Οι δρόμοι της Αριστεράς

Του Δημήτρη Μπελαντή

Στον εικοστό αιώνα υπήρξαν δύο πολύ αποκλίνοντες και διαφορετικοί μαρξισμοί.

Ο σοβιετικός μαρξισμός, η ο μαρξισμός - λενινισμός, η ο "σταλινισμός",  που  μόνο αυτός έγινε πρακτικά ιδεολογία μαζών, με δύο πολύ αντιφατικές απολήξεις. Τροποποιούμενος δημιουργικά σε κάποιες χώρες (πχ Κίνα, Βιετνάμ, Κούβα κλπ)  έγινε η μαζική ιδεολογία της επανάστασης και της ταξικής και αντιιμπεριαλιστικής  ανατροπής. Ταυτόχρονα, έγινε η ιδεολογία των μετεπαναστατικών εξουσιών και των γραφειοκρατιών που σταδιακά σχηματίσθηκαν. Από ιδεολογία της επανάστασης, ακόμη και στις πιο σταλινικές του μορφές, κατέληξε να γίνει άρχουσα ιδεολογία, ιδεολογία της νέας άρχουσας τάξης η στρώματος. Η θεωρία για το κόμμα πρωτοπορίας ως φορέα της Ιστορίας υπήρξε καίριας σημασίας σε αυτήν την εξέλιξη.

Ο δυτικός μαρξισμός, με αφετηρία τον Λούκατς, την Ρόζα, τον Γκράμσι και αρκετούς  άλλους, επιχείρησε να κριτικάρει τον σοβιετικό μαρξισμό και να επιχειρήσει μια δημιουργική επιστροφή στην αφετηρία των κλασσικών του μαρξισμού. Το πρόβλημα με τον δυτικό μαρξισμό, όπως έδειξε ο Πέρρυ  Άντερσον και πολλοί άλλοι, είναι ότι αποτυγχάνοντας να ηγεμονεύσει στην δυτική  πολιτική Αριστερά έγινε αρχικά η ιδεολογία και η θεωρία - αξιόλογη - των πολιτικών  σεχτών, και όταν οι σέχτες τα παράτησαν, η ιδεολογία του ακαδημαϊκού μαρξισμού, του μεταδομισμού και τελικά μιας θεωρίας που παρά τις αρετές της αναφερόταν σε μια μυθική εργατική τάξη και αδιαφορούσε για την υφιστάμενη, ωσότου βαρέθηκε και στράφηκε προνομιακά στα κινήματα ταυτότητας. Μέσα από αυτό το μονοπάτι, ο δυτικός μαρξισμός, που στήριξε τον Μάη του 68 και τα κινήματα του, έγινε σταδιακά, εν μέρει τουλάχιστον, η δεξαμενή πολιτιστικής ανανέωσης του ύστερου καπιταλισμού. Η μήτρα  του Μεταμοντέρνου ως πολιτισμικής συνθήκης του ύστερου καπιταλισμού, με την έννοια του Fredric Jameson.

Χρειαζόμαστε τον μαρξισμό;

Μερικές σύντομες παρατηρήσεις για τον μαρξισμό ως κριτική μέθοδο προσέγγισης της κοινωνικής πραγματικότητας με σκοπό τη μεταβολή της.

Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου
7 Ιανουαρίου 2024

Στο πρώτο άρθρο αυτής της σειράς, έθεσα το ερώτημα κατά πόσον, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, ο μαρξισμός εξακολουθεί να παρουσιάζει κάποιο ενδιαφέρον ως μέθοδος κοινωνικής ανάλυσης και οδηγός δράσης, ή μήπως έχει «πεθάνει» και έχουν μόνο ιστορική σημασία οι αναφορές σε αυτόν. Δεν μπορώ φυσικά στα πλαίσια ενός άρθρου να αναφέρω εξαντλητικά τους λόγους που νομίζω ότι όχι μόνο χρειαζόμαστε, αλλά χρειαζόμαστε περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στη σύγχρονη ιστορία, τον μαρξισμό. Φυσικά εννοώ τον μαρξισμό ως κριτική μέθοδο προσέγγισης της κοινωνικής πραγματικότητας με σκοπό τη μεταβολή της, τον μαρξισμό δηλαδή ως πειραματική επιστήμη υποκείμενη σε επαλήθευση και διάψευση και όχι ως θρησκεία. Θα περιοριστώ εδώ σε μερικές πολύ σύντομες παρατηρήσεις.

Είναι αλήθεια ότι η κατάρρευση της ΕΣΣΔ θέτει σοβαρά ερωτήματα ως προς τον μαρξισμό, παρόλο που μικρή σχέση είχε το υπαρκτό, πραγματικό σοβιετικό καθεστώς με οποιαδήποτε έννοια σοσιαλισμού όπως την καταλάβαιναν τουλάχιστο ο Μαρξ και ο Λένιν. Δεν μπορούμε να χαρακτηρίζουμε σοσιαλιστικό ένα καθεστώς μόνο επί τη βάσει του κριτηρίου της κρατικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής: απαιτείται και η πραγματική άσκηση της εξουσίας από τους εργαζόμενους. Σοσιαλισμός σημαίνει εξηλεκτρισμός συν Σοβιέτ, είχε πει ο Λένιν. Τον εξηλεκτρισμό τον πέτυχε η σοβιετική Ρωσία, πολύ γρήγορα όμως από τα Σοβιέτ απέμεινε ο κενός περιεχομένου τύπος. (Βέβαια, το ότι δεν πρέπει να χαρακτηρίσουμε την ΕΣΣΔ ως σοσιαλιστική, δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχαν σοσιαλιστικά στοιχεία στο καθεστώς, ούτε φυσικά ότι ήταν καπιταλιστική, όπως υποστήριξαν στο παρελθόν μερικοί μάλλον επιπόλαιοι θεωρητικοί. Όταν έγινε άλλωστε καπιταλιστική ήταν τόσο μεγάλος ο «σεισμός», που το κατάλαβε αμέσως όλος ο κόσμος).

Ο δυτικός μαρξισμός αγαπά την αγνότητα και τον μαρτυρικό θάνατο, αλλά όχι την πραγματική επανάσταση

Του Jones Manoel, μέλος του “Partido Communista Brasileiro”. Δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα https://blackagendareport.com/ τον Ιούνιο του 2020. Μετάφραση Γ.Φ.

Υπάρχει μια θεμελιώδης αντίφαση σε πολλές από τις μαρξιστικές μελέτες που παράγονται στη Δύση.  Κάθε φορά που μιλούν για τον μαρξισμό στην Ασία -στην Κίνα, την Κορέα ή το Βιετνάμ- ή όταν μιλούν για τα λαϊκά κινήματα στην Αφρική, όπως στην Αίγυπτο ή τη Λιβύη, τονίζουν την επιρροή της θρησκείας σε αυτά τα πολιτικά κινήματα και την εθνική προσαρμογή του μαρξισμού.  Όταν οποιοσδήποτε μαρξιστής ερευνητής μελετά, για παράδειγμα, τον κινεζικό μαρξισμό, είναι υποχρεωμένος να ασχοληθεί με την επιρροή της φιλοσοφίας του Κομφούκιου στον κινεζικό πολιτισμό γενικά και στον κινεζικό μαρξισμό ειδικότερα. Ομοίως, η επιρροή που έχει το Ισλάμ σε πολλές αφρικανικές χώρες λαμβάνεται πάντα υπόψη στην ανάλυση σοσιαλιστικών εθνών όπως η Αλγερία. 

Ωστόσο, όταν έρχεται η ώρα να εξεταστεί ο μαρξισμός στη δυτική πολιτική, η επιρροή του χριστιανισμού στην κατασκευή του συμβολικού, υποκειμενικού και θεωρητικού σύμπαντος αυτού του μαρξισμού σπάνια λαμβάνεται υπόψη. Είναι σαν στην Ασία ο Κομφουκιανισμός να επηρεάζει την πολιτική, στην Αφρική το Ισλάμ να επηρεάζει την πολιτική, αλλά στη Βραζιλία, στις ΗΠΑ, στη Γαλλία, στην Πορτογαλία ο Χριστιανισμός να μην επιτελεί παρόμοιο ρόλο στη διαμόρφωση της ιστορικής υποκειμενικότητας. Αυτό είναι ένα λάθος για έναν πολύ απλό και αντικειμενικό λόγο, τον οποίο ο Αντόνιο Γκράμσι επισημαίνει σε διάφορα σημεία των Τετραδίων της Φυλακής: η Καθολική Εκκλησία είναι ο μακροβιότερος θεσμός που λειτουργεί στη Δύση. Κανένας άλλος θεσμός δεν έχει καταφέρει να παραμείνει ζωντανός για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα με την ικανότητα να διαδίδει και να κυκλοφορεί ιδέες και έννοιες, μέσω ενός σώματος διανοούμενων ιερέων, επισκόπων και θεολόγων, οργανωμένων στο πλαίσιο μιας γραφειοκρατίας όπως η Καθολική Εκκλησία.  Έτσι, είναι αδύνατο να μιλήσουμε σοβαρά για τον μαρξισμό, την πολιτική, την υποκειμενικότητα, τον πολιτισμό και το συμβολικό πεδίο στη Δύση χωρίς να ενσωματώσουμε ως στοιχεία ανάλυσης τον ρόλο του χριστιανισμού σε κάθε κοινωνικό σχηματισμό, σε κάθε συγκεκριμένη χώρα.

Είναι η Ρωσία ιμπεριαλιστική;

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:

1. Η δύναμη της Ρωσίας ανάμεσα στα διεθνή καπιταλιστικά μονοπώλια

Η παραγωγικότητα της εργασίας της Ρωσίας σε σύγκριση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Η.Π.Α.

Ρωσική παραγωγή

2. Ρωσικές εξαγωγές πρώτων υλών έναντι αγαθών υψηλής τεχνολογίας

Ρωσική κατάταξη στις εξαγωγές προϊόντων υψηλής τεχνολογίας8

3. Ρωσικός ρόλος στο διεθνές τραπεζικό και χρηματοοικονομικό κεφάλαιο

Ρωσική εξαγωγή κεφαλαίου

Ξένο ενεργητικό των Ρωσικών Πολυεθνικών

Ρωσικές Συμμετοχές Χρηματοδοτικού Κεφαλαίου σε σύγκριση με Ιμπεριαλιστικά Κράτη

4. Ρωσικό Παγκόσμιο Στρατιωτικό Βάρος

Ρωσικές στρατιωτικές εξαγωγές

Ρωσικές εταιρείες μεταξύ των παραγωγών όπλων

Ρωσικές Εξωτερικές Στρατιωτικές Βάσεις και Στρατιωτικός Προϋπολογισμός

Ρωσικές επεμβάσεις σε άλλες χώρες

5. Ρωσία και ιμπεριαλισμός σήμερα

Σημειώσεις

Ένα άρθρο του Stansfield Smith

Η Ρωσία λέγεται ότι είναι μια ιμπεριαλιστική παγκόσμια δύναμη, που βρίσκεται σε σύγκρουση με την ιμπεριαλιστική υπερδύναμη των Η.Π.Α. Η Ρωσία έχει χαρακτηριστεί κατά αυτόν τον τρόπο τόσο κατά την περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης, όσο και μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τη δημιουργία χωριστών κρατών. Η Ρωσία έχει κατηγορηθεί ότι είναι ιμπεριαλιστική δύναμη και όταν ήταν σοσιαλιστικό κράτος και τώρα ως καπιταλιστικό κράτος.

"Παγκόσμιο Πραξικόπημα. Θεραπευτικός Καπιταλισμός και Μεγάλη Επαναφορά"...

Του Νίκου Κλειτσίκα

«Η ζωή ή είναι ελεύθερη ή δεν είναι»
Ο Χέγκελ μας διδάσκει ότι «Εκείνοι που,
φοβούμενοι ότι θα χάσουν τη ζωή τους.
αρνούνται την ελευθερία, ονομάζονται σκλάβοι»
"Παγκόσμιο Πραξικόπημα. Θεραπευτικός Καπιταλισμός και Μεγάλη Επαναφορά"
("GOLPE GLOBALE. CAPITALISMO TERAPEUTICO E GRANDE RESET")
Κυκλοφόρησε το βιβλίο του Ιταλού Μαρξιστή φιλόσοφου Diego Fusaro

Ο μαρξιστής φιλόσοφος Diego Fusaro με το νέο του βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε, αναλύει την διαχείριση της "πανδημίας Covid-19", που θα αφήσει ένα απειλητικό και μόνιμο αποτύπωμα στο μέλλον της ανθρωπότητας, πέρα ​​από τις πτυχές κι επιπτώσεις στην υγεία.

Σε αυτό το βιβλίο ο Diego Fusaro, φιλόσοφος του "σκέφτεται διαφορετικά" και γνωστός για τη στάση του έξω από τον χορό του ιταλικού αστικού συστήματος και της κυβέρνησης του τραπεζίτη Ντράγκι, στην οποία συμμετέχουν και απολαμβάνουν τους υπουργικούς θώκους μαζί η αριστερά, η δεξιά, η ακροδεξιά και το κίνημα των "αγανακτισμένων" (κίνημα 5 αστέρων), τεκμηριώνει πώς η "κατάσταση έκτακτης ανάγκης" έχει γίνει μια πραγματική μέθοδος διακυβέρνησης.

Η εξουσία εκμεταλλεύεται τον φόβο μετάδοσης (κρουσμάτων), για την ολιγαρχική κι αυταρχική αναδιάρθρωση της κοινωνίας, καθώς και της οικονομίας και της πολιτικής. Ενώ αναστέλλονται τα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες.

Για τα γεγονότα σχετικά με το Μεταναστευτικό, την εγκληματική Υπερεθνική Ελίτ και τα νεο-Οθωμανικά πράσινα άλογα

1. Έχουμε τονίσει επανειλημμένα ότι το πρόβλημα με τους δήθεν πρόσφυγες πολέμου είναι καθαρά μεταναστευτικό πρόβλημα. Δηλαδή οι Πακιστανοί, οι Μπαγκλαντεσιανοί, οι Αφρικανοί κλπ δεν θέλουν να ξεφύγουν από κάποιο πόλεμο, αλλά απλά από την φτώχεια και την εξαθλίωση στην οποία έχουν καταδικαστεί οι χώρες τους από την παγκοσμιοποίηση. Οι λίγοι από τις εμπόλεμες χώρες (Συρία, Αφγανιστάν κλπ) είναι συνήθως τα προδομένα «παιδιά» της Υπερεθνικής Ελίτ (Υ/Ε) που έμειναν ορφανά μετά την ήττα τους και την αποχώρηση των «μπαμπάδων» τους από τις χώρες αυτές. Άλλωστε οι πραγματικοί πρόσφυγες δεν έχουν τα οικονομικά μέσα για να πάνε στις πλούσιες χώρες του Βορρά, αλλά απλά συνωστίζονται στις παραμεθόριες περιοχές των χωρών τους, όπως άλλωστε πάντα έκαναν οι πραγματικοί πρόσφυγες, που δεν έκαναν θρασύτατα διαδηλώσεις να τους πάνε στη… Γερμανία!

«Η αλήθεια θα σας απελευθερώσει»…Ρούντι Ντούτσκε και χριστιανική πίστη!

Rudi Dutschke, der Akteur und Sprecher von 1967-68, Alumni, hier am 23.11. 1979 als Redner auf der Veranstaltung der Alternativen Liste «Was 1980 wŠhlen» im Audimax der FU Berlin.

Του Γ.Ν.Κ.

ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΜΑΡΞΙΣΤΗΣ ή ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ;

Είθε μετά τα σχόλια, να αναζητηθεί η Αλήθεια στο Κοινωνείν. Στις εκκλησίες, που ΟΛΟΙ αρνήθηκαν να στηρίξουν το 2011 , φτιάχνοντας κόμματα.

Είθε, όπου δύο ή τρεις, εκεί όπου ο καθένας βρίσκεται να συγκροτεί εκκλησία. Τη μόνη μορφή οργάνωσης, όπου ο αληθής λαός ΑΝΑΖΗΤΕΊ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ, ενώ ζει και αποφασίζει σε κατάσταση ελευθερίας.

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΝΕΙ
Ἔλεγεν οὖν ὁ Ἰησοῦς πρὸς τοὺς πεπιστευκότας αὐτῷ Ἰουδαίους· ἐὰν ὑμεῖς μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ἀληθῶς μαθηταί μού ἐστε,
καὶ γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς.
(Κατά Ιωάννη, 8:31-32)
—
«Το αληθεύειν εστί κοινωνείν«, κατά τον Αριστοτέλη.
—
Και «Εάν μεν κοινωνήσωμεν αληθεύομεν, εάν δε ιδιωτεύσωμεν ψευδόμεθα» (Ηράκλειτος).
—
ΚΑΙ Ο ΡΟΥΝΤΙ ΝΤΟΥΤΣΚΕ; Για τον Ντούτσκε «Η ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ» ΚΑΙ Η ΑΠΟΪΔΕΟΛΟΓΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ήταν «καθήκον και βασική προϋπόθεση για τη σοσιαλιστική θέση». Γι αυτό και ομολογούσε πως ο ίδιος δεν «έγινε σοσιαλιστής για να υπερασπίζεται το άδικο και το ψέμα» και ότι η καταστροφή της Δρέσδης από τους συμμάχους, λίγο πριν λήξη ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος, ή τα σταλινικά Γκουλάκ είναι το ίδιο κατακριτέα με τον βομβαρδισμό του Βιετνάμ από τους Αμερικανούς ή την σφαγή των Καλαβρύτων από τους Ναζί».( από κείμενο του Β.Στοιλόπουλου)

Ο Χριστός πέθανε, ο Μαρξ πέθανε και οι ελίτ αισθάνονται μια χαρά

Του Απόστολου Αποστολόπουλου

Το κανονικό σύνθημα κατέληγε «κι εγώ δεν αισθάνομαι πολύ καλά», αλλά χρειάζεται διευκρινιστική αναπροσαρμογή. Τα συνθήματα του τοίχου είχαν συχνά καταλυτικό πνεύμα και προφητική δύναμη. Και η δεύτερη εκδοχή του τίτλου επιβεβαιώνει την πρώτη, ότι η επανάσταση είναι από καιρό στο σανατόριο. Τα τελευταία τριάντα και περισσότερα χρόνια επικράτησε ότι Άρχοντας είναι ο Πλούτος και η καλύτερη μέθοδος να τον αποκτήσεις είναι ο νεοφιλελευθερισμός.

Ωστόσο φαίνεται ότι τελευταία φυσάει αλλιώς, όλο και περισσότεροι δυσφορούν. Στις αρχές του περασμένου μήνα, 2-5 Οκτωβρίου, μια δημοσκόπηση σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 5000 ατόμων σε πέντε δυτικές χώρες έθεσε το ερώτημα: Η κοινωνία έχει ανάγκη από ένα άλλο σύστημα εκτός από το νεοφιλελεύθερο; Οι απαντήσεις: Στην Ιταλία 80% Ναι και 20% Όχι, στη Γαλλία 73% Ναι και 27% Όχι, στη Γερμανία 61% Ναι και 39% Όχι, στις ΗΠΑ 60% Ναι και 40% Όχι και στη Βρετανία 58% Ναι και 42% Όχι. Η δημοσκόπηση έγινε από την εταιρεία IFOP για λογαριασμό του γαλλικού παραρτήματος του ρωσικού ιστολογίου Σπούτνικ.

Τα ανωτέρω αποτελέσματα, εξηγούν την ταραχώδη εποχή μας, αλλά δεν προαναγγέλλουν την ανατροπή του καπιταλισμού. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να γυρίσουν από το άλλο πλευρό και να συνεχίσουν τον ύπνο τους. Η δημοσκόπηση διαπιστώνει απλώς ότι το νεοφιλελεύθερο πρόσωπο κακογέρασε γρήγορα, άσχημα, αντιπαθητικά. Είναι ώρα να το θάψεις και να πας σε κάτι άλλο.

Π.Κονδύλης: οι κλασσικοί του μαρξισμού και οι στρατοί- δίκαιοι και άδικοι πόλεμοι, η αναγκαιότητα να οργανωθούν στρατιωτικά τα πάντα

Στην "Θεωρία του Πολέμου" ο Π.Κονδύλης εξετάζει αναλυτικά όχι μόνο τις απόψεις του Κλαούζεβιτς αλλά και αυτές των Μάρξ. Ενγκελς, Λένιν. Αφενός δείχνει τις διακυμάνσεις που έχουν αυτές αφετέρου την προτίμηση τους στον τακτικό στρατό έναντι του ανταρτοπόλεμου. Οι Μαρξ και Ενγκελς ενώ θεωρούσαν τον στρατό "ως εργαλείο στα χέρια της εκάστοτε κυρίαρχης τάξης" , αποδέχονταν ότι η μαζική υποχρεωτική θητεία του έδωσε λαϊκά χαρακτηριστικά ενώ τόσο ο Μάρξ όσο και ο Ένγκελς κατέληγαν ότι αφού η Ρωσία έχει τόσο ισχυρό στρατό θα πρέπει όλα τα ευρωπαϊκά κράτη να διατηρούν στρατούς. Συγκεκριμένα "και ο Engels συνηγορούσε υπέρ της αναδιοργάνωσης του πρωσσικού στρατού μεταξύ άλλων με το επιχείρημα ότι ο ετοιμοπόλεμος στρατός χρειάζεται έτσι κι αλλιώς "όσο κανείς έχει από τη μια τον γαλλικό στρατό κι από την άλλη τον ρώσσικο". Επί πλέον πίστευε ότι η εσωτερική πολιτική δεν είναι δυνατόν να καθορίζει από μόνη της την αριθμητική δύναμη του στρατού, αλλά ότι πρωταρχικό και αυτοτελή παράγοντα αποτελεί εδώ η εξωτερική πολιτική, δηλαδή ο ανταγωνισμός στο διεθνές επίπεδο, ο οποίος διεξάγεται ανεξάρτητα από το πολίτευμα των κρατών"(σελ.213).

Επίκαιρες σκέψεις του Π. Κονδύλη για την «αριστερά»

«Σε κάθε εποχή η ιδεολογία του νικητή καθίσταται για τους νικημένους ερμηνεία της πραγματικότητας, δηλαδή η ήττα τους επισφραγίζεται με την αποδοχή της οπτικής του νικητή. Έτσι π.χ. όσοι ακόμα παραληρούσαν για τον «εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα του λαού του Βιετνάμ», άναβαν καντήλια στο εικόνισμα του Τσε Γκουεβάρα και δεν ήθελαν ν’ ακούνε κουβέντα για «τυφλό αντικομμουνισμό», σήμερα, αντί να καταγγέλλουν τον ιμπεριαλισμό, κεραυνοβολούν «κάθε εθνικισμό» και ενστερνίζονται ως ερμηνεία της πραγματικότητας τα συνθήματα του νικητή: τον οικουμενισμό μέσω της ενιαίας παγκόσμιας αγοράς και των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Δεν αναρωτιούνται ούτε ποιός θα ερμηνεύει δεσμευτικά κάθε φορά τι σημαίνουν αυτά τα «δικαιώματα» στον συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, ούτε αν και κατά πόσο δικαιολογείται ο «εθνικισμός» όποτε ένας μικρός θέλει να αντισταθεί στις αδηφάγες διαθέσεις ενός μεγάλου. Με τον τρόπο αυτό, ενώ ηθικολογούν αδιάκοπα, στην πραγματικότητα συμπαρατάσσονται με το δίκαιο του ισχυρότερου.

O «άλλος» Μάρξ – Γιατί το Κομμουνιστικό Μανιφέστο είναι παρωχημένο!

Του Norbert Trenkle

Τουλάχιστον από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, ο Karl Marx για άλλη μια φορά ορθώς θεωρείται υπερβολικά σημερινός. Ωστόσο, οι νέοι και παλιοί φίλοι του επικεντρώθηκαν σε αυτό το μέρος της θεωρίας του που είναι από καιρό  ξεπερασμένο: η θεωρία της ταξικής πάλης μεταξύ της αστικής τάξης και του προλεταριάτου.

Αντίθετα, ο «άλλος Μαρξ», αυτός που επέκρινε τον καπιταλισμό ως μια κοινωνία βασισμένη στη γενική παραγωγή των αγαθών, στην αφηρημένη εργασία και στη συσσώρευση της αξίας, έλαβε ελάχιστης σοβαρή προσοχής. Αλλά ακριβώς αυτό το μέρος της θεωρίας του Μαρξ μας επιτρέπει να αναλύσουμε επαρκώς την τρέχουσα κατάσταση του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος και της διαδικασίας κρίσης του.

Η θεωρία της ταξικής πάλης, αντιθέτως, δεν συμβάλλει καθόλου στην κατανόησή μας για το τι συμβαίνει σήμερα, ούτε είναι ικανή να διαμορφώσει μια νέα προοπτική κοινωνικής χειραφέτησης. Για το λόγο αυτό, πρέπει να πούμε ότι το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος είναι σήμερα παρωχημένο. Έχει μόνο ιστορική αξία.

Γιατί ο Μαρξ -και κατά δήλωσή του- δεν ήταν μαρξιστής

Του Λουκά Αξελού

Το αν ο μαρξισμός υπήρξε ή όχι ένα προοδευτικό βήμα στην πορεία της ανθρωπότητας, το αν είναι μια ανοιχτή θεωρία, ή ένα κλειστό σύστημα ιδεών, το αν ήταν και εξακολουθεί να είναι οδηγός για δράση, το αν πρόκειται για μια μορφή «υλιστικής» εσχατολογίας σε αντίθεση με την «ιδεαλιστική-μεταφυσική» εσχατολογία, το αν οι αποτυχημένες ή οι σχετικά επιτυχημένες απόπειρες πρακτικής εφαρμογής του συνιστούν μια μερική ή συνολική αποτυχία του ίδιου, αποτελούν ερωτήματα μείζονος σημασίας και προπαντός ερωτήματα που δεν ξεπερνιόνται με εύκολες απαντήσεις.

Είναι κοινή, πλέον, πεποίθηση ότι η κατάρρευση των «ανατολικών» καθεστώτων το 1989, σήμανε και το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Εποχής που καλώς ή κακώς πολιτογραφήθηκε ως εποχή του εφαρμοσμένου μαρξισμού (υπαρκτού, κατ’ άλλους, σοσιαλισμού) ή για την ακρίβεια των εφαρμοσμένων εκδοχών του. Έχοντας δημόσια τοποθετηθεί από το 1993, ως απλός σκεπτόμενος πολίτης, αξίζει, ίσως, να αναπαραγάγω μέρος της τότε προβληματικής μου, που ουσιαστικά δεν άλλαξε σε όλες τις κύριες πλευρές της, εμπλουτισμένης όμως και από την εμπειρία μιας ολόκληρης εικοσιπενταετίας.

Όπως και τότε, έτσι και τώρα θα επιμείνω ότι για μένα Μαρξ, μαρξική θεωρία, επίγονοι και πρακτικές εφαρμογές δεν ταυτίζονται αναγκαστικά, αλλά και δεν διαχωρίζονται επιλεκτικά, εκεί που συμφέρει ορισμένους. Η σχέση είναι εξαιρετικά δύσκολη και πολύπλοκη και δεν θεωρώ πρέπον ηθικά και επιστημονικά να αποφανθώ με ένα ναι ή με ένα όχι.

...τα αποβράσματα του καθεστώτος ως ιερές αγελάδες της "ριζοσπαστικής σκέψης"

Του Δημήτρη Πατέλη

Εάν κάποιος προβεβλημένος αστός, από αυτούς που ο Μαρξ αποκαλούσε "ιδεολογικά συστατικά στοιχεία της άρχουσας τάξης" είναι χυδαίος αντισοβιετικός-αντικομμουνιστής, ανορθολογικός μυστικιστής και κανάγιας-υπηρέτης των πιο αντιδραστικών κύκλων του κεφαλαίου, με ΜΗΔΕΝΙΚΗ ΠΡΟΤΟΤΥΠΗ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ, αυτό πρέπει να λέγεται καθαρά και ξάστερα, ρητά και κατηγορηματικά προς αποφυγή περαιτέρω διάλυσης και σύγχυσης. Το αντίθετο τροφοδοτεί μια φρικτή καταστολή της επαναστατικής σκέψης, που φορά το μανδύα της διανοουμενίστικης "πλουραλιστικής ανεξιγνωμίας", διαδεδομένης στους κύκλους της αυτολογοκρινόμενης "καθηγητικής επιστήμης" (κατά Μαρξ), πρόθυμης να περιφέρει τα αποβράσματα του καθεστώτος ως ιερές αγελάδες της "ριζοσπαστικής σκέψης", διδάσκοντας με ζήλο τη σήψη τους...

Στρατηγικός στόχος και κύρια αντίθεση

Του Χάρη Κολτσίδα

Οι Μεγάλες πετυχημένες κοινωνικές επαναστάσεις είχαν σαν κύριο χαρακτηριστικό την σωστή ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης (Λένιν). Το κεντρικό σύνθημα που έθεσε ο Λένιν και με βάση αυτό πραγματοποίησε την επανάσταση, ήταν η έξοδος της χώρας από τον πόλεμο - Ειρήνη και η γη στους αγρότες. Στο πρώτο στάδιο συνεργάστηκε με τον Κερένσκυ, επικεφαλής των Μενσεβίκων για την ανατροπή του τσαρικού καθεστώτος, και στην συνέχεια όταν πήρε την πλειοψηφία στα Σοβιέτ, είπε το όλη η εξουσία στα Σοβιέτ, και πέρασε η επανάσταση σε νέο ανώτερο στάδιο.

Ο νεαρός διανοούμενος Μάο συσπειρώνει και κάνει 25 χρόνια τον μεγάλο πατριωτικό πόλεμο (ΑΥΤΗ ΘΕΩΡΗΣΕ ΣΤΗΝ ΦΑΣΗ ΕΚΕΙΝΗ ΟΤΙ ΗΤΑΝ Η ΚΥΡΙΑΡΧΗ ΑΝΤΙΘΕΣΗ). Στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο συνεργάζεται με τον Τσαγκ Καϊ Σεκ

ενάντια στην γιαπωνέζικη κατοχή και όταν τέλειωσε ο πόλεμος αυτός, συγκρούεται μαζί του, και το 1949 νικητής, κηρύσσει την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.

Στην πρωτόγνωρη σε χρονική διάρκεια επανάσταση του ΚΚ Βιετνάμ με επικεφαλής τον Χο Τσι Μικγ, που συγκλόνισε τον κόσμο, και απέκτησε την συμπάθεια, εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο το κόσμο, με μεγαλειώδεις διαδηλώσεις υπεράσπισης του αγώνα του βιετναμέζικου λαού, δεν είχε σαν θέση σαν κύρια αντίθεση Σοσιαλισμός η Καπιταλισμός, αλλά τον μεγάλο πατριωτικό αντιιμπεριαλιστικό αγώνα. Με βάση αυτό το σύνθημα, έγραψε μια λαμπρή ιστορία ανθρώπινης υπέρβασης ηρωισμού των μαζών, και αυτός ήταν ο καθοριστικός παράγοντας της μεγάλης νίκης.

Ο νεαρός φλογερός πατριώτης και δημοκράτης Κάστρο, ηγέτης της επανάστασης, ξεκίνησε με 80 αποφασισμένους εξόριστους αγωνιστές μ´ ένα σαπιοκάραβο να φθάσει στην Κούβα (μεταξύ αυτών και ο ΤΣΕ) να ξεσηκώσουν τον κουβανικό λαό για την ανατροπή του δικτατορικού καθεστώτος Μπατίστα. Ο Κάστρο όταν ξεκίνησε την απόβαση δεν ήταν καν Μαρξιστής παρά μόνο ένας βαθιά δημοκράτης επαναστάτης - Μαρξιστές από την ...παρέα ήταν μόνο ο αδελφός του Ραούλ και ο Τσε. Πέρασε αρκετός χρόνος ώσπου το δύσπιστο ΚΚ Κούβας, να συνεργαστεί μαζί τους, στα πρώτα στάδια της επανάστασης μέχρι που να απορροφηθεί από την νέα νικηφόρα πια ηγεσία της επανάστασης.

Να γεννηθεί ένας ορίζοντας αισιοδοξίας

Του Ευτύχη Μπιτσάκη

Μπαίνουμε στο 2019. Οι μετά Χριστόν προφήτες είχαν προβλέψει ότι μπαίνουμε πια σε μια περίοδο ειρήνης, στα πλαίσια του καπιταλισμού όπου θα μετατρεπόμασταν σιγά-σιγά σε δίποδα παραγωγικά και καταναλωτικά. Αυτό που συνέβη ήταν ακριβώς το αντίθετο: πόλεμοι της νέας τάξης, ανεργία, φτώχεια, άλλες μορφές καταπίεσης…

Εδώ τίθεται το ερώτημα: οι ιδεολόγοι της αστικής τάξης είχαν προβλέψει ότι με την ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας, όπως λέγανε «η επιστήμη είναι δύναμη», θα φτάναμε σε μία κοινωνία της αφθονίας, του ορθού λόγου και του δικαίου. Έχει γίνει το αντίθετο. Ο Μαρξ, εν γένει οι μαρξιστές, τα αριστερά κόμματα, τα κομμουνιστικά, είχαν μια αισιοδοξία ότι μπορεί να ξεπεραστεί αυτή η μορφή βαρβαρότητας. Βλέπουμε το αντίθετο. Στον βαθμό που αναπτύσσεται ο καπιταλισμός, το κλασικό θεώρημα του Μαρξ: ανάπτυξη-σύγκρουση παραγωγικών δυνάμεων-επανάσταση, διαψεύδεται. Όσο υψηλότερα είναι αναπτυγμένος ο καπιταλισμός, τόσο το λαϊκό κίνημα τείνει προς το μηδέν. Πάρτε την Αμερική, την Αγγλία, την Ε.Ε., πρωτοπόρες, πιο αναπτυγμένες χώρες καπιταλιστικές.

Η εξουσία των διανοούμενων

Κώστας Παπαϊωάννου «Μαρξ και μαρξισμός: oντολογία και αλλοτρίωση » μετάφραση: Βασίλης Τομανάς, Χριστίνα Σταματοπούλου επιμέλεια: Χριστίνα Σταματοπούλου Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2009 σελ. 258
Του Χάρη Ναξάκη

Υπάρχουν 2 (;) δρόμοι για να αναλύσεις τους λόγους αποτυχίας της πρώτης(;) πληβειακής επανάστασης, της Οκτωβριανής. Ο πρώτος, που ακολούθησα κι εγώ στα νιάτα μου, αλλά γρήγορα τον εγκατέλειψα, είναι ότι για όλα φταίνε η σταλινική γραφειοκρατία, η σταλινική αντεπανάσταση, η προσωπολατρία κ.λπ. Ο δρόμος αυτός είναι εύκολος και απλοϊκός.

Για να τεκμηριώσει κάποιος τον σταλινικό ολοκληρωτισμό αρκούν τα στοιχεία που παραθέτει ο Κ. Παπαϊωάννου στη Γένεση του Ολοκληρωτισμού: από τους 82 ηγέτες που πέρασαν από την Κεντρική Επιτροπή και τη Γραμματεία από το 1917 έως το 1929, οι 14 καταδικάστηκαν σε θάνατο ή σε μακροχρόνια φυλάκιση, 3 αυτοκτόνησαν, 3 δολοφονήθηκαν και 41 εξαφανίστηκαν χωρίς να αφήσουν ίχνη την περίοδο των εκκαθαρίσεων (1935-38). Οσον αφορά τα μεσαία στελέχη, το 70% των μελών της Κεντρικής Επιτροπής, το 60% των αντιπροσώπων του κόμματος στο 17ο συνέδριο, εξαφανίστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Ο δεύτερος δρόμος ερμηνείας της αποτυχίας της Οκτωβριανής Επανάστασης, τον οποίο επίσης ακολούθησα στα νιάτα μου, αλλά επίσης εγκατέλειψα, είναι η άποψη ότι πριν από τη σταλινική αντεπανάσταση και μέχρι τον θάνατο του Λένιν είχαμε ένα αυθεντικό σοσιαλιστικό καθεστώς ή η αντίληψη ότι και ο λενινισμός ήταν μια μορφή ιακωβίνικης αυταρχικής εξουσίας, αλλά η θεωρία, ο Μαρξ, είχε δίκιο. Φταίνε οι μαρξιστές, οι επίγονοι, η εφαρμογή της θεωρίας, όχι ο Μαρξ.

Η Σιμόν Βέιλ για την κοινωνική καταπίεση

Σκέψεις για τις αιτίες της ελευθερίας και της κοινωνικής καταπίεσης, εκδόσεις Ηριδανός, Αθήνα 2017, σελ. 139.

Του Σπύρου Κουτρούλη από την Ρήξη φ. 137

Η Σιμόν Βέιλ, στη σύντομη και βασανισμένη ζωή της, κατάφερε να δημιουργήσει ένα σημαντικό σε εύρος και ποιότητα έργο, το οποίο σταδιακά μεταφράζεται στην ελληνική γλώσσα. Η αντιμετώπιση του κοινωνικού ζητήματος υπήρξε η αφετηρία του στοχασμού της, αλλά και το μεγαλύτερο κίνητρο της περιπετειώδους ζωής της. Από καθηγήτρια της φιλοσοφίας και στοχαστής βρέθηκε στα εργοστάσια και  στους αγρούς να εργάζεται δίπλα σε χειρώνακτες. Στη, συνέχεια για μικρό χρονικό διάστημα πήγε  στον ισπανικό εμφύλιο δίπλα στους δημοκρατικούς, ενώ στην τελευταία περίοδο της ζωής της βρέθηκε εξόριστη στο Λονδίνο μαζί με τους Ελεύθερους Γάλλους.

Με τις εμπειρίες που συνέλεξε, αλλά και την επιρροή Γάλλων στοχαστών θα στραφεί στον Χριστό και στην Εκκλησία. Τα κείμενά της πλέον παρουσιάζουν  αναλογίες με αυτά των χριστιανών μυστικιστών, όπως  του Ιωάννη του Σταυρού. Ο Τ. Έλιοτ  έγραψε πως «η Βέιλ ήταν τρία πράγματα σε ανώτατο βαθμό: Γαλλίδα, Εβραία και χριστιανή. Ήταν πατριώτισσα που ευχαρίστως θα επέστρεφε στη Γαλλία για να υποφέρει και να πεθάνει για τους συμπατριώτες της» (πρόλογος στο, Σ. Βέιλ, Ανάγκη για ρίζες, εκδόσεις Κέδρος, σσ. 9-10), ενώ «ο ενθουσιασμός της για οτιδήποτε ελληνικό (συμπεριλαμβανομένων των μυστηρίων) ήταν απεριόριστος» (ό.π. σελ.11).

Ο Καρλ Μαρξ, η παγκοσμιοποίηση και ο εφεδρικός στρατός του κεφαλαίου

Του Θανάση Μπαντέ

Ο Μαρξ, στο θρυλικό του Κεφάλαιο, παραθέτει τα λόγια του βουλευτή Στάμπλτον στους εκλογείς του όπως δημοσιεύτηκαν στους «Times» στις 3 Σεπτεμβρίου του 1873: «Αν η Κίνα γίνει μεγάλη βιομηχανική χώρα, δεν βλέπω πως ο εργατικός πληθυσμός της Ευρώπης θα αντέξει στον αγώνα, χωρίς να κατέβει ίσαμε το επίπεδο των ανταγωνιστών του». Η δήλωση αυτή έγινε μέσα στο γενικότερο κλίμα της εποχής που οι Άγγλοι κεφαλαιοκράτες βλέποντας τα φθηνότερα μεροκάματα της ηπειρωτικής Ευρώπης ονειρευότανε τον τρόπο που θα κατάφερναν και οι ίδιοι να ρίξουν τα δικά τους εργατικά μεροκάματα στα ίδια επίπεδα. Συγγραφέας του 1770, που έγραψε το βιβλίο «Essay on Trade and Commerce», ανακηρύσσει ως «ζωτικό καθήκον της Αγγλίας να κατεβάσει τον αγγλικό μισθό εργασίας στο γαλλικό και ολλανδικό επίπεδο». Ο ίδιος συγγραφέας κατηγορώντας το αγγλικό προλεταριάτο δήλωσε: «Αν οι φτωχοί μας θέλουν να ζουν στην πολυτέλεια…πρέπει φυσικά η εργασία τους να είναι ακριβή… Φτάνει μόνο να ρίξουμε μια ματιά στον τρομακτικό σωρό των περιττών πραγμάτων που καταναλώνουν οι εργάτες μας, όπως λχ. το ρακί, το τζιν, το τσάι, τη ζάχαρη, τα φρούτα που έρχονται από το εξωτερικό, τη δυνατή μπίρα, τον ταμπάκο, τον καπνό κλπ». Με δυο λόγια βρισκόμαστε μπροστά στις σπατάλες του προλεταριάτου που δεν γνωρίζει τίποτε από την εγκράτεια, η οποία όμως, είναι τόσο απαραίτητη στην κεφαλαιοκρατική παραγωγή. Οι βλέψεις του κεφαλαίου να μειώσουν στον έσχατο βαθμό το μισθό των εργαζομένων αποσκοπώντας στην ισοπέδωση του μεροκάματου με βάση ημερομίσθια άλλων χωρών, με δυο λόγια το δόγμα της σύγχρονης παγκοσμιοποίησης, δεν είναι, όπως φαίνεται, καθόλου σημερινή υπόθεση, αλλά κεφαλαιοκρατικό όραμα αιώνων. Η δήλωση του Στάμπλτον που θέλει την κινεζοποίηση του Ευρωπαίου εργάτη, δεν είναι παρά η σύγχρονη οικονομική πρωτοπορία που βαφτίζει την εξαθλίωση εγκράτεια, στα πλαίσια πάντα της κοινωνικής προόδου. Οι σύγχρονες έννοιες της ανάπτυξης, των κινήτρων για επενδύσεις κλπ, δεν είναι παρά η υλοποίηση των παραπάνω, αφού μόνο τα υπερκέρδη των εταιρειών αποτελούν κίνητρο και φυσικά όλοι οφείλουμε να προσαρμοστούμε σ’ αυτό. Η παγκοσμιοποίηση δεν είναι παρά το αποκορύφωμα του καπιταλιστικού ονείρου, που, όσο κι αν αργούσε, οι κεφαλαιοκράτες δεν θα ξεχνούσαν ποτέ και που το ύφαιναν μεθοδικά με την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, τις τεχνητές κρίσεις, το ανεξέλεγκτο των τραπεζών και τον έλεγχο των πολιτικών αποφάσεων. Γιατί τα εργασιακά δικαιώματα δεν παραχωρούνται τόσο απλά, από τη μια μέρα στην άλλη, χρειάζονται ειδικοί χειρισμοί κι αυτός ακριβώς είναι ο ρόλος της παγκοσμιοποίησης. Ο ίδιος ο Μαρξ σχολιάζοντας της δήλωση του Στάμπλτον γράφει: «Όχι πια ηπειρωτικά, αλλά κινέζικα μεροκάματα, αυτός είναι τώρα ο σκοπός που επιδιώκει το αγγλικό κεφάλαιο».

Η έννοια της προόδου (και η ανάπτυξη): Η αστική και η μαρξιστική αντίληψη

Του Ευτύχη Μπιτσάκη
Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Ο εκσυγχρονισμός και η ανάπτυξη είναι σήμερα κεντρικός στρατηγικός στόχος

των κυβερνήσεων και κεντρικές έννοιες της προπαγάνδας. Ποια είναι όμως η ουσία αυτής της πολιτικής, η οποία καλύπτεται από την αχλύ της ιδεολογίας; Εκσυγχρονισμός και ανάπτυξη ταυτίζονται με την πρόοδο. Τι σημαίνει όμως πρόοδος; Και ειδικότερα τι σημαίνει πρόοδος στην εποχή της «παγκοσμιοποίησης»;

Η τάση για τεχνολογική ανανέωση, η τάση για αναδιάρθρωση των κεφαλαιοκρατικών σχέσεων και η τάση για παγκοσμιοποίηση, είναι εγγενείς στον καπιταλισμό. Η τάση αυτή έγινε κυρίαρχη στην εποχή μας με τη θυελλώδη ανάπτυξη των φυσικών επιστημών και της τεχνολογίας. Η ανάπτυξη όμως οδήγησε στη γενική ευημερία όπως φαντάζονταν οι ιδεολόγοι της πρώιμης αστικής τάξης; Οδήγησε στην εκλογίκευση των κοινωνικών σχέσεων και στην «αιώνια ειρήνη»; (Καντ). Τα γεγονότα είναι γνωστά. Η τεχνολογική πρόοδος είχε ως συνέπεια την πρωτοφανή αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας και κατά συνέπειαν την πρωτοφανή συγκέντρωση κοινωνικού πλούτου και κεφαλαίου. 

Με αφορμή την επέτειο γέννησης του Κάρολου Δαρβίνου

Για την καταγωγή των ειδών μέσω της φυσικής επιλογής. Θεωρία της φυσικής επιλογής, βιολογική εξέλιξη

 

Στις 12 Φλεβάρη 1809 γεννήθηκε ο Κάρολος Δαρβίνος. Με το έργο του «Η καταγωγή των ειδών» θεμελίωσε τη θεωρία της εξέλιξης, που υποστηρίζει την προέλευση των σύγχρονων ποικίλων ειδών από κοινούς προγόνους και εξηγεί την εξέλιξή τους με το μηχανισμό της φυσικής επιλογής, σύμφωνα με την οποία επικρατούν πληθυσμιακά οι απόγονοι των διαφόρων ειδών, που τα χαρακτηριστικά τους ευνοούν τη βέλτιστη προσαρμογή στις αλλαγές των παραγόντων του περιβάλλοντός τους. Ετσι, για παράδειγμα, τα μαλλιαρά μαμούθ εξελίχτηκαν από ολιγότριχους προγόνους, που μετακινήθηκαν προς το βορρά, καθώς τα ζώα που τύχαινε να γεννηθούν με προδιάθεση για πιο μακρύ και πλούσιο τρίχωμα είχαν αυτόματα πλεονέκτημα στις κρύες περιοχές που ζούσαν, άντεχαν περισσότερο και είχαν συγκριτικά περισσότερους απογόνους στην επόμενη γενιά. Μαζί με άλλες αλλαγές στη φυσιολογία τους, που διευκόλυναν τη ζωή σε κρύα κλίματα και γι αυτό ευνοήθηκαν από τη φυσική επιλογή, δημιουργήθηκε τελικά ένα νέο είδος, το μαλλιαρό μαμούθ.