός

Του Σπύρου Κουτρούλη

Στους πρώτους μήνες του 2019 κυκλοφόρησε το βιβλίο του Θ.Ζιάκα « Τα δύο τέρατα και η αριστερά- για την παρακμή και τις δυνατότητες ανάσχεσης της»(εκδόσεις Αρμός, σελ.316) όπου εξετάζονται δύο συναφείς και αλληλοτροφοδοτούμενες καταστάσεις: ο μηδενισμός και η παρακμή.

Εύκολα εντοπίζουμε τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του λόγου του Θ.Ζιάκα: πυκνός- επιγραμματικός λόγος που επιχειρεί με αυτόν τρόπο να ερμηνεύσει αποτελεσματικά σύνθετα ιστορικά γεγονότα και μεγάλα ρεύματα πολιτισμού. 

Έρχεται ως απόσταγμα της γνώσης της κλασσικής αρχαιοελληνικής σκέψης αλλά βεβαίως και του πατερικού λόγου. Όλα αυτά καρποφορούν σε ένα πεδίο που έχει οργωθεί προηγουμένως από το έργο του Χ.Γιανναρά, του Ζ.Λορεντζάτου, του μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη αλλά και του Π.Κονδύλη. Οι διακρίσεις του Μάξιμου του Ομολογητή ανάμεσα στον δούλο, τον μισθωτό και τον φίλο προβάλλονται για να χαρακτηρίσουν διαφορετικά πολιτιστικά πρότυπα. Σε αυτό το σημείο επαναλαμβάνεται ο Πλάτωνας που διέκρινε την κοινωνία προβάλλοντας σε αυτή τα διάφορα μέρη της ψυχής. Η ερμηνευτική τους χρήση έχει αναλογίες με βεμπεριανούς ιδεότυπους. Αλλά και η διαπίστωση ότι η ακμή περιέχει τις προϋποθέσεις της παρακμής (γράφει «η παρακμή η κοπριά της παρακμής») θυμίζει την χεγκελιανή διαλεκτική όπου στο ίδιο περιέχεται ή προεικονίζεται το ενάντιο. Πέραν τούτων το βιβλίο κατά ένα μέρος είναι σε διαλογική μορφή (κυρίως με τον ψυχίατρο και συγγραφέα Γιάννη Τσέγκο) ή αποτελεί πιστή μεταφορά του προφορικού λόγου γεγονός που ευνοεί την ανάγνωσή του.

Δεκαετία ’90 : O Μιχάλης Ν.Ράπτης (Πάμπλο) κατά του σφετερισμού του ονόματος Μακεδονία από το γειτονικό κράτος

Του Σπύρου Κουτρούλη

Όταν ο Μ.Ράπτης συμβούλευε να ενεργήσουμε κατά των σχεδίων των Σκοπίων

Πολλοί φίλοι μου λένε πολλές φορές ότι αναζητούν με ενδιαφέρον παλαιά τεύχη της «Νέας Κοινωνιολογίας». Σε ένα από αυτά είχε δώσει στον υποφαινόμενο και στον Μ.Μελετόπουλο, συνέντευξη ο Μιχάλης Ράπτης-Pablo. Ο χώρος που έγινε ήταν ένα μικρό διαμέρισμα που διατηρούσε στην οδό Λουκιανού. 

Εκεί αφού ανατρέξαμε σε όλη την περιπετειώδη ζωή του, στην ηγεσία της 4ης Διεθνούς, την εμπλοκή στον αγώνα των Αλγερινών για εθνική ανεξαρτησία μας είπε ότι ο εθνισμός αποτελεί απαραίτητο στοιχείο του τρόπου που ερμήνευε την αριστερά. Τάχθηκε κατά του σφετερισμού του ονόματος Μακεδονία από το γειτονικό κράτος και ζήτησε σε περίπτωση επίθεση από την Τουρκία να μην δείξουμε την ολιγωρία που δείξαμε το 1974 στην Κύπρο. 

Η οικονομική σημασία της ελληνικής οικογένειας

Σκηνή ραβδίσματος ελιάς από μελανόμορφο αμφορέα, 6ος αι. π.Χ. Βρατανικό Μουσείο

Γ. Β. Δερτιλής, Ιστορία του ελληνικού κράτους 1830-1920, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2014

Tου Σπύρου Κουτρούλη από την Ρήξη φ. 143

Στοχαστές, όπως ο Σ. Ράμφος του ύστερου έργου του, επιχειρούν να μας πείσουν ότι θεμέλιο της ελληνικής κακοδαιμονίας είναι η ελληνική οικογένεια. Υποτίθεται ότι αυτή εμποδίζει το άτομο να ενηλικιωθεί και να αποκτήσει έλλογα χαρακτηριστικά.

Όμως τέτοιες απόψεις όχι μόνο δεν θεμελιώνονται στην κοινωνική εμπειρία και στην ιστορική πραγματικότητα, αλλά την αντιστρέφουν. Η προσωπικότητα για να συγκροτηθεί έχει ανάγκη τη θαλπωρή του οικογενειακού χώρου. Από αυτόν θα λάβει τη γλώσσα του και τις δυνατότητες να ενταχθεί στο κοινωνικό σύνολο, όπως γράφουν ο Κ. Καστοριάδης και ο Κ. Λας (ο τελευταίος μάλιστα τη χαρακτηρίζει «λιμάνι σε έναν άκαρδο κόσμο»).

Το εμπόριο δεν θα αντικαταστήσει τον πόλεμο

Του Σπύρου Κουτρούλη

Μια φιλελεύθερη πρόληψη ισχυρίζεται ότι το εμπόριο θα αντικαταστήσει τον πόλεμο, ότι οι συναλλαγές έστω άνισες και ετεροβαρείς θα καταστήσουν την στρατιωτική ισχύ και τους πολέμους ανεπίκαιρους. Υποτίθεται μάλιστα ότι η κοινωνία της πληροφορίας θα εξοβελίσει τους ανταγωνισμούς για τον έλεγχο των πρώτων υλών. Τα γεγονότα που συνέβησαν την προηγούμενη εβδομάδα στην Κύπρο διέψευσαν για πολλοστή φορά τις απόψεις αυτές. Το εμπόριο και ηπολεμική-στρατιωτική ισχύ δεν αποκλείει το ένα το άλλο. Δίχως μάλιστα στρατιωτική ισχύ δεν μπορείς να έχεις ούτε επωφελές εμπόριο, ούτε έλεγχο σε στρατηγικές πρώτες ύλες όπως είναι το φυσικό αέριο. Η Τουρκία κινήθηκε με τον κλασσικό τρόπο δηλαδή ακολούθησε την διπλωματία των κανονιοφόρων. Αν δεν υπάρξει μια αντίρροπη δύναμη είναι βέβαιο ότι θα επιτύχει τους στόχους της. Σε αυτή την περίπτωση το εμπόριο δεν θα αναιρέσει τις συγκρούσεις αλλά πιθανότατα να τις επιταχύνει.

Ούτε εθνομηδενιστές ούτε πατριδοκάπηλοι

(Και η ενδιαφέρουσα άποψη μιας ομάδας αναρχικών)

Του Σπύρου Κουτρούλη 

Η βασική διαφορά που έχουν τα παλαιότερα συλλαλητήρια για την Μακεδονία με αυτό που έγινε στην Θεσσαλονίκη και αυτό που θα επαναληφθεί την Κυριακή 4/2 στην Αθήνα είναι ότι τα πρώτα έγιναν με την ευλογία και την επίνευση του ελληνικού κράτους ενώ τώρα γίνονται με την πρωτοβουλία της κοινωνίας και παρά την αποδοκιμασία του πρώτου.

Φαίνεται ότι μια κοινωνία απογοητευμένη, τσακισμένη, παρακμασμένη βρήκε αφορμή και λόγους για να σηκωθεί στα πόδια της. Η ιδεολογία του εθνομηδενισμού αναδύθηκε χρονικά με την άνοδο της παγκοσμιοποίησης και προωθήθηκε στα ΑΕΙ και στα Μέσα Ενημέρωσης κυρίως από την εποχή Σημίτη σπάζοντας με αυτό τον τρόπο την βενιζελική παράδοση αλλά και την παράδοση των Γεώργιου (ο «Γέρος») και Αντρέα Παπανδρέου. Διανοούμενοι όπως ο Λιάκος, η Ρεπούση και διάφοροι δημοσιογράφοι έπαιξαν έναν κρίσιμο ρόλο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο επιχείρησαν να αναιρέσουν τα πορίσματα των Παππαρηγόπουλου, Σβορώνου, Δημαρά αλλά και νεότερων ιστορικών, όπως του Γ. Δερτιλή, αφενός για την πολιτιστική συνέχεια του ελληνισμού, αλλά αφετέρου για το γεγονός ότι ο ελληνισμός δεν είναι νεότερη κατασκευή ούτε μέχρι το ’21 υπήρχαν μόνο ελληνόφωνοι χωρικοί που γίνανε Έλληνες με την επανάσταση.

Η Σιμόν Βέιλ για την κοινωνική καταπίεση

Σκέψεις για τις αιτίες της ελευθερίας και της κοινωνικής καταπίεσης, εκδόσεις Ηριδανός, Αθήνα 2017, σελ. 139.

Του Σπύρου Κουτρούλη από την Ρήξη φ. 137

Η Σιμόν Βέιλ, στη σύντομη και βασανισμένη ζωή της, κατάφερε να δημιουργήσει ένα σημαντικό σε εύρος και ποιότητα έργο, το οποίο σταδιακά μεταφράζεται στην ελληνική γλώσσα. Η αντιμετώπιση του κοινωνικού ζητήματος υπήρξε η αφετηρία του στοχασμού της, αλλά και το μεγαλύτερο κίνητρο της περιπετειώδους ζωής της. Από καθηγήτρια της φιλοσοφίας και στοχαστής βρέθηκε στα εργοστάσια και  στους αγρούς να εργάζεται δίπλα σε χειρώνακτες. Στη, συνέχεια για μικρό χρονικό διάστημα πήγε  στον ισπανικό εμφύλιο δίπλα στους δημοκρατικούς, ενώ στην τελευταία περίοδο της ζωής της βρέθηκε εξόριστη στο Λονδίνο μαζί με τους Ελεύθερους Γάλλους.

Με τις εμπειρίες που συνέλεξε, αλλά και την επιρροή Γάλλων στοχαστών θα στραφεί στον Χριστό και στην Εκκλησία. Τα κείμενά της πλέον παρουσιάζουν  αναλογίες με αυτά των χριστιανών μυστικιστών, όπως  του Ιωάννη του Σταυρού. Ο Τ. Έλιοτ  έγραψε πως «η Βέιλ ήταν τρία πράγματα σε ανώτατο βαθμό: Γαλλίδα, Εβραία και χριστιανή. Ήταν πατριώτισσα που ευχαρίστως θα επέστρεφε στη Γαλλία για να υποφέρει και να πεθάνει για τους συμπατριώτες της» (πρόλογος στο, Σ. Βέιλ, Ανάγκη για ρίζες, εκδόσεις Κέδρος, σσ. 9-10), ενώ «ο ενθουσιασμός της για οτιδήποτε ελληνικό (συμπεριλαμβανομένων των μυστηρίων) ήταν απεριόριστος» (ό.π. σελ.11).

Δικτατορία και Κύπρος: το μεγάλο φιάσκο

Του Σπύρου Κουτρούλη

Α. Από την Συμφωνία της Ζυρίχης στην απόσυρση της ελληνικής μεραρχίας  

Στην Κύπρο χρεοκόπησε η ιδεολογία της δικτατορίας. Αποδείχθηκε ότι η ρητορική της, που επικαλείτο αξίες όπως η πατρίδα και το έθνος, δεν είχε καμία σχέση  με τις πραγματικές  της προθέσεις και επιδιώξεις.

 Αποκαλύφθηκε ότι απέτυχε παταγωδώς σε ένα προνομιακό για αυτήν πεδίο, το στρατιωτικό-αμυντικό, αφού τα στελέχη της ήταν στρατιωτικοί και υποτίθεται, τη διεξαγωγή πολέμου για την οποία εκπαιδεύτηκαν, τη γνώριζαν καλά.

Ο Γ. Σεφέρης, με την ιδιότητά του ως διπλωμάτη, υπέβαλε υπόμνημα στις 25 Δεκεμβρίου 1958, στον προϊστάμενό του, υπουργό Εξωτερικών, Ε. Αβέρωφ, με το οποίο τον προειδοποιούσε για τους κινδύνους που είχε για τον ελληνισμό της Κύπρου η κυοφορούμενη συμφωνία της Ζυρίχης. Θεωρούσε ότι η Ελλάδα επρόκειτο να συμφωνήσει σε ένα μεταβατικό καθεστώς, κατάληξη του οποίου θα ήταν να επιτύχει η Τουρκία το πάγιο σχέδιό της: τη διχοτόμηση του νησιού. Ο χρόνος απέδειξε ότι ο Σεφέρης είχε δίκιο στις εκτιμήσεις του για τις συνέπειες της Συμφωνίας της Ζυρίχης[1]. Ο πολιτικός στόχος της ένωσης της Κύπρου με το ελλαδικό κράτος απομακρύνθηκε, αλλά και ο ίδιος ο ελληνικός χαρακτήρας του κυπριακού κράτους ήταν υπό διαρκή αμφισβήτηση από πλευράς Τουρκίας και Τουρκοκυπρίων.

Τρομοκρατία, μηδενισμός και Ιερά Εξέταση

Του Σπύρου Κουτρούλη

Η τρομοκρατία και ο μηδενισμός, ενώ επικαλούνται τη δικαιοσύνη και τη ριζική απελευθέρωση, αναγεννούν την Ιερά Εξέταση. Πίσω από τη μηδενιστική εξέγερση υπάρχει το όραμα της απόλυτης εξουσίας που θεμελιώνεται πάνω στην βία. Ενώ μιλούν για απελευθέρωση, οι πράξεις τους οδηγούν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Σύμφωνα με τον συγγραφέα Μάικλ Άλεν Γκιλέσπι, υπήρξε ένας μηδενισμός πριν από τον Νίτσε, με κυριότερο εκπρόσωπο τον Φίχτε, που μέσα από το σύστημα του υπερβατικού ιδεαλισμού προβάλλει το υπερβατικό Εγώ ως τον τελικό κριτή. Ο Τουργκένιεφ, με το έργο του Πατέρες και γιοί περιγράφει το ρεύμα του ρωσικού μηδενισμού. Στην αρχετυπική μορφή του νεαρού Μπαζάρωφ ενσαρκώνεται ο ιδεότυπος του μηδενιστή. Οργανώσεις όπως η Ναρόνταγια Βόλια δημιουργούνται σε μεγάλο βαθμό από πρίγκιπες και αριστοκράτες. Ενώ χρησιμοποιούν μια ρητορική που προέρχεται από τις δυτικές κοινωνίες, η νοοτροπία τους έχει μεταφυσική υπόσταση. Με εσχατολογικό τρόπο επιδιώκουν τον επίγειο παράδεισο, αλλά κατορθώνουν την επίγεια κόλαση. Χρησιμοποιούν τη βία, αν και πολλές από τις πράξεις που τους αποδίδονται είναι έργο της ρωσικής μυστικής αστυνομίας.

Απόψε θα πλαγιάσουμε...

Του Σπύρου Κουτρούλη

Ανήκω στην γενιά που δεν έζησε την τραγωδία του εμφυλίου. Γι' αυτό έχουμε περισσότερες δυνα-τότητες να τον αντιμετωπίσουμε αποστασιοποιημένα και ψύχραιμα. 

Σε όσους θέλουν να ισοπεδώνουν, να δαιμονοποιούν ή να αγιοποιούν, να θυμίσουμε ότι από την πλευρά της αριστεράς στα Δεκεμβριανά βρέθηκαν ο Ι.Ξενάκης, ο Μ.Θεοδωράκης, ο Μ.Κατσαρός, ο Μ.Χατζηδάκης, η Ε.Γλύκατζη-Αρβελέρ, o N.Kούνδουρος και ο Κ.Αξελός. Από την πλευρά του κέντρου και της δεξιάς βρέθηκαν ο Ρόδης Ρούφος, ο Θεόφιλος Φραγκόπουλος, ο Γ.Θεοτοκάς, ο Σάκης Πεπονής. Ο Άγγελος Σικελιανός γλύτωσε τον θάνατο από την πείνα χάρις την βοήθεια από τον Κωνσταντίνο και την Ιωάννα Τσάτσου. Ο Ανδρέας Εμπειρίκος και ο Μένης Κουμανταρέας έζησαν το μαρτύριο της ομηρίας από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ και την πορεία κάτω από δυσμενέστατες συνθήκες .

Η αριστερά κατάφερε να μετατραπεί από ένα κλειστό αγοραφοβικό κόμμα κούτβηδων σε ένα πολυάνθρωπο ρεύμα ακριβώς γιατί ανέδειξε το εθνικό ζήτημα ως το κύριο συστατικό του πολιτικού της λόγου που έθεσε σε δεύτερη μοίρα την ταξική πλευρά, αλλά και τις παλινωδίες του για το Μακεδονικό. Δεν είναι βέβαια τυχαίο ότι δίπλα στον Άρη υπήρχαν κληρικοί ο παπά Ανυπόμονος, ο παπά Χολέβας, οι μητροπολιίτες Κοζάνης Ιωακείμ και Ηλείας Αντώνιος και βενιζελικοί αξιωματικοί όπως ο Ευριπίδης Μπακιρτζής.

Το ξερίζωμα του ανθρώπου ως πηγή ολοκληρωτισμού

Για το έργο της Χάνα Άρεντ

Του Σπύρου Κουτρούλη από την Ρήξη φ. 130 

Η Χάνα Άρεντ και το έργο της αποτελεί σημείο αναφοράς, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις σημείο αντιλεγόμενο. Ανέπτυξε έναν κριτικό λόγο που επεκτάθηκε, σε διαφορετική αναλογία, σε όλα τα πολιτικά ρεύματα, στον καπιταλισμό, στον σταλινισμό, στον φασισμό. Στο τέλος δυσαρέστησε και το Ισραήλ, με αφορμή το έργο της για τη δίκη του Άιχμαν.
Στη χώρα μας έχουν μεταφραστεί πολλά από τα σημαντικά της δοκίμια όπως, «Περί βίας», «Για την Επανάσταση», «Η πολιτική φιλοσοφία του Καντ» και η «Ανθρώπινη Κατάσταση». Το τελευταίο αποτελεί ίσως το πιο σημαντικό από τα έργα της που μεταφράστηκαν. Διαβάζουμε, σε αυτό, εύστοχες επισημάνσεις για τη μοναξιά και το ξερίζωμα του σύγχρονου ανθρώπου που προεικονίζουν πολλές από τις σκέψεις που θα θεμελιώσουν ό,τι περιγράφει ως το ολοκληρωτικό σύστημα, όπως: «Στις σύγχρονες περιστάσεις, αυτή η αποστέρηση των ‘αντικειμενικών’ σχέσεων με τους άλλους και της πραγματικότητας που αυτοί εγγυούνται έχει καταστεί το μαζικό φαινόμενο της μοναξιάς κι έχει προσλάβει την πιο ακραία και πιο αντιανθρώπινη μορφή της. Ο λόγος της οξύτητας αυτού του φαινομένου είναι ότι η μαζική κοινωνία δεν καταστρέφει μόνο την δημόσια σφαίρα αλλά και την ιδιωτική, δεν στερεί από τους ανθρώπους μόνο την θέση τους μέσα στον κόσμο, αλλά τον ιδιωτικό τους οίκο, όπου κάποτε ένιωθαν προφυλαγμένοι από τον κόσμο και όπου, εν πάση περιπτώσει, ακόμη και όσοι αποκλείονταν από τον κόσμο μπορούσαν να βρίσκουν ένα υποκατάστατό του στην θαλπωρή της εστίας και στην περιορισμένη πραγματικότητα της οικογενειακής ζωής»1.

Αντιεθνικισμός και αυτοκρατορίες, η περίπτωση του Ε. Κεντούρι

Του Σπύρου Κουτρούλη από τη Ρήξη φ. 123

Με τον Ε. Κεντούρι -που υπήρξε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου και μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας- και το έργο του για τον εθνικισμό θα πρέπει να ασχοληθούμε εκτενέστερα, διότι είναι πηγή πολλών λανθασμένων αντιλήψεων, που τείνουν να εξισώνουν τον θύτη με το θύμα. Για παράδειγμα, κάποιοι, που συμμερίζονται τις απόψεις του, παρουσιάζουν το Κυπριακό, από πρόβλημα εισβολής και κατοχής, ως πρόβλημα της διαμάχης του ελληνικού και του τουρκικού εθνικισμού ή, ακόμη χειρότερα, προσπαθούν να επαναλάβουν το εγχείρημα της αγγλικής αποικιοκρατίας: να αρνηθούν την ελληνική ταυτότητα των Ελληνοκυπρίων και να την αντικαταστήσουν με μια ανύπαρκτη «κυπριακή»1. Βέβαια το πιο περίεργο είναι ότι την ελληνική έκδοση την προλόγισε, και μάλιστα με ιδιαίτερα θετικούς χαρακτηρισμούς, ένας διαπρεπής Έλληνας της Κύπρου, ο Π. Κιτρομηλίδης, παρότι ο κυπριακός ελληνισμός υπέφερε τα πάνδεινα από την αγγλική αποικιοκρατία.
Κατ’ αρχήν ο Κεντούρι δεν ασχολείται με την ανάδυση του εθνικού κράτους, αλλά της εθνικιστικής ιδεολογίας, και για αυτό ένα μεγάλο μέρος της μελέτης είναι αφιερωμένο στη συνοπτική περιδιάβαση της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας. Βεβαίως, δεν μπορεί να αρνηθεί ορισμένα αυτονόητα και αυταπόδεικτα ώστε να διεκδικεί κάποια αξιοπιστία. Κατ’ αυτόν τον τρόπο διακρίνει τον πατριωτισμό, τον οποίο επιδοκιμάζει, από τον εθνικισμό, τον οποίο αποδοκιμάζει. Ορίζει λοιπόν θετικά ότι «πατριωτισμός είναι η αγάπη για τη χώρα σου ή για την κοινότητα στην οποία ανήκεις, είναι η νομιμοφροσύνη στους θεσμούς της κοινωνίας και ο ζήλος να την υπερασπιστείς.

"Οι Φίλοι Νέων Χωρών , o Ν. Ψυρούκης και το Κυπριακό"

Του Σπύρου Κουτρούλη

Το Δελτίο Φίλων Νέων Χωρών (Κίνηση Αντιαποικιακής Αλληλεγγύης) δημιουργήθηκε από τον ιστορικό Νίκο Ψυρούκη και ορισμένους νέους που προέρχονταν από την πλέον ριζοσπαστική πτέρυγα της νεολαίας της ΕΔΑ. Όλοι οι συνεργάτες, για ευνόητους λόγους έγραφαν με ψευδώνυμα. Ανάμεσα σε αυτούς συγκαταλέγονται ο μετέπειτα εκδότης του ΚΑΛΒΟΥ Γ. Χατζόπουλος, που παλαιότερα διεύθυνε το περιοδικό ΠΑΝΣΠΟΥΔΑΣΤΙΚΗ, ο Μ. Παπούλιας, ο Λ. Ριζάς, ο Δ. Ιατρόπουλος, ο Π. Σίμιτσεκ και άλλοι.

Η έκδοση χωρίζεται σε δύο περιόδους, η πρώτη περιλαμβάνει το 1964 και η δεύτερη τα έτη 1965 – 1967. Στα τελευταία μάλιστα τεύχη μετονομάζεται σε Αντιιμπεριαλιστής. Το Φεβρουάριο του 1967 εκδίδεται το τελευταίο τεύχος.

Όπως αποκαλύπτει και ο τίτλος της, η κίνηση ΦΝΧ, είναι επηρεασμένη από τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα της μεταπολεμικής περιόδου και ιδιαίτερα την κινέζικη επανάσταση. Από το πρώτο τεύχος της είναι σταθερά η αναφορά στον αγώνα του κυπριακού ελληνισμού για αυτοδιάθεση – Ένωση και στην ανάδειξη του ως του κορυφαίου εθνικού μας ζητήματος. Στα πλαίσια αυτά δεν καταδικάζονται μόνο οι φιλοδυτικές ηγεσίες για εγκατάλειψη της Κύπρου, αλλά και οι ηγεσίες του ΑΚΕΛ και της ΕΔΑ.