Η Μεταφυσική της Ταφής και το Τέλος της Πολιτικής Ιδεολογίας

Του Μάνου Λαμπράκη 

Ο μαρμάρινος κόσμος των ηγετών είναι η τελευταία σκηνή του πολιτικού θεάτρου. Εκεί όπου η σιωπή δεν είναι μόνο φτιαγμένη από πέτρα, αλλά και από νόημα. Δύο ταφικά μνημεία και δύο παρακαταθήκες. Δύο εποχές που δεν συναντήθηκαν ποτέ – παρότι ανήκαν τυπικά στο ίδιο κόμμα. Στον πρώτο, τον τάφο του Ανδρέα Παπανδρέου, είναι χαραγμένη η φράση: «Η ΕΛΛΑΔΑ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ». Στον δεύτερο, αυτόν του Κώστα Σημίτη, διαβάζουμε: «Στον εκσυγχρονισμό δεν υπάρχει ημερομηνία λήξης». Στον πρώτο βλέπεις σταυρό. Στον δεύτερο, μόνο λευκός ορθολογισμός.

Η διαφορά είναι κοσμολογική. Ο Ανδρέας, παρόλες τις αντιφάσεις του, είχε πολιτική οντολογία, ενώ ο Σημίτης είχε τεχνοκρατική μεταφυσική. Ο πρώτος θεμελίωσε ένα σύστημα πατριωτικού λαϊκισμού, που απευθυνόταν στο φαντασιακό του λαού, στο ένστικτο της αυτοδιάθεσης. Ο δεύτερος, εξόρισε το φαντασιακό ως ανορθολογισμό και παρέδωσε τη χώρα στο συμβολικό κεφάλαιο της Δύσης: αριθμούς, δείκτες, συμμορφώσεις. Το «ανήκειν στους Έλληνες» μπορεί να ήταν ρητορική· αλλά το «δεν υπάρχει ημερομηνία λήξης στον εκσυγχρονισμό» είναι δογματισμός χωρίς ρίζες, χωρίς τέλος, χωρίς θάνατο — και γι’ αυτό χωρίς ζωή.

...είναι οι ακριβές σιωπές των μορφωμένων, των «σοβαρών», των «ανώδυνων» που επιτρέπουν στη βαρβαρότητα να παραμένει η κανονικότητα.

Του Μάνου Λαμπράκη 

Υπάρχει μια κατηγορία ανθρώπων που στέκεται πάντα λίγο πιο πίσω.

 Δεν μιλούν ποτέ δημόσια για ό,τι καίει. Δεν παίρνουν θέση για το προσφυγικό, για τις εκκενώσεις, για τη βία, για το δικαστικό σύστημα, για την εκπαίδευση, για τη φτώχεια, για την κακοποίηση, για τις σφαγές.

 Έχουν πάντοτε μια δικαιολογία: δεν είναι η στιγμή, δεν έχουν όλες τις πληροφορίες, δεν θέλουν να αδικήσουν καμία πλευρά, δεν θέλουν να ταυτιστούν με κανένα στρατόπεδο. Παρουσιάζονται ως νηφάλιοι, ως άνθρωποι της «διαλεκτικής», της «πνευματικότητας», του πολιτισμού.

 Είναι όμως συνεπείς μόνο σε ένα πράγμα: στο να μην διαταράξουν ποτέ τη θέση τους μέσα στο σύστημα που τους βολεύει. Η σιωπή τους είναι επιλογή διατήρησης. Είναι στάση αποτροπής οποιασδήποτε σύγκρουσης που θα μπορούσε να τους αποσυνδέσει από το προνόμιο.

Κάθε φορά που ένας «ουδέτερος» λέει πως «δεν είναι όλα άσπρο ή μαύρο», αυτό που κάνει δεν είναι να φωτίσει τη γκρίζα ζώνη, αλλά να θολώσει το προφανές. Είναι αυτοί που δεν θα καταγγείλουν ποτέ κάτι, αλλά θα σου πουν να είσαι προσεκτικός όταν εσύ καταγγέλλεις. 

Είναι εκείνοι που θα ζητήσουν «ψυχραιμία» όταν δολοφονούνται παιδιά, θα προτείνουν «διάλογο» όταν φιμώνονται στόματα, θα μιλήσουν για «δύσκολες ισορροπίες» όταν παραβιάζονται σώματα. Δεν είναι αμέτοχοι. Είναι ενεργοί σταθεροποιητές του καθεστώτος. Δεν τους ενδιαφέρει η αλήθεια, ούτε η δικαιοσύνη. Τους ενδιαφέρει να μην καούν οι γέφυρες τους. Είναι οι επαγγελματίες της μη τοποθέτησης. Οι προνομιούχοι των καιρών που παριστάνουν τους υπεράνω.